De vreemde ruis die een tornado bleek

reportage Woonwijken Wieringermeer ontspringen de dans: 'Dit had erger kunnen aflopen'

Een geluk bij een ongeluk: deze tornado - want dit was meer dan een windhoos - koos zijn pad van vijfhonderd meter breed over de akkerlanden. Precies tussen de twee woonwijken van Wieringerwerf en Kreileroord door.

"Dit had erger kunnen aflopen", zegt de ervaren stormjager Sven Simcic, die samen met zijn vriendin Lynette Rensen de schade staat te fotograferen van een boerderij aan de Schervenweg in de Wieringermeer. De woonwijken zijn de dans ontsprongen. Het erf van de boer waar 'stormchaser' Sven zijn stevige stationcar voor heeft geparkeerd, biedt een trieste aanblik. De pui van de schuur ligt in puin. De balen hooi staan nog keurig gestapeld onder het deels verwoeste dak.

Nee, wij zijn geen ramptoeristen, leggen de twee meteo-amateurs van team Vortex 1 uit. Sven Simcic: "Wij analyseren de trek en de schade van de tornado en we maken er een verslag van. Ons werk wordt gewaardeerd door de meteorologen die altijd achter hun computerschermen blijven zitten. Wij zijn hun ogen in het veld."

En dit was een stevige tornado voor Nederlandse begrippen, zeggen deze kenners die al het nodige aan harde wind, onweerscomplexen, windhozen en tornado's onder de loep hebben genomen. Dit was type FE 1 op de schaal van Fujita. "Het was geen windhoos. Wij spreken van een tornado zodra hij de grond raakt." Andere meteorologen spreken van een tornado als windsnelheid extreem hoog ligt.

Die grond is in de Wieringermeer overduidelijk geraakt. De omwonenden hier op het vlakke land, met zo weinig beschutting, zijn best wel wat gewend. Wel vaker zagen ze kleine hoosjes ronddwarrelen, die het stof omhoog trekken als de akkers net zijn gemaaid. Maar dit? Dit zijn Amerikaanse toestanden, die gewoonlijk alleen op CNN zijn te zien, wanneer zo'n tornado weer eens over de VS is gegierd.

Dit was anders dan een gebruikelijke storm, want dit gaf een bijzonder geluid, herinnert Cobie Celie zich. Ze hoorde thuis, aan de rand van Wieringerwerf, iets vreemds aankomen. Het was windstil in het dorp, al hagelde het wel. "Eerst dacht ik dat ik alleen de hagel hoorde op het dak van de serre. Maar er hing ook een andere vreemde ruis in de lucht." Die ruis was wat achteraf een tornado bleek, die haar huis en dat van alle andere directe buren gelukkig niet raakte.

"Als zo'n tornado wel over een woonwijk gaat, dan zijn de gevolgen veel erger, omdat hij dan nog meer zuigkracht ontwikkelt", legt Sven Simcic uit. "Hier op de vlakke akker kon de wind tenminste nog ergens heen. In een woonwijk liggen bovendien veel losse spullen in de tuinen, die dan met enorme snelheid alle kanten opvliegen. Daardoor krijg je vaak slachtoffers."

Die vielen er in de Wieringermeer dus niet. Op de twee boerderijen liggen de wrakstukken van de schuren er intussen moedeloos bij. Sommige schade is op het eerste gezicht moeilijker te peilen. Zoals op de akker waar met vereende krachten scherven van losgewaaide dakpannen worden geraapt. Oogstmachines kunnen slecht tegen kapotte pannen. En de aardappeloogst moet wel doorgaan.

Nederlandse tornado's blijven bescheiden

Windhozen zijn in Nederland vrij zeldzaam, een hoos zoals maandag komt gemiddeld eens in de twee à drie jaar voor. Afhankelijk van hun kracht worden ze ook tornado's genoemd. Die kracht wordt uitgedrukt in de schaal van Fujita, die loopt van nul tot vijf. De bekende, heftige tornado's uit de Verenigde Staten behoren tot de categorie drie of vier, met windsnelheden tot wel 400 kilometer per uur.

Het Nederlands record staat op naam van de tornado van Chaam uit 1967 (categorie drie), maar meestal hebben ze hier een kracht van categorie nul of een. Aan de hand van de beelden van de verwoestingen in Wieringerwerf schat het KNMI dat de hoos van maandag uit categorie een was (windsnelheden van 120 tot 180 km/uur).

Een windhoos ontstaat als de lucht in een zware onweersbui snel opstijgt en daarbij begint te wervelen. Sommige gebiedjes in die spiraalzone kunnen dan versnellen, ongeveer zoals een kunstrijder op de schaats een snelle pirouette maakt. Als er boven de onweerswolk een sterke straalstroom staat die de aangezogen lucht afvoert, kan de wervelwind een grote kracht bereiken.

Het geheel duurt niet lang, een à twee minuten, soms zelfs maar een halve minuut. Als in die tijd de slurf van de windhoos de grond raakt, kan de ravage echter enorm zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden