De voetbal

Het leren monster. Zijn er nog voetballiefhebbers die denken dat de bal van leer is? Echt leer? Zoals vroeger elke jongen - bijna elke jongen - tegen een echte leren bal trapte. De geur van leer en gras en zweet, dat was voetbal.

Maar de moderne bal is niet van leer. De bal is een chemisch mirakel. Poly-urethaan en polyvinylchloride. PU en pvc. Poly-urethaan wordt gebruikt voor duizend dingen, voor autolakken, maagsondes en als purschuim in een spuitbus voor spouwmuurisolatie, maar ook voor het maken van kunstleer. De buitenkant van de bal. Het geeft ook een coating die het water afstoot. De goede oude leren bal zoog het water op en werd loodzwaar.

Vroeger was alles anders. En nog vroeger, toen speelden jongens met een opgepompte varkensblaas, of in het midden van de negentiende eeuw, met een rubberen bal, ontworpen door Charles Goodyear, de man die voor het eerst rubber vulkaniseerde en wiens naam voortleeft in de bandenfabriek; en daarna pas, het was omstreeks 1900, kwam de dikke bruinleren voetbal, die kletsnat werd in de regen.

Er zat ontwikkeling in de bal; enkele decennia later werd de buitenkant ontworpen in achttien zeshoeken, verdeeld over drie stroken - de middenstrook kon worden geopend om de blaas op te pompen en werd weer gesloten met een veter.

Er kwam een ventiel, het leer werd geverfd: de eerste witte voetballen.

De 31-jarige Jan Mulder - voetballer van WVV, Anderlecht en Ajax, die als zoon van een Winschoter schoenmaker opgroeide in de geur van leer - begon in 1976 als columnist voor De Tijd een kruistocht tegen de geverfde bal, dat 'plastic monster'. Hij heeft heimwee naar de ouderwetse leren knikker, liefst met een veter erin. "De plastic laag en het droge gras kunnen niet met elkaar overweg. Onwillig, stroef blijft de bal hangen. Hij wil worden getrapt waar normaal gesproken een tik voldoende is. Hij reageert vreemd in de lucht. De plotselinge duik naar beneden is niet een verraderlijk meegegeven effect van de schutter maar een der nukken van de narrige plastic laag op de leren bal."

Die leren knikker met een veter komt niet meer terug. Tijdens het wereldkampioenschap in Mexico in 1986 werd de nieuwe voetbal van poly-urethaan gepresenteerd. En telkens wordt hij nieuwer en beter. Tussen de buitenbal en de binnenbal zit een voering, die bestaat uit vier lagen; deze helpt de bal om, wanneer Cristiano Ronaldo een vrije trap neemt, zijn ronde vorm te behouden. Deze voering geeft de bal ook zijn vermogen om te stuiteren. De binnenbal wordt meestal gemaakt van latex of butylrubber. Het ventiel is behandeld met siliconen om luchtverlies te voorkomen. Aan de officiële wedstrijdbal van het EK is nog een laag pur-schuim toegevoegd.

Het is misschien geen lekker idee voor Zlatan Ibrahimovic, zo'n laag pur-schuim als hij de bal wil koppen, maar dit schuim met zijn miljoenen microbolletjes zorgt voor goede 'vluchteigenschappen' - opdat de bal prachtig door de lucht vliegt. Voordat hij vrijdagavond op de middenstip wordt gelegd in het Stade de France in Parijs, is hij nog uitgebreid in het laboratorium getest, deze spiksplinternieuwe bal met de naam Beau Jeu.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden