De volgelingen van Koresh wachten op zijn terugkeer

AMSTERDAM - Janet Reno, de Amerikaanse minister van justitie, is sinds 19 april 1993 voor veel Amerikanen - die toch al weinig op hebben met de overheid - de verpersoonlijking van het (veronderstelde) machtsmisbruik door die overheid.

BERT VAN PANHUIS

Op die maandag in april ging voor het oog van de televisiecamera's in Waco, in de staat Texas, het gebouwencomplex van de Branch Davidian-sekte in vlammen op. In de vuurzee verloren sekteleider David Koresh, die eigenlijk Vernon Wayne Howell heette, en tachtig van zijn volgelingen, onder wie een aantal kinderen, het leven. Enkele uren daarvoor hadden agenten van de federale politie FBI traangasgranaten in het gebouw geschoten, daarmee een nieuwe fase inluidend in de belegering van het complex, die tot dan 51 dagen had geduurd.

Reno nam na de rampzalige afloop van de 'Waco-affaire' voor honderd procent de verantwoordelijkheid op zich, pas enkele dagen later gevolgd door haar baas president Bill Clinton. De populariteit van Reno schoot omhoog; hier was een overheidsfunctionaris die lef had en doortastend optrad tegen een stelletje outlaws met dwaze religieuze ideeën. Maar het ingrijpen van de FBI en de agenten van het ATF, het bureau voor alcohol, tabak en vuurwapens, voedde ook de haat van een grote groep Amerikanen, die de overheid maar een tirannieke bemoeial vinden, een beknotter van de vrijheden van de burger.

Tot die groep behoren de waarschijnlijke dader van de autobomaanslag in Oklahoma City, Timothy McVeigh, militante milities in vrijwel alle staten ten westen van de Mississippi, en de machtige lobby van de wapeneigenaren, de National Rifle Association (NRA). In regeringskringen in Washington en binnen de Democratische gelederen worden de hoorzittingen die twee commissies uit het door de Republikeinen gedomineerde Congres gisteren zijn begonnen over de Waco-affaire gezien als pluimstrijkerij in de richting van clubs als de NRA.

De Republikeinse afgevaardigde Bill Zeliff, die een van de voorzitters van de bijeenkomsten is, ontkende vorige week dat zijn partij bewust uit is op een beschadiging van Clinton en zijn regering. “Het worden eerlijke, open hoorzittingen, die vrij zijn van vooringenomenheid”, zei Zeliff. Het gaat hem er om vast te stellen of Reno echt in haar eentje heeft besloten om traangas in te zetten, of zij echt alle beslissingen die tot de tragedie leidden heeft genomen en of zij alternatieven had. Zeliff: “Ik heb het gevoel dat ze anderen om advies heeft gevraagd en ik wil weten wie dat zijn.”

Daarbij kunnen de namen worden ingevuld van Clinton en van Robert Rubin, de minister van financiën, die politiek verantwoordelijk is voor de verrichtingen van het ATF. De Republikeinen willen niet alleen alle rapportage van het ATF en de FBI over de kwestie-Waco, maar ook alle aantekeningen die de president er zelf op en rond de 19de april over heeft gemaakt. Zowel het Witte Huis als het departement van financiën weigeren voorlopig inzage te geven.

De tactiek van het Witte Huis, de regering en hun aanhang in het Congres is de Republikeinen te verwijten dat zij er een dubbele moraal op na houden: wel acht en wee roepen over het optreden van de politie, maar als het graf zwijgen over de intimidatie van milities. En die hoorzittingen, zo klaagt Charles Schumer, woordvoerder voor justitie bij de Democraten, zijn voor veel mensen een prachtig podium om onzinnige samenzweringstheorieën de wereld in te sturen.

Dat laat onverlet dat er, onder meer door Reno, nog genoeg vragen over de Waco-zaak zijn te beantwoorden. De Texaanse journalist Dick J. Reavis heeft onlangs een boek gepubliceerd, waarin hij forse kritiek uit op de overheid. In 'The ashes of Waco' zegt hij dat er nauwelijks aanleiding was om een onderzoek in te stellen tegen Koresh en de sekte en dat er nog minder reden was voor de eerste bestorming van het complex, waarmee op 28 februari 1993 de zaak begon en waarbij vier politieagenten en zes sekteleden om het leven kwamen.

Veel verwijten en beschuldigingen, die de aanleiding voor de eerste aanval waren, zijn volgens Reavis, niet meer dan dorpsroddel. De gemeenschap op Mount Carmel was erg op zichzelf en daardoor snel het middelpunt van achterklap. Maar dat er orgieën plaatsvonden, dat kinderen er werden mishandeld, dat er massaal drugs werden gebruikt en verhandeld, dat het complex een opslagplaats was van wapens, er blijft weinig van overeind, stelt Reavis.

Maar ook bij de daaropvolgende ontwikkelingen zijn tal van vraagtekens te plaatsen. Waarom zijn er geen andere mogelijkheden beproefd om Koresh te arresteren? Wie heeft de eerste schoten gelost, Koresh of het ATF? Waarom is niet gebruik gemaakt van een deskundige, die de 'goddelijke' en eschatologische uitspraken van Koresh in kader zou kunnen plaatsen?

Wat de conclusies van de hoorzittingen ook zijn, 'Waco' blijft voor tal van Amerikanen het pelgrimsoord, dat het na april 1993 is geworden. Zoals de Alamo het symbool is voor de heroïsche strijd van de Texanen tegen het Mexicaanse leger, zo staan de ruïnes van Mount Carmel voor de ongelijke strijd van de burger tegen de overheid. Een zee van witte houten kruisen herinnert aan de omgekomen sekteleden. Erbij staat een bord met de tekst 'De zwaarst vervolgde kerk van de wereld'. In en rond Waco wonen volgelingen van Koresh, die aan de vuurdood ontkwamen. Ze wachten er op de lichamelijke terugkeer naar deze aarde van hun leider en zijn schare. Geduldig. “Als God er een paar jaar over wil doen, dan is dat Zijn zaak.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden