De visser voelt zich van zee verdreven

visserij | Politici laten hun oren hangen naar milieuorganisaties en maken visserij schier onmogelijk, vinden vissers. Vandaag voeren ze actie in Rotterdam. 'Het is tijd voor een tegengeluid.'

Eendracht maakt kracht - het is de filosofie van iedere vakbond. Wie de handen ineenslaat, bereikt meer dan in zijn eentje. Maar als je het Job Schot uit Tholen vraagt, worden de collectieve belangen van vissers niet adequaat behartigd. Ja, je hebt de grote vissersbond VisNed. Maar, zegt Schot, die onder Belgische vlag vaart op de 'Z 201 Job senior', die bondsmannen lukt het maar niet om goede resultaten te boeken. "Het zijn intelligente mannen, hoor. Maar ze worden opgeslokt door vergaderingen. Telkens moeten ze lobbyen, daar word je murw van. En als je steeds met dezelfde mensen aan tafel zit, krijg je sympathie voor ze. Een soort Stockhomsyndroom, eigenlijk."

Schot verwoordt aan de telefoon zijn kijk op de zaak, terwijl hij op zee vaart - ten westen van Walcheren, een mijl of vijf uit de kust. Zijn ongenoegen over VisNed, zegt hij, wordt gedeeld door een groot aantal collega's. Ze hebben zich verenigd in een comité van actie. Naam van hun club: EMK, dat staat voor Eendracht Maakt Kracht.

"Het is tijd om als vissers een vuist te maken", zegt Schot. "Wij zijn van nature solisten. Dat werkt in ons nadeel. Terwijl wij onderling kissebissen over wie de baas is, schilderen politici en milieuorganisaties ons af als misdadigers die de natuur vernielen. Als VisNed het niet doet, laten wij als vissermannen ons zelf wel horen. Het is tijd voor een tegengeluid."

Dat tegengeluid laten de vissers vandaag horen. Op een publieksvriendelijke manier, benadrukt Schot.

Er zijn drie kwesties die de vissers van EMK dwarszitten. Die worden gepresenteerd als milieumaatregelen maar soms lijkt het volgens Schot en zijn collega's wel sabotage van een eeuwenoude bedrijfstak. Het gaat dan om windmolens op zee, gesloten gebieden en de Europese aanlandingsplicht.

Kwestie I Aanlandingsplicht

Vanaf 2019 moeten vissers alle vis die ze vangen en waarvoor een quotum geldt aan land brengen. Dus óók de onvolwassen, ondermaatse exemplaren en andere onbedoelde bijvangst. Vissers vrezen de economische en ecologische gevolgen van deze regel. De bijvangst neemt ruimte in en moet vervoerd worden, telt ook mee voor het quotum, maar levert niets op. Daarbij, zeggen de vissers: als je 'babyvissen' uit de zee haalt, roei je hele populaties uit omdat vissen niet meer kunnen opgroeien en zich voortplanten.

Milieu-organisaties zien dat anders. Volgens Greenpeace is de aanlandingsplicht een middel om vissers ertoe te bewegen selectiever te gaan vissen. Onder druk van de financiële nadelen van de aanlandingsplicht zullen vissers er in deze redenering alles aan doen om bijvangst te voorkomen.

Job Schot moet daar van zuchten. Er zijn al zó veel maatregelen genomen, zegt hij, om de bijvangst te minimaliseren. Sorteermachines aan boord bijvoorbeeld, om ten onrechte gevangen vis in een mum van tijd weer in zee te krijgen.

Links en rechts wordt ook wel gesteld dat het overboord kieperen van bijvangst een vorm van voedselverspilling is. Eetbare vissen worden teruggegooid, waarvan de meeste een spoedige dood zouden sterven. Job Schot weet wie aan de basis van die gedachte staat: de Britse televisiekok Hugh Fearnley-Whittingstall. Voor een televisieprogramma voer hij mee op een vissersschip en legde vast wat er overboord ging. Van die bijvangst, bezwoer de kok, viel nog een goed maal te maken. Waarom moest dat weggegooid? De kok begon een publiciteitscampagne, waar (volgens de vissers) de Europese politiek heel gevoelig voor was. De basis voor de aanlandingsplicht was gelegd.

Maar, vraagt Job Schot zich af, hoe erg is het nu helemaal om ongewenste vangst terug te gooien? Dat is weer voedsel voor de meeuwen, dolfijnen en bruinvissen die viskotters omringen. Zo gaat dat in de natuur: eten of gegeten worden. Het is een ecosysteem waar de visser met zijn vangst en bijvangst al eeuwen onderdeel van is.

Bovendien, zegt Schot, die tv-kok kan wel beweren dat hij er wat lekkers van kan maken, of bijvangst kan in theorie verwerkt worden tot veevoer, eenmaal aan de wal zijn er geen afzetmogelijkheden. "We hebben geen vismeelfabrieken in Nederland. Dus gaat die aangelande vis naar het destructiebedrijf. Is dat nou duurzaam?"

Volgens EMK is de aanlandplicht 'een gedrocht van een maatregel', die niets bijdraagt aan de instandhouding en gezondheid van de visbestanden. De vissers zijn daarom 'onbeschrijfelijk' boos.

Kwestie II Windmolens

De uitstoot van CO2 moet teruggedrongen worden om een te grote impact op het klimaat te voorkomen. Ook vissers kennen de klimaatafspraken van Parijs. En ze begrijpen dat de Noordzee een interessant gebied is om windmolens neer te zetten omdat het er vrijwel altijd waait. Maar als gevolg van de aanleg van windmolenparken zien zij hun vertrouwde vangstlocaties verdwijnen.

Job Schot: "De Noordzee is 570.000 vierkante kilometer groot. En dan precies in de beste vangstgebieden plannen ze een windmolenpark. Wie verzint dat? En kijk eens naar de Doggersbank: wij mogen daar de bodem niet beroeren maar Tennet mag er wel windmolens bouwen. Waarom moet dat dáár? Het kapitaal regeert. Rijke milieuclubs slagen erin hun zin door te drijven. Het klinkt misschien Calimero-achtig, maar als vissers hebben we het gevoel dat we van de zee verdreven worden."

Kwestie III Gesloten gebieden

Greenpeace presenteerde deze zomer een rekensommetje: op dit moment wordt 1,4 procent van de Noordzee beschermd tegen 'de meest schadelijke vistuigen'. Tel daarbij de oppervlakte van windmolenparken en zandwinningsgebieden bij op, plus de ruimte die scheepvaart inneemt, en er blijft nog 90 procent van de zee over voor de vissers. Het totaal aantal natuurgebieden waar niet mag worden gevist, blijft nog ver achter bij de doelstelling van de Nederlandse overheid. Volgens Greenpeace is dat het resultaat van de visserslobby die moord en brand schreeuwt.

Volgens de vissers zit het anders. De som van Greenpeace klopt volgens hen niet, omdat lang niet elk deel van de Noordzee even goed bevisbaar is. De vis zit niet gelijkelijk verspreid over de hele zee, maar houdt zich op waar de omstandigheden het best zijn. Al met al is niet 90 procent van de zee beschikbaar voor de visserij, maar hooguit 70. En als er een windmolenpark wordt aangelegd, zegt Job Schot, willen natuurorganisaties als compensatie een ander deel van de zee tot gesloten natuurgebied verklaren. "Zo wordt de visserman dubbel gepakt. Als ik uitga van het goede in de mens, dan zeg ik: ze zitten ons niet bewust dwars. Maar onbewust natuurlijk wel. En waar je ze nooit over hoort is hoeveel biodiversiteit er verloren is gegaan door de aanleg van de Tweede Maasvlakte. Of zand opspuiten voor kustversterking, wat kost dat aan natuur?"

Getooid met spandoeken en vlaggen, vertelt Job Schot, zullen vijftig kotters vandaag via de Nieuwe Waterweg Rotterdam binnenvaren. Tien daarvan meren af aan de kade van de Holland-Amerika Lijn, de rest maakt rechtsomkeert. Op de kade zal er gebakken vis worden uitgedeeld aan het publiek, om het belang van de visserij te verduidelijken. 'Sinds stammen zich aan de kust zijn gaan vestigen, haalt de mens voedsel uit het water', stelt EMK op haar website. 'Bijna driekwart van het aardoppervlak bestaat uit zout water. Het is onze grootste voedselleverancier die vissers tot in lengte van dagen graag willen koesteren. Brood uit water!'

Elke visser hoopt volgens Job Schot dat zijn zoon en kleinzoon ook de zee op kunnen. Die kans wordt volgens hem steeds kleiner. "Kijk eens hoe het ging toen in Limburg de mijnen sloten. De grote meneren kregen een zak geld, maar de gewone man kwam werkloos thuis te zitten. Dat mag de visserman niet overkomen."

LETTER & GEEST 20

'Wij vissen de zee niet leeg'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden