De vermaledijde trojka is dood, leve 'de instituties'

Grieken begraven beladen terminologie, maar wat verandert dat?

De Amerikaanse popster Prince kende een fase waarin hij 'Tafkap' werd genoemd: 'The Artist Formerly Known As Prince'. Hetzelfde gebeurt nu met de 'trojka', de term die in Griekenland wordt geassocieerd met een poel van ellende. De twee EU-instituties en het Internationaal Monetair Fonds die onder deze paraplu schuilgaan (zie kader), heten tegenwoordig 'the institutions formerly known as trojka'. Tifkat dus.

In de aanloop naar de eurogroepbijeenkomst van maandag veroorzaken deze woordspelletjes het nodige geginnegap in Brussel, maar ze wijzen wel degelijk op een mogelijke oplossing van het Griekse vraagstuk. In de beoogde nieuwe afspraken met Athene worden beladen termen als 'trojka', 'austerity' (zuinigheid met vlijt) en 'verlenging van het programma' wellicht vervangen door andere woorden: 'nieuw contract', 'overbruggingskrediet' en 'instituties'.

Die begrippen komen in de praktijk mogelijk op hetzelfde neer, maar ze geven de linkse Griekse regering en haar kiezers straks wel het gevoel dat ze echt iets hebben veranderd in Brussel en Washington. Tegelijk zouden ook de 'instituties' tevreden kunnen zijn: een nieuwe Griekse crisis is (voorlopig) bezworen, de rust in de eurozone keert terug.

Dat is althans de bedoeling. Een hoge EU-functionaris zei gisteren dat het geen ramp zou zijn als het huidige leningenprogramma, dat loopt tot 28 februari, niet wordt verlengd. "Formerly known as the program", grapte hij erbij. Discussies over een nieuw programma acht hij niet uitgesloten. Maar wat is 'nieuw'?

Idealiter zou de eurogroep van maandag een akkoord moeten opleveren over een programma, oud of nieuw, dat nog deze maand ter ratificatie langs alle betrokken lidstaten moet. Zeker vier parlementen, waaronder het Nederlandse, moeten hun fiat geven.

Eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem ziet zo'n akkoord er maandag niet komen. "Het wordt echt heel moeilijk, we staan politiek ver uit elkaar", zei hij donderdagavond in Brussel. Hij had die middag wel een symbolisch belangrijke stap voorwaarts gezet met de Griekse premier Tsipras. Zij kwamen overeen dat technische experts uit Athene en van de drie 'instituties' - die zich dus niet de trojka noemen - de overeenkomsten en verschillen onderzoeken tussen de bestaande afspraken en de plannen van de nieuwe regering.

Hun zakelijke lijstje dient maandag als basis voor de politieke discussie in de eurogroep.

Na zijn eerste EU-top herhaalde Tsipras donderdag het standpunt waarmee hij de verkiezingen heeft gewonnen, namelijk dat de trojka thuishoort op de mestvaalt van de geschiedenis. Terwijl hij een paar uur daarvoor een akkoord had gesloten met Dijsselbloem over samenwerking met de 'instituties'.

Ook de eurogroepvoorzitter zelf gebruikte dit I-woord in zijn tweets. Het Duitse ministerie van financiën maakt er zelfs officieel beleid van. "Wij noemen de trojka uit respect voor onze Griekse vrienden sinds kort niet meer trojka, maar de instituties", liet het ministerie gisteren weten.

Terwijl het in de praktijk weinig verschil lijkt te maken: als het over hun samengebalde activiteiten in de crisislanden gaat, worden die drie instituties al jarenlang de trojka genoemd, ook al is dat geen officieel geregistreerde naam.

Donderdagavond liet Dijsselbloem in Brussel nog merken dat hij geen reden ziet het T-woord uit de weg te gaan. "De trojka bestaat nog. Dat zijn de drie instituties die veel werk doen voor de eurogroep: ze kijken naar de voortgang van programma's en berekenen de schuldhoudbaarheid. Dat doen ze voor de eurogroep. Dat heb ik ook keer op keer aan de Griekse collega's uitgelegd. Je kunt de trojka overal de schuld van geven, maar je moet eigenlijk bij mij zijn, bij de eurogroep. Wij maken afspraken over programma's, bezuinigingen en hervormingen. Niet de trojka."

In de communicatie met Athene is het woord in ieder geval even taboe. Wellicht keert het over een paar maanden ongemerkt terug. Zoals Prince tegenwoordig weer gewoon Prince heet.

Trojka hier, trojka daar

Een trojka was oorspronkelijk een Russische slee getrokken door drie paarden, maar het begrip heeft internationaal carrière gemaakt.

In eurocrisis-verband staat de trojka voor de Europese Commissie, de Europese Centrale Bank en het Internationaal Monetair Fonds. Experts van die drie instellingen werken samen bij onder meer het toezicht op de hervormingen die als voorwaarde gelden voor de miljardenleningen aan de zogeheten 'programmalanden'. Officieel bestaat de trojka niet. Er is geen gebouw met zo'n naamplaatje aan de gevel.

Juist vanwege deze vage status en oncontroleerbaarheid is er de afgelopen jaren veel kritiek geweest op de trojka-activiteiten. Ook intern rommelde het soms.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden