De vernietiging van Obamacare wordt een gifpil voor de Republikeinen

Beeld EPA

De veroordeling van Obamacare door een rechter in Texas is een politieke overwinning voor de Republikeinen. Maar in de praktijk zadelt de uitspraak hen op met de lastige taak om Obamacare te vervangen door een stelsel waar de Amerikanen net zo tevreden over zijn, schrijft correspondent Bas den Hond. 

‘Wow, maar niet onverwacht, Obamacare is vernietigd als een ongrondwettige mislukking’, twitterde president Donald Trump vrijdagavond opgewonden.

Een rechter in Texas gaf de Republikeinen iets waar ze lang niet meer op hadden durven hopen: een veroordeling van het onder Barack Obama gerenoveerde zorgstelsel. “Als dit vreselijke vonnis in beroep in stand blijft, zal dat een ramp betekenen voor miljoenen Amerikaanse gezinnen, vooral die waarin iemand al een aandoening heeft”, reageerde de Democratische fractievoorzitter in de Senaat, Chuck Schumer.

De zaak was aangespannen door een aantal ministers van justitie van door Republikeinen geregeerde staten. Hij diende voor een rechter in Texas die bekend staat om zijn conservatieve vonnissen in politieke zaken – en daar door de klagers ook op was uitgezocht. Hij was het met hen eens dat het Congres in een belastingwet een belangrijk element uit Obamacare, had opgeheven: de verplichting voor iedere Amerikaan om een zorgverzekering af te sluiten, op straffe van een boete. Daarmee was volgens hem de hele wet ongeldig.

Om tot die conclusie te komen was nogal wat juridische gymnastiek nodig, reden waarom veel deskundigen de rechtszaak in eerste instantie weinig kans hadden gegeven, en nu vernietiging van de uitspraak in hoger beroep voorspellen.

Al tijdens de behandeling van de in 2010 aangenomen zorgwet liepen de Republikeinen te hoop tegen de verzekeringsplicht, die ze een onaanvaardbare aantasting vonden van de persoonlijke vrijheid. Maar zonder die plicht, redeneerden Obama en de Democratische meerderheid in het Congres in 2010, was het onmogelijk om de andere kant van de zorgmedaille te financieren, de plicht voor verzekeraars om iedere verzekerde te accepteren voor een standaardpremie, ook als die al iets mankeert.

Creatieve oplossing

Uiteindelijk kwam dat aspect in 2012 voor het Hooggerechtshof, waar Obamacare leek te gaan sneuvelen, tot opperrechter John Roberts met een creatieve oplossing kwam: die boete werd geïnd door de belastingdienst, en dankzij die toevalligheid viel de verplichting gewoon onder de bevoegdheid van het Congres, belasting te heffen.

Na het veroveren van de macht in het Congres, en in 2016 in het Witte Huis, probeerden de Republikeinen de Obamacare-wet in te trekken, maar dankzij enkele dissidenten in eigen kring strandde die poging in 2017 in de Senaat. Wel zetten ze de boete op nul, waarmee de verzekeringsplicht in feite werd opgeheven.

Dat was voor de tegenstanders van Obamacare reden om opnieuw naar de rechter te stappen, met als argument dat de verplichting nog steeds bestond, maar nu niets meer met belastingen te maken had. De rechter had hen gelijk kunnen geven en daarbij andere onderdelen van de wet in stand kunnen houden, zoals de acceptatieplicht. Maar daar voelde hij niets voor: de hele wet is volgens hem één samenhangend geheel, en moet dus sneuvelen.

Het Witte Huis verwelkomde de uitspraak, maar zei erbij dat de wet blijft gelden tot er in beroep over is beslist. Voor komend jaar konden Amerikanen die niet via hun werkgever verzekerd zijn tot vandaag individuele polissen afsluiten, en die gelden dus gewoon.

Onzekerheid

Maar voor 2020 betekent de uitspraak grote onzekerheid voor de verzekeraars en voor veel verzekerden. Er zijn ongeveer 10 miljoen mensen die via websites van de overheid individuele verzekeringen afgesloten hebben, waarvan velen zonder de acceptatieplicht geen betaalbare polis hadden kunnen krijgen. Daarnaast zijn in een aantal staten in totaal tien miljoen Amerikanen met een laag inkomen op basis van Obama’s zorgwet nagenoeg gratis verzekerd via Medicaid, een ziekenfonds van de overheid. Die staten krijgen de kosten daarvan door Washington vergoed, maar als Obamacare vervalt, stopt ook die geldstroom.

Theoretisch is de uitspraak van de rechter een politieke overwinning voor de Republikeinen. Maar in de praktijk zadelt winst in de rechtszaal – als ze komend jaar ook bij het hof van beroep en bij het Hooggerechtshof winnen – hen op met de lastige taak om Obamacare te vervangen door een stelsel waar de Amerikanen net zo tevreden over zijn als ze – blijkens peilingen – het nu over Obamacare zijn.

Daarbij moeten ze werken met een Huis van Afgevaardigden dat vanaf volgend jaar een Democratische meerderheid heeft. De Democraten behaalden die onder meer door tijdens de campagne te hameren op behoud van Obamacare. Zo effectief was die boodschap, dat zelfs veel Republikeinen gingen beloven dat ze de populaire verworvenheden van de wet, zoals de acceptatieplicht, niet zouden aantasten.

Daarmee dreigen de Republikeinen terug te vallen in de penibele positie waar ze in 2017 in verkeerden, toen ze die politieke kluwen niet wisten te ontwarren.

Maar volgens Trump kan het best, zo twitterde hij in de richting van de Republikeinse fractieleider in de Senaat, McConnell, en de Democratische leidster in het Huis, Pelosi: ‘Nu moet het Congres een stevige wet aannemen die geweldige zorg biedt en al bestaande aandoeningen respecteert. Mitch en Nancy, zorg ervoor!’

Lees ook:

De grote winnaar van de midterms: de ooit zo gehate Obamacare

De winnaar van de Congresverkiezingen was al bekend voor de stembussen sloten: de Amerikaanse gezondheidszorg. Meer dan voor welk ander thema ook, hadden de kiezers daar aandacht voor. De kandidaten voor het Congres hadden dat goed in de gaten.

Obamacare afschaffen lukt Trump niet. Dus morrelt hij er op allerlei manieren aan

Het lukte Donald Trump niet om het zorgsysteem dat zijn voorganger ontwierp, af te schaffen. Maar de Republikeinen kunnen wel op allerlei manieren morrelen aan Obamacare. En dat doen ze ook.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden