De Vries meester op twee Zwolse orgels

Organist Sietze de Vries is winnaar geworden van het Nationaal Improvisatieconcours voor orgel, dat zaterdag voor de eerste maal werd gehouden. Zijn improvisaties op de orgels van de Onze Lieve Vrouwekerk en de Grote Kerk te Zwolle leverden hem een geldprijs van 2750 gulden op. Tevens wordt hij toegelaten tot het Internationaal Improvisatieconcours te Haarlem in 2000.

De Vries deed overigens vorig jaar al aan Haarlem mee, evenals Hayo Boerema, die zaterdag niet minder overtuigde. De twee overige geselecteerde kandidaten, Henco de Berg en Erik-Jan van der Hel, waren hoorbaar nog wat minder ervaren, al deed hun spel niet onder voor wat er gemiddeld in de eerste ronde in Haarlem te horen is.

Deze nationale variant en voorselectie voor het internationale concours van Haarlem bleek een aanwinst. Het publiek moet dat nog ontdekken; slechts ongeveer vijftig toehoorders beluisterden de improvisaties.

Echt nieuw was de opzet niet. Een nationale wedstrijd bestond al eerder, in Bolsward. En de formule in Zwolle is nagenoeg identiek aan die in Haarlem: met slechts een korte voorbereidingstijd moesten de kandidaten in anonimiteit een vrije en een vormgebonden improvisatie (een sonatedeel) geven op eigentijdse thema's.

Wel nieuw is het gegeven dat alle kandidaten in twee rondes te beluisteren zijn op twee totaal verschillende instrumenten: het romantische, pneumatische Maarschalkerweerd-orgel uit 1896 van de Onze Lieve Vrouwekerk en het barokke, mechanische Schnitger-orgel uit 1721 van de Grote Kerk. Een andere noviteit was dat de deelnemers zelf mochten kiezen op welk orgel ze het thema voor een vrije improvisatie van Bert Matter, en de twee sonatethema's van Jan Kleinbussink zouden gebruiken. Toevallig pakte dit ook leuk uit: beide thema's waren in de twee rondes tweemaal te horen.

Door het gebruik van zulke uiteenlopende orgels had deze wedstrijd een extra beoordelingscriterium ten opzichte van Haarlem: in hoeverre zijn de kandidaten in staat hun manier van improviseren te richten naar de stijl van het orgel. Het was bijvoorbeeld opmerkelijk dat de graag in Frans- georiënteerde Hayo Boerema op het Maarschalkerweerd-orgel zich als een vis in het water voelde; in de Grote Kerk bleek hij zijn stijl echter niet wezenlijk te kunnen aanpassen aan de barokke klankwereld van Schnitger.

Ook Erik-Jan van der Hels improvisaties leden aan dit euvel, maar dan in omgekeerde zin: het lukte hem niet de symfonische mogelijkheden van het Maarschalkerweerd-orgel uit te buiten. Van der Hel leek meer op zijn gemak in de Grote Kerk, waar hij op een stilistisch samenhangende manier een originele improvisatie gaf. Daarin wist hij helaas niet op het juiste moment tot een einde te komen, wat hem ongetwijfeld punten heeft gekost.

Henco de Berg had het in de Onze Lieve Vrouwekerk gemakkelijker. Op het voor de speler weerbarstiger Schnitger-orgel had hij bovendien moeite met de vrij uitgebreide en complexe thema's van Kleinbussink, die deze blinde organist in korte tijd moest zien te memoriseren. Ondanks een overigens consequent volgehouden foute noot in het tweede thema, waren zijn verrichtingen echter bewonderenswaardig.

Winnaar Sietze de Vries leverde twee evenwichtige prestaties en hield zich het beste aan de opdracht om een sonatevorm te presenteren. Toch leek deze moeilijke opgave voor alle vier kandidaten te hoog gegrepen. Dat lag ook deels aan de twee opgegeven thema's, die eigenlijk al zo compleet waren dat ze weinig aan de fantasie van de spelers overlieten. Zo werden expositie en reprise naar verhouding te klein.

De dag werd besloten met een improvisatieconcert door twee musici uit twee schijnbaar tegenovergestelde gebieden van de geïmproviseerde muziek: jazz-saxofonist Alan Laurillard ging de confrontatie aan met het harmonium en het Schnitger-orgel, bespeeld door Klaas Hoek. In dit avontuurlijke optreden was zijn samenspel met de 'psalmenpomp' verreweg het spannendste.

De EO heeft radio-opnames gemaakt voor latere uitzending.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden