De vingervlugge Otto Dicke leerde zichzelf tekenen met Rembrandt als grote voorbeeld

‘Gezicht op Nieuwe Haven en Grote kerk Dordrecht’, 1973 Beeld Collectie Erven Dicke
‘Gezicht op Nieuwe Haven en Grote kerk Dordrecht’, 1973Beeld Collectie Erven Dicke

Otto Dicke móest tekenen, altijd en overal, zelfs bij de kapper. Het Dordrechts Museum toont honderd jaar na zijn geboorte een overzicht van zijn portretten, landschappen en stadsgezichten.

Een paar snelle lijnen, wat krasjes, nog een paar veegjes kleurkrijt en tot besluit een stevige uithaal met de tekenpen. Je ziet het haast voor je hoe Otto Dicke tekende. Duizenden schetsen en tekeningen heeft hij ­gemaakt. Niet alleen zijn vingervlugheid zie je er aan af, maar ook de ­virtuositeit om zijn observaties tref­zeker te verbeelden. Of het nu om een ­slapend kind gaat, een model in zijn atelier, een stadsgezicht, knotwilgen in de polder of straattaferelen in Japan.

Vanwege de honderdste geboortedag van Otto Dicke (1918-1984) laat het Dordrechts Museum een overzicht zien van zijn werk. Daarvoor moest scherp gekozen worden, want de nalatenschap van deze bevlogen Dordtse tekenaar is omvangrijk en veelzijdig. Naast zijn vrije werk maakte hij ook boekillustraties, reclametekeningen en cartoons.

Kapper

Dicke móest tekenen, altijd en overal. Hij werd nooit zonder potlood of tekenpen gezien. Als die niet voor het grijpen lagen, vond hij wel iets ­anders. Zo kon de Dordtse schrijver Cees Buddingh’ bij elk kappersbezoek zien of Dicke kort ervoor in de kappersstoel had gezeten. “Want dan prijkte er een fraaie zeeptekening op de spiegel”, schreef Buddingh’ ter nagedachtenis aan zijn vriend Otto, kort na diens overlijden.

Dicke leerde zichzelf tekenen, met Rembrandt als zijn grote voorbeeld. Net als de oude meester sneed hij zijn rietpennen zelf. De weidsheid en leegte in Rembrandts landschappen zie je ook in Dicke’s tekeningen van de Alblasserwaard en Krimpenerwaard. Je voelt zijn verbondenheid met deze oer-Hollandse polders, net als dat ook het geval is bij de stads- en havengezichten van Dordrecht, waaraan hij verknocht was.

Toch zijn het niet alleen maar idyllische beelden. Dicke had ook een scherp oog voor de lelijke plekken. Hij maakte zich kwaad over de sloopwoede vanaf de ­jaren vijftig, waarbij grote delen van het historisch centrum verloren ­gingen. In zijn tekeningen van afgebroken gebouwen en straten zijn met ­venijnige krassen de brokstukken in het papier gekerfd.

Zijn doorbraak als tekenaar kwam na een reis naar Japan in 1957, waar hij voor de KLM-kalender een tekening moest maken. Hij bezocht stadswijken, natuurgebieden, tempels, badhuizen en sumoworstelwedstrijden. Met meer dan 150 reisschetsen kwam hij thuis. Kunstcritici prezen de ‘openhartige zuiverheid’ van zijn tekenstijl en zijn zoektocht naar de essentiële lijnen.

Het succes leverde hem ook een baan op als tekendocent aan de Academie voor Beeldende Kunsten in Rotterdam. Bijna twintig jaar gaf hij les in model­tekenen en trok hij er met zijn leer­lingen op uit naar de dierentuin of de Rotterdamse haven. Hij leerde zijn studenten geen regels, maar liet liever zien hoe hij zelf te werk ging. Dat was ook een training in goed leren kijken. Net zoals zijn tekeningen ook uitnodigen om aandachtig te kijken.

Het overzicht is qua omvang ­bescheiden. Te bescheiden misschien voor de liefhebbers van zijn werk. Maar het geeft met goed gekozen tekeningen de essentie weer van de thema’s in zijn werk, zijn materiaalkeuze, techniek en stijl. Precies zoals Otto Dicke ook altijd zocht naar de essentiële ­lijnen, om ‘hinderlijke detaillering’ te voorkomen.

★★★★☆ Otto Dicke, tekenaar t/m 26 mei in Dordrechts Museum.

Wat moeten we zien in...

Elke week beschrijft Trouw een kunstwerk of museum dat u niet mag missen. Eerdere afleveringen van ‘Wat moeten we zien in...’ leest u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden