De Vinexwijk smaakt naar meer

'De Vinexwijk? Daar wil ik nog niet dood gevonden worden!' Maar wie dat zegt, kent de Vinex niet. Houten-Zuid bijvoorbeeld is een verrassend parkachtig, groen en waterrijk stedelijk landschap.

De Houtenaar ontpopt zich op deze zonnige zondagse herfstochtend als een sportieve buitenmens. Hij wandelt, laat de hond uit, fietst, skatet, rent en bootcampt dat het een lieve lust is. En geef hem eens ongelijk. Om de hoek ligt altijd wel een parkje, weide, veldje, boomgaard of speeltuintje. Waterrijk is zijn woonplaats ook al, met overal slootjes, vijvertjes, plassen, bruggetjes en meertjes. En dan al die wandel- en fietspaden. Mét overal voorrang op het autoverkeer, want auto's zijn alleen welkom als gast. Houten is geworden wat zijn ontwerper, stedenbouwkundige Robert Derks, voor ogen had: groen, ruim, plezierig, veilig en afgestemd op de menselijke maat.

Houten, ten zuiden van Utrecht, groeide in veertig jaar uit van een boerendorpje tot een gemeente met dik 40.000 inwoners. Eerst, vanaf begin jaren zeventig als groeikern, daarna - vanaf eind jaren negentig - als Vinex. Het verschil tussen die twee toont zich in de aard van de bebouwing. Het noordelijk deel van Houten is groeikerngebied, het zuidelijk deel Vinexwijk. Ze verschillen als bruin brood van de supermarkt met dat van de warme bakker. Best voedzaam en smakelijk dat supermarktbrood, maar van zo'n knapperig grand-mère volkoren van de warme bakker word je altijd een beetje blij.

Houten-Noord - hoewel óók groen en ruim van opzet - ademt sterk de urgente bouwopdracht van destijds: snel veel huizen en voorzieningen bouwen voor de bevolking van de overlopende stad. Kwantiteit boven kwaliteit. In Houten-Zuid ligt de nadruk zichtbaar sterker op de kwaliteit van de bebouwing en vooral de openbare ruimte.

In het centrum komen die twee werelden samen. Het station van Houten (uit 2011) is een modern, transparant bouwwerk met een gebogen, glazen overkapping. Indrukwekkend en aansprekend. Loop je onder het spoor door dan kom je op Het Rond, een sfeerloos jarentachtigwinkelplein dat niks is en nooit wat zal worden ook.

Direct naast het station ligt het stadhuis van Houten uit 1984 met een klokketoren met carillon. Mooi? Hmm, een beetje zuinigjes. Ook het aanliggende pleintje heeft, ondanks de waterpartijen, iets karigs. Maar even verderop begint het fraaie, langgerekte Imkerspark. Het pad voert naar de Lobbendijk, een van die eeuwenoude boerenweggetjes die in de wegenstructuur van Houten zijn opgenomen, met langs de weg gerestaureerde boerderijen, villa's, herenhuizen en rijtjeswoningen. Oud en nieuw gaan hier, zoals eigenlijk overal in Houten, moeiteloos hand in hand.

In de verte lonkt de kerktoren van de zeventiende-eeuwse Nederlands Hervormde Kerk. Het kerkplein, lommerrijk en voornaam, is een geliefd trefpunt voor oude en nieuwe Houtenaren, vooral vanwege de horeca en de terrasjes. De traditionele uitspanningen De Engel en De Roskam dateren uit de zestiende eeuw, Bij Teus is een hippig restaurant in een oude garage.

Een viaduct onder de Rondweg - waarover al het autoverkeer van en naar de gemeente wordt geleid - voert naar het nieuwste deel van Houten. De waterrijke buurt met de toepasselijke De Waters is ruim en gevarieerd van opzet, met vrijstaande herenhuizen langs de weteringen en rijtjeswoningen die bereikbaar zijn via gebogen bruggetjes. Bij een doorkijkje langs met rietbegroeide oevers en gekleurde houten huizen lijkt Houten opeens een beetje Loosdrecht of Vinkeveen.

Even verderop begint De Vijfwal, een verhoogd 'groen bastion' in stervorm dat een groene verbindingszone vormt tussen de buurten van Houten-Zuid. Een fijn plekje om te spelen, te wandelen of van het weidse uitzicht over de omgeving te genieten. Drie jonge vrouwen in kleurrijke sportkleding werken er, zonder een moment níet te praten, aan hun conditie door de trappetjes op en af te rennen. Knap!

Verrassend: midden in de nieuwbouw van Houten staat, een beetje scheef, de vijftiende-eeuwse kasteeltoren van de heerlijkheid Schonauwen, omgeven door wat vroeger het kasteelpark was. Ook verrassend: de Rietplas, een grote waterplas met een 's zomers drukbezocht strandje en veel groen langs de oevers. De plas is vrij recent ontstaan als uitgraving voor het ophogen van de bebouwing van Houten-Zuid, maar oogt of hij hier al honderden jaren ligt. Een houten loopbrug voert langs gekleurde houten 'vissershuizen' die in een lichte boog aan de westoever zijn gebouwd. Het zou zomaar ergens in Scandinavië kunnen zijn.

De wijk Castellum is gebouwd als een Romeinse legerplaats, omgeven door een wal van eengezinswoningen en appartementencomplexen als uitkijktorens, met twee besloten pleinen en smalle straten met Romeinse namen. Een verwijzing naar de Romeinse geschiedenis van het gebied. Het centrum van Castellum is een van de weinige plekken in Houten met echte hoogbouw en heeft een stedelijke uitstraling.

Eenmaal buiten het bebouwde gebied van Castellum is het landschap weids en open. Een pas geoogst maisveld grenst aan een rijtje huizen aan de einder, in het zuiden glinstert de zon op de spoorbrug over het Amsterdam-Rijnkanaal bij Schalkwijk.

Achter een hoge gebogen metalen voet- en fietsbrug over het spoor vertoont zich het oude, witte stationnetje van Houten. Het sfeervolle gebouwtje uit 1868 werd tien jaar geleden voor de spoorverdubbeling 150 meter verplaatst, nu is het een horeca-etablissement.

Het tunneltje onder het spoor is versierd met in de tegels gebakken kindertekeningen, aan de overzijde leidt een brede weg met kantoorgebouwen aan weerszijden naar het start- en eindpunt van de route, station Houten. Een wandeling van tweeënhalf uur door een aangenaam, parkachtig woongebied dat helemaal geen verkeerde plek is om - als de tijd zich aandient - dood gevonden te worden. Levend ook trouwens.

Vinexwandelingen

In 1992 verscheen de Vierde Nota Ruimtelijke Ordening Extra; de Vinex was geboren. In de loop van een kwarteeuw werden honderdduizenden woningen gebouwd in nieuwe wijken, vooral aan de rand van steden. Door de komst van de Vinex veranderde het aanzien van het Nederlands landschap. De Vinex oogst kritiek én bewondering. Ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van de Vinex heeft uitgeverij Gegarandeerd Onregelmatig een gidsje uitgebracht met tien wandelingen door Vinexwijken, waar deze wandeling in Houten er één van is. 'De mooiste Vinexwandelingen' verschijnt op 28 oktober, kost tot die tijd 10 euro en is te bestellen via gegarandeerdonregelmatig.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden