De vrede in Colombia is gereanimeerd, maar nog lang niet gered

Een voorstander van het vredesakkoord houdt een spandoek omhoog met 'wij willen vrede' tijdens een demonstratie voor het Colombiaanse Senaat.Beeld afp

Het historische vredesakkoord in Colombia is op het nippertje gered van de ondergang. Op de laatste dag voor de deadline loodste de regering een cruciale wet door het parlement. Toch is er geen reden voor feest.

Deze week een jaar geleden maakten de Colombiaanse regering en de guerrillabeweging Farc een einde aan een halve eeuw gewapend conflict waarbij honderdduizenden doden vielen en miljoenen Colombianen op de vlucht raakten.

Maar voor het akkoord kan worden uitgevoerd moesten er nog ruim 40 wetten door het parlement worden goedgekeurd. De belangrijkste daarvan is de wet voor de Speciale Vredesrechtspraak (Jep in het Spaans). Deze wet regelt de speciale vredesrechtbank die ernstige misdaden moet berechten en wordt gezien als de ruggegraat van het vredesakkoord.

Om alles snel te regelen bedong de regering voor maximaal één jaar een speciale procedure, de zogenoemde fast track. In werkelijkheid ging alles echter extreem traag. De deadline verstreek gisteren, maar ruim de helft van de stapel ligt nog te wachten.

Vertragingstactiek

Hoofdreden van de vertraging was de obstructie door de machtige oppositie. Die vertegenwoordigt een groep die zelf alles te vrezen heeft van de vredesrechtbanken, bijvoorbeeld omdat ze paramilitaire moordeskaders financierden. Zij eisten tal van aanpassingen en traineerden de debatten door van elk detail een punt te maken. Ook president Santos is veel te verwijten. Die zette geen vaart achter het proces en liet het werk over aan de congresleden.

Tot grote opluchting van de regering kwam de 'ruggegraat' er gisteren net op tijd doorheen, maar niet zonder kleerscheuren. De oppositie heeft er van alle kanten stukken afgehakt. De belangrijkste aanpassing is de status van burgers die verdacht worden van misdaden. In het oorspronkelijke ontwerp moesten niet alleen guerrillastrijders en militairen voor het vredestribunaal verschijnen, maar ook ondernemers en politici die verdacht worden van het leiden of financieren van doodseskaders.

Dankzij amendementen hoeven zij nu alleen vrijwillig voor de rechter te verschijnen, wat natuurlijk niemand gaat doen. Ook de berechting van militairen wordt moeilijker.

Een andere belangrijke aanpassing betreft de benoeming van de rechters. De tegenstanders zijn erin geslaagd rechters uit te sluiten die eerder betrokken zijn geweest bij mensenrechtenzaken of die ooit hebben geprocedeerd tegen de staat. Daarnaast wordt een extra voorwaarde gesteld aan de mogelijkheid van voormalige guerrillaleiders om actief te worden in de politiek. Zij mogen zich nog steeds kandidaat stellen, maar als ze worden gekozen, mogen ze pas worden beëdigd nadat ze door de vredesrechtbank zijn vrijgesproken van misdaden. Niemand weet hoe lang dat gaat duren.

Het vredesakkoord, waar vier jaar aan is gewerkt, is nu voorlopig gered. Het speciale vredestribunaal kan eindelijk aan de slag en de net samengestelde waarheidscommissie kan haar zittingen starten. Maar het is niet de vrede die regering en guerrilla voor ogen hadden toen ze vorig jaar terugkwamen uit Cuba.

Geduld

Colombia zou een historisch nieuw begin maken. Problemen die aan de wortel lagen van politiek geweld, zoals ongelijke landverdeling, zouden worden aangepakt. Diepe ongelijkheid en straffeloosheid zouden plaats maken voor verzoening. Niet alleen de guerrilla zou rekenschap afleggen over misdaden, maar ook het leger, de paramilitairen én hun civiele opdrachtgevers. Maar dat gaat dus niet gebeuren.

De Farc, inmiddels omgevormd tot een politieke partij, reageerde verontrust op de onttakeling van het vredesakkoord: "Strikt genomen blijft er een rechtspraak over die exclusief is gericht op de Farc." De beweging heeft zich in dit eerste jaar voorbeeldig gehouden aan de afspraken, zeker vergeleken bij de regering die vooral bezig lijkt te zijn met campagnes voor de komende verkiezingen in maart.

De vraag is of de duizenden ex-strijders hetzelfde geduld blijven opbrengen als hun leiders. Kampementen waar ze zich hebben verzameld in afwachting van duidelijkheid over hun status, veiligheid en toekomst, lopen in snel tempo leeg. Velen gaan opnieuw de illegaliteit in, de productie van drugsgewassen groeit weer, lokaal neemt het geweld weer toe. De belangrijkste wetten voor de uitvoering van het vredesakkoord zijn nu door het parlement gekomen, maar de vrede is nog lang niet gered.

Lees meer over het moeizame vredesproces in Colombia

Minister Zijlstra moet in Bogota aandringen op de uitvoering van het vredesakkoord, vinden Jan Gruiters (algemeen directeur Pax) en Eduard Nazarski (directeur Amnesty International). "Betrokkenheid van Nederland bij het vredesproces is belangrijk. Mensenrechten zijn een van de pijlers van ons buitenlandbeleid, maar ook is Colombia een zeer belangrijke handelspartner en buurland van Aruba en Curaçao."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden