De voorleesclub van Annie M.G. Schmidt

Voorleesboekenschrijfster Annie M.G. Schmidt werd zélf jarenlang voorgelezen. De voorleesclub was voor Annie een welkome verbinding met de buitenwereld en voor de deelnemende acteurs en collega's een ontmoetingsplek.

Half Nederland is dan misschien grootgebracht met een potje pindakaas, maar de ándere helft dan toch met de boeken van Annie M.G. Schmidt. Jip en Janneke, Pluk van de Petteflet, Abeltje, Dikkertje Dap, Het Beertje Pippeloentje; het zijn tot op de dag van vandaag stuk voor stuk klassieke voorleestitels van de koningin van het lichte genre, de Astrid Lindgren van de Lage Landen, zogezegd.

Maar de status van de in 1995 overleden schrijfster is bekend. Annie is heilig en dat houden we graag zo.

Wat minder mensen weten is dat zij in de laatste elf, twaalf jaar van haar leven zélf wekelijks werd voorgelezen. Elke zaterdagmiddag om 12 uur was het prijs in de Amsterdamse Vossiusstraat, waar Annie sinds begin jaren tachtig woonde.

Flip van Duyn, de zoon van de geliefde schrijfster, weet nog wel hoe het allemaal begon: "De leesclub is ontstaan toen Mies de Heer, de toenmalige schoondochter van Annie, het met haar te doen had vanwege haar slechte ogen - mijn moeder had netvliesdegeneratie. Zij stelde toen voor om toneelstukken te gaan voorlezen bij Annie thuis, speciaal voor haar, door acteurs en actrices en collega's van haar. Zo is het gekomen."

Wanneer dat was, weet Van Duyn niet meer precies. "Annie's ogen gingen achteruit toen ze in Amsterdam kwam wonen. Dat was een jaar na mijn vaders dood in 1981. Dus het was in 1982, denk ik. Of toch mei 1983? In mei 1995 stierf ze. Het voorlezen moet ongeveer 12 jaar voor haar dood zijn begonnen."

Acteur Wil van der Meer was er als jongste van de voorleesclub vrijwel altijd bij. De naam Wil van der Meer zal niet direct iedereen iets zeggen, maar wie hem ziet denkt: Oh hij!

Van der Meer duikt in talloze Nederlandse speelfilms en series op. Onder (veel) meer in 'Flodder', in 'Het Zakmes', in 'Filmpje!', in 'Pleidooi' en in 'Het Diner'. En jawel, ook in de dramaserie 'Annie M.G.'. Als we elkaar in een café ontmoeten is hij net klaar met draaien voor het Vara-programma 'Kassa', waar hij als acteur bij is betrokken.

Van der Meer (inmiddels 53) kan mooi over de voorleesclub vertellen, was er pas later van doordrongen hoe bijzonder het is geweest om van dat gezelschap deel uit te maken: "Ik kwam in 1984 van school en kwam toen terecht in een musical die was geschreven door Flip van Duyn. 'Niettemin' heette die musical, ik was toen 23. Na een tijdje kwam Flip naar me toe en nodigde mij uit om een keer op zaterdag te komen voorlezen aan zijn moeder. Dat leek me wel wat. Doordat ik nog jong en onbevangen was en niet opgegroeid was met het werk van Annie, voelde het voor mij helemaal niet alsof ik tot de intimi van de beroemde Annie M.G. Schmidt behoorde. Ik was zo bleu, ik realiseerde me helemaal niet hoe bijzonder dat was."

De voorleesclub van Annie bestond uit een man (en vrouw) of vijftien. Onder hen veel acteurs maar ook journalisten, zoals Jeanne Roos van Het Parool. Maar er zat bijvoorbeeld ook een advocaat tussen, weet Van der meer nog. Dat hij het jongste clublid was, merkt hij de afgelopen jaren pas goed. De ouderdom gaat een rol spelen, er zijn vijf mensen van de club overleden. Van der Meer: "We zien elkaar alleen nog op begrafenissen."

In die twaalf jaar las het gezelschap de schrijfster een fors aantal verhalen voor. "We hebben wel eens een lijstje gemaakt", zegt Van der Meer, "en ik geloof dat we in al die tijd iets van 300 stukken aan haar hebben voorgelezen."

De zaterdagen in de Vossiusstraat staken volgens een vast patroon in elkaar. Van der Meer: "Eerst werd er ontbeten in de keuken en werd het laatste nieuws gezamenlijk doorgenomen, daarna maakten we een rolverdeling voor het voorlezen: als jij dit doet, dan doe ik dat."

De schrijfster van musicals als 'Heerlijk duurt het langst' en 'En nu naar bed' koos zelf steeds het stuk uit dat ze voorgelezen wilde hebben. Dat waren altijd toneelstukken. Haar secretaresse las haar dagelijks uit de krant voor, en ze had zo haar mensen die romans aan haar voorlazen. Maar de voorleesclub, die was er voor de toneelstukken. "Annie was gek op Tsjechov en Heijermans."

Toch ging het Annie M.G. Schmidt niet alleen om het voorlezen. Van der Meer: "Wie op zaterdagmiddag door de Vossiusstraat liep kon ons al horen discussiëren." Want als het lezen erop zat, dan moest er nog wel even een flink robbertje verbaal worden gestoeid over de toestand in de wereld. "Daar zorgde Annie wel voor. Ik vond het best eng om aan die discussies mee te doen en je moest van goeden huize komen om haar tegen te spreken. Annie was een wandelende encyclopedie."

De voorleesclub van Annie heeft Van der Meer vooral bewust gemaakt van de sociale functie die ervan uit ging. Schmidt was 70 en schreef nog volop, maar dat bijna blind zijn brak haar enorm op, merkte hij. "Ze kon haast nergens meer naartoe, was niet meer mobiel. Als je geest nog maar gezond is, zeiden de mensen dan tegen haar. Maar dat vond Annie helemaal niet. Ze voelde zich heel ongelukkig met die beperking. Al was het ook weer niet zo dat Annie geen sociaal leven meer had, ze sprak nog genoeg mensen."

Toch was de voorleesclub iets voor haar om naar uit te kijken en vooral om op de hoogte te blijven. "Dan praatten we over wat er in de stad en in de toneelwereld aan de hand was. Wij waren voor haar een belangrijke verbinding met de buitenwereld."

Niet dat Van der Meer en de anderen het alleen daarvoor deden, zo was het ook weer niet. "Het leek wel of we het allemaal voor Annie deden, maar voor ons was het óók een sociale ontmoetingsplek."

Dit verhaal kwam tot stand met medewerking van Arthur Japin. Het toneelstuk waarop zijn laatste roman is gebaseerd, is vermoedelijk het laatste stuk dat aan Annie M.G. Schmidt is voorgelezen.

Krrrr...okodil!
'Het stimuleren van voorlezen aan kinderen die zelf nog niet kunnen lezen.' Dat is volgens de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek de bedoeling van de Nationale Voorleesdagen 2014. Die beginnen vandaag en houden er na zaterdag 1 februari weer mee op.

Krrrr...okodil!, prentenboek van het Jaar 2014, staat centraal in boekhandel en bibliotheek en op scholen en kinderdagverblijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden