De verzuiling is terug

Een christelijk opvanggezin in Meerkerk met hun drie eigen kinderen en drie pleegkinderen.Beeld Henk Visscher, Reformatorisch dagblad

Het goede nieuws in de kwestie-Yunus is dat zich tientallen pleegouders met een Turkse achtergrond hebben gemeld. Zij komen tegemoet aan de vraag naar hulp uit eigen kring. De verzuiling is terug, want er is behoefte aan. In meerdere opzichten.

Turkse pleegouders voor Turkse kinderen. Christelijke gezinnen die een opvoeding garanderen met christelijke waarden en normen. Is dat in de 21ste eeuw nog wel nodig? We hebben in Nederland toch juist de verzuiling doorbroken?

Die vraag is eigenlijk niet relevant, stelt Suleyman Gogus, Nederlander van Turkse origine en oprichter-directeur van Sensa Zorg, gespecialiseerd in hulpverlening aan cliënten met een niet-westerse achtergrond. "Wij hebben een achterban die vraagt om zorg op een manier die bij hen past. Mensen met een bepaalde identiteit zoeken elkaar nu eenmaal op."

Onderlinge betrokkenheid
Bart Nitrauw, bestuursvoorzitter van SGJ christelijke jeugdzorg, gaat nog een stap verder. Hij ziet het belangrijkste element van de verzuiling, het omzien naar elkaar, terugkomen, en hij juicht die terugkeer toe. "Naarmate de overheid afstand neemt, groeit de behoefte aan onderlinge betrokkenheid en verantwoordelijkheid voor elkaar. En daar worden we niet slechter van."

Suleyman Gogus is nog jong, 26 jaar, en opgeleid als sociaal-pedagogisch hulpverlener. Hij neemt zichzelf als voorbeeld om de situatie van veel cliënten bij Sensa Zorg te schetsen: "Ik noem mezelf Nederlander, maar helemaal klopt dat niet. Ik ben in Zaandam geboren en opgegroeid, maar mijn vader kwam als gastarbeider uit Turkije, ik heb daar nog familie. Nederlanders noemen mij Turk, allochtoon, moslim, geen Nederlander. Ik ben goed in jongerenwerk omdat ik me kan indenken wat jongeren die tussen twee culturen zitten meemaken. Voor mijn dochter ligt dat anders. Zij spreekt thuis Nederlands, al leert ze ook Turks om met opa en oma te praten. Die ontzuiling begint bij ons gewoon wat later."

Netwerkopvang
Nitrauw ziet dat als een voordeel. "In de pleegzorg is netwerkopvang tegenwoordig heel belangrijk. Moet er een kind worden geholpen, dan kijk je allereerst naar naaste omgeving: familie, mensen die dichtbij staan en nauw betrokken zijn. Daar klopt het hart van de zorg, dat kan de staat of een particuliere organisatie niet overnemen. De kracht van de Turkse welzijnsorganisaties is dat zij dicht bij de gezinnen staan. Zoals onze contacten in de kerken ons helpen om onze pleegzorg in stand te houden, kan dat in Turkse kring rondom de moskee of eigen organisaties gebeuren. Zij kunnen pleegzorgvoorzieningen helpen hun bestand aan te vullen. Je ziet bij ons dat kinderen die hulp krijgen gemiddeld genomen al wat ouder zijn; onze organisatie komt pas later in beeld omdat het netwerk nog grotendeels intact is waardoor jonge kinderen meestal in de familie of in de kerkelijke gemeenschap kunnen worden opgevangen."

SGJ bestaat dit jaar honderd jaar. "De oprichters (diakenen) zagen de nood van kinderen uit eigen kerk die wees werden", vertelt Nitrauw. "Hun ouders hadden aan de doopvont beloofd hun kinderen een christelijke opvoeding te geven. In de geest van die gelofte kwam de hulpverlening tot stand. En dat principe is nog springlevend. Of het nu om onderwijs gaat of om jeugdzorg, kinderen die niet in het eigen gezin kunnen zijn, verdienen een opvoeding vanuit dezelfde geloofsopvatting als hun ouders."

Nitrauw verwijst naar een online enquête van het Nederlands Jeugd Instituut onder professionals in de zorg over de vraag of religie een rol moet spelen. De reacties tot dusver zijn 30 procent ja, 70 procent nee. Een opvallend grote groep zorgverleners ziet in het geloof dus nog steeds een goede basis voor zorg.

"De SGJ helpt primair kinderen en gezinnen uit de eigen achterban. Natuurlijk hebben we een maatschappelijke verantwoordelijkheid: als wij leegstand hebben, dan springen we bij in de algemene pleegzorg. Maar als we een hoofdtaak zouden krijgen aan kinderen zonder christelijke achtergrond, dan zouden we vraagtekens zetten bij onze reden van bestaan, dan heffen we onszelf op."

Bij Sensa Zorg ligt dat net even anders, zegt directeur Gogus. "Wij zijn geen religieuze instelling. Religie speelt soms wel een rol in het huis waar kinderen worden opgevangen. We hebben ook meegemaakt dat pleegouders voor het kind een imam lieten komen of zelf de Turkse taal gingen leren om hen in hun geloof te ondersteunen. Die pleegouders verdienen applaus.

Binnen je schoenen uit
"Maar wij richten ons op de culturele achtergrond. Het gaat ons erom dat een kind, dat het toch al moeilijk heeft omdat het uit huis wordt geplaatst, in een vertrouwde omgeving terechtkomt. Onze huisregels zijn anders dan die van autochtone Nederlanders, bij ons doe je bijvoorbeeld binnen je schoenen uit, de keuken speelt een andere rol. Voorop staan de veiligheid en het welzijn van het kind, maar als het kan moet die culturele achtergrond bepalend zijn bij de keuze van een pleeggezin. De schok van terechtkomen in een ander gezin is al groot genoeg."

Sensa Zorg bestaat pas vier jaar en houdt zich vooral bezig met thuiszorg, kraamzorg, begeleiding van (ouders van) gehandicapte kinderen, geestelijke zorg, dementie en verslavingszorg. Voor pleegzorg werkt Sensa sinds twee jaar samen met enkele regionale organisaties. "Zij doen het werk, wij leveren alleen de pleegouders. Die zijn wij gaan werven omdat daar vraag naar was vanuit onze achterban. We hebben nu vijftig Turkse en Marokkaanse ouderparen die kinderen kunnen opvangen in hun eigen culturele achtergrond."

Als gevolg van de commotie rondom de zaak-Yunus hebben zich de afgelopen weken nog eens tientallen kandidaat-pleegouders bij Sensa gemeld. "Sommigen bewust, omdat ze de overtuiging hebben dat ze kunnen helpen, anderen uit emotie", zegt Gogus." Zij zullen vast niet allemaal pleegouder worden, want de selectie is streng. Onze pleegouders moeten Nederlands spreken en goed geïntegreerd zijn. We hebben niks aan eerstegeneratiemigranten die nog helemaal in de sfeer van hun land van herkomst leven."

Geen taboe
Homoseksualiteit speelt voor Sensa Zorg geen rol, zegt Gogus. "Het gaat ons om goede zorg voor de kinderen, waarbij de Nederlandse waarden en normen tellen. Op onze informatieavonden zijn ook Turkse homostellen geweest, maar zij hebben zich nog niet aangemeld als pleegouders. Ik weet ook niet of Turkse en Marokkaanse homo's gemakkelijk tevoorschijn komen, maar voor ons is het geen taboe. Wij staan open voor alle doelgroepen."

Gogus betreurt de ruime aandacht in Turkse media voor de zaak-Yunus, waardoor de onrust over de Nederlandse jeugdzorg is aangewakkerd. "Er was al een kloof met de 'witte' instellingen en die is vergroot door nu te roepen dat 'onze kinderen worden afgepakt'. Dat is jammer, want pleegzorg verdient juist alle lof.

"Van sommige Turkse media kreeg ik de vraag hoeveel Turkse kinderen er uit huis zijn geplaatst, maar dat weet ik niet. Pleegzorg weet dat ook niet, want voor hen zijn het gewoon Nederlandse kinderen die opvang nodig hebben. Wij werken aan bewustwording: dat mensen uit onze achterban denken 'ik kan voor die kinderen zorgen'."

SGJ-directeur Nitrauw ziet die bewustwording als een logisch gevolg van ontwikkelingen in de samenleving. "Dat is ook het effect van de nadruk die de overheid legt op informele zorg, al was het maar omdat de zorg anders niet meer te betalen is. De WMO (Wet Maatschappelijke Ondersteuning) was de eerste die werd overgeheveld en nu gaan er nog meer taken naar de gemeenten, die ze niet allemaal even goed kunnen uitvoeren. Dat kun je een platte bezuiniging noemen - het recht op zorg verschuift naar een aanvulling - maar we sluiten hiermee wel aan op de eigen verbanden. Het netwerk, van de eigen kracht, steun en opvang in de eigen omgeving."

De zaak-Yunus heeft, hoe triest ook voor de jongen zelf, ook positieve kanten, stelt Nitrauw. "Het eerste effect is de aanmelding van nieuwe pleegouders. Op de langere termijn zal er ook een discussie ontstaan over hoe belangrijk het is om gezinnen te helpen hun kinderen veilig te laten opgroeien, over het zorgen voor elkaar. Ook de zorg voor ouderen komt terug. Turken en andere nieuwe Nederlanders zien met ogen op steeltjes hoe wij onze ouderen wegstoppen in verzorgingshuizen. De staat zorgt er wel voor. Maar de welvaart is een eroderende factor voor de zorg voor elkaar, nu onze welvaart onder druk staat komen de onderlinge betrokkenheid en verantwoordelijk terug."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden