De vierde regering-Merkel struikelt naar het einde

De Duitse bondskanselier Angela Merkel met een baby Beeld Bernd von Jutrczenka/dpa

De Duitse coalitie van christen-democraten en sociaal-democraten struikelt naar het einde, maar wanneer komt dat precies? Bondskanselier Merkel had in ieder geval gehoopt op een waardiger afscheid.

De vierde regering onder bondskanselier Angela Merkel is wankeler dan ooit. Niemand in Berlijn lijkt nog te geloven dat de coalitie van CDU/CSU en de SPD de reguliere einddatum in 2021 haalt. Het is alsof de twee feitelijk al gescheiden zijn, maar de gang naar de advocaat nog niet aandurven. De vraag is hoelang ze de formele breuk nog willen of kunnen uitstellen: tot de zomer, de herfst...?

Angela Merkel had gehoopt op een waardige aftocht uit de politiek, maar die dreigt nu een stuk rommeliger te worden, en mogelijk spoediger te komen dan gedacht. Haar plan loopt spaak: haar beoogde opvolger als kanselier, Annegret Kramp-Karrenbauer (AKK), maakt voortdurend brokken, de CDU scoort slecht bij verkiezingen en nu stapt ook nog eens SPD-leidster Andrea Nahles op.

Intriges

Dat vertrek stort de Duitse regering in een crisis. Nahles trad gisteren af als partij- en fractievoorzitster, na een week vol intriges in rode binnenkamers. Nahles gold als steunpilaar van de 'grote coalitie' tussen SPD en CDU/CSU. Bij de fractievoorzitters van de christen-democraten werd ze 'zeer gewaardeerd', schrijft Thomas Vitzthum in Die Welt. 'Samen maakten ze veel mogelijk.'

Naast Nahles gold Olaf Scholz, minister van financiën en vicekanselier, bij de christen-democraten als betrouwbare partner. Maar ook dat vertrouwen zal nu beschadigd zijn. "Een voortzetting van de huidige coalitie na 2021 wil niemand" - niet de burgers, niet de CDU/CSU en "wij sociaal-democraten al helemaal niet", sprak Scholz zondag. Dat was niets nieuws, toch klonk het als een definitief 'ik wil van je scheiden'.

Sommige SPD-prominenten roepen openlijk op om per direct uit de regering te stappen. Zoals Harald Christ, bestuurslid van het economische forum van de SPD. De partij lijdt onder de coalitie, zei hij tegen Der Tagesspiegel. “Ik ben ervoor het lijden te beëindigen." Toch zal zo'n bruuske stap velen in de SPD te ver gaan: de angst voor nieuwe verkiezingen is bij hen groter dan de weerzin voor doorregeren.

Zelfkritisch

Ook de christen-democraten hebben geen belang bij nieuwe verkiezingen. Want de CDU verliest met elke stembusgang kiezers. In een peiling van zondag haalden de Groenen zelfs - voor het eerst - de christen-democraten in als grootste partij. En, zo klinkt het zelfkritisch aan CDU-zijde: ons beste verkiezingsargument was de afgelopen tijd Angela Merkel. Maar die doet dan niet meer mee.

De paradox is dat het met de CDU weliswaar slecht gaat, maar met Merkel juist goed. Haar populariteit steeg de afgelopen maanden. Driekwart van de Duitsers gaf in maart aan haar nog tot 2021 als kanselier te willen hebben. Misschien ligt die nieuwe geliefdheid aan haar ontheven status: ze trekt zich steeds meer terug uit binnenlandse kwesties, hoeft geen vieze handen te maken. Die laat ze aan AKK.

Daarbij stuntelde Merkels kroonprinses de afgelopen tijd zo vaak dat menigeen in de partij (en de steun voor haar was al dun) aan haar begon te twijfelen. Naar verluidt zelfs Merkel, zo klonk het in de Duitse pers. De crisis bij de coalitiegenoten kan AKK ironisch genoeg wel eens goed uitkomen: de CDU'ers zullen nu geen extra onrust in eigen tent willen en zeker geen plotselinge leiderschapswissel.

Zeer, zeer ernstig

De SPD heeft nu drie interim-voorzitters. Wanneer en hoe een nieuwe fractie- en partijvoorzitter zal worden gekozen, is onduidelijk. Manu Dreyer, minister-president van Rijnland-Palts en een van de interim-chefs, noemt de situatie van de partij ‘zeer, zeer ernstig’. Slagen de partijleden er niet in 'bij elkaar te blijven' en een 'uitweg te vinden', ‘dan ziet het er werkelijk zwart uit voor de SPD’.

Zowel SPD als CDU heeft baat bij doorgaan, en voor Angela Merkel staat haar laatste termijn als bondskanselier op het spel. Maar er speelt meer: Merkel benadrukte zondag haar verantwoordelijkheidsbesef. Dat geluid klinkt ook bij anderen: de stabiliteit van Duitsland en Europa staat óók op het spel. Doorregeren, lijkt voorlopig het devies. De vraag is of de coalitie überhaupt nog tot regeren in staat is.

Lees ook:
Het generatieconflict dat Duitsland in zijn greep houdt

In de Duitse politiek woedt een generatieconflict. De clash: aan de ene kant tientallen YouTubers, die zich opwerpen als stem van de jongeren. Aan de andere kant de regerende politieke partijen, met name de christen-democraten van de CDU/CSU, van bondskanselier Angela Merkel. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden