De voorzitter van de Senaat had een dure minnares

Dit bericht bereikt u vanaf de achterbank van een Chevroletje dat op weg is van Salvador, de hoofdstad van de Braziliaanse deelstaat Bahia, naar het binnenland, waar de voormalige kroonjuwelen liggen uit de tijd van de suiker- en tabaksplantages. Brazilië is nu de 'B' van de zogenoemde Bric-landen, samen met Rusland, India en China - de nieuwe economieën die zich internationaal manifesteren als partijen waar rekening mee moet worden gehouden.

Brazilië bereikte de status van opkomende macht niet zonder slag of stoot. Een groot deel van de vorige eeuw was het land politiek zeer wispelturig, met het leger - gesteund door de landbouwbaronnen - dreigend op de achtergrond en van 1964 tot 1985 zelfs rechtstreeks aan de macht. De militairen wisten de economie aanvankelijk behoorlijk op gang te brengen, maar bekommerden zich niet om de verdeling tussen arm en rijk, en lieten een erfenis achter van gierende inflatie. De burgerregeringen die volgden zetten het land op het goede spoor, maar helemaal voorspoedig loopt het nog altijd niet: er gaat geen week voorbij zonder politiek schandaal, en altijd gaat het om geld.

Ons Chevroletje laat de uitgestrekte favela's van Salvador achter zich - de 'sloppenwijken' waar een groot deel van de drie miljoen inwoners woont - en terwijl we door het glooiende landschap rijden, ontspint zich een gesprek over de nationale Braziliaanse ziekte die corruptie heet. Het is om gek van te worden, zegt de man die voorin zit, naast de chauffeur. Hij is een buitenlandse zakenman die hier al vijftig jaar woont - maar hij ziet het niet minder worden, de schandelijke zelfverrijking van het staatsapparaat, het cliëntelisme, de corruptie.

Het grote graaien van de mensen aan de top is natuurlijk het stuitendst, maar wat misschien nog onrustbarender is, is de wijde verspreiding van het gerommel - het is een virus. Voorbeeld: had de overheid waterputten laten slaan in Bahia, dan hadden de mensen in het binnenland hun eigen drinkwater gehad. Nu laat de regering het met tankwagens brengen en gaat er onderweg financieel van alles mis.

Precies zo hoorde ik het in India, waar een overheidsprogramma om armen op het platteland van een maaltijd te voorzien, de zakken vult van lokale bestuurders in plaats van de magen van de behoeftigen. In China en Rusland zal het niet beter zijn. Waarom hebben de Bric-landen dit gemeen? Omdat er geen democratische controle is, zegt de zakenman. Maar is Brazilië dan geen democratie? Jawel, zegt hij, maar vraag niet wat voor een.

Rusland is ook een democratie, net als India. Zelfs China beweert een volksrepubliek te zijn. Maar voortkomend uit dictaturen dan wel koloniale structuren, zijn de 'democratieën' van de Bric-landen systemen die de belangen van de heersers dienen, niet die van de burgers. Brazilië is in deze klas waarschijnlijk nog de beste leerling, maar ondertussen is hier wel een derde van alle parlementariërs veroordeeld door de rechter of onderwerp van justitieel onderzoek.

Vorige maand werd Renan Calheiros gekozen tot voorzitter van de Senaat, nadat hij in 2007 diezelfde positie had verloren; hij zou geld van een lobbyist hebben gebruikt om zijn minnares te onderhouden. Zo'n politieke kaste, die drijft op diensten en wederdiensten, kan onmogelijk zelfreinigend zijn, al doet president Dilma haar best. Sinds haar aantreden in 2011 heeft ze al zeven ministers tot aftreden gedwongen wegens corruptie. Het tekent haar strijdlust. Maar het tekent ook de schaal van het probleem.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden