DE VERLOSSER

Het is het oude liedje: de man die optreedt als verlosser mag niet te snel 'opkomen', en zodra hij zich vertoont moet hij voorlopig zijn mond houden. Want: “De juiste stemming voor zijn optreden wordt voorbereid met een zorgvuldig geregisseerde show van woede (. . .).”

HUIB GOUDRIAAN

Dit citaat is niet ontleend aan een Duitse krant uit de tijd van de Republiek van Weimar, waarin het publieke optreden van ene AH, een toen bekende Duitse volksmenner wordt beschreven. Het komt uit Trouw van woensdag 13 augustus, uit een verslag over de stemmingmakerij om een in Suriname populaire leider. De televisie toonde dat hij over het hoofdje streek van een klein meisje. En duidelijk werd dat simpele, emoties oproepende slogans op de menigte werden losgelaten.

Ik weet wel dat reclamejongens, PR-deskundigen en adviseurs voor verkiezingscampagnes veel hebben geleerd van propagandachef Goebbels en de door hem geadoreerde dictator Hitler. Maar de 'gewone' mensen, hun doelwit, hebben die wel iets geleerd? Experts in hersenspoeling vieren triomfen. Marketingadviseurs fileren de psyche van de gemiddelde kiezer, zijn wensen en zijn gedrag bij de stembus. Volgens sommige experts stond daardoor bij voorbaat vast dat Clinton, en later in zijn kielzog Blair, de verkiezingen zouden winnen. Nu zijn Amerikanen en Britten zeer wel in staat in hun democratieën corrigerend op te treden. Niettemin, als een presidentskandidaat kan worden verkocht als een wasmiddel, en een bepaald soort optreden van Desi Bouterse applaus oproept, dan staat de volgende formule nog steeds garant voor succes:

“Geen enkele variatie mag ooit de inhoud veranderen van datgene, wat de propaganda wil verkondigen, maar moet in laatste instantie altijd op hetzelfde neerkomen. Zo moet de leuze wel van allerlei kanten worden belicht, maar het slot van iedere beschouwing moet steeds opnieuw bestaan uit die leuze zelf. (. . .) Iedere reclame, of ze nu op zakelijk of op politiek gebied ligt, dankt haar succes aan de duur en de onveranderlijke uniformiteit van haar toepassing.”

Het kwam in de jaren twintig uit de koker van de theoreticus voor propaganda en reclame Adolf Hitler. Jaren later, toen hij een groot deel van Europa in zijn greep had, in 1942, zei hij: “Wat een geluk mag het heten voor de regeringen, dat mensen niet denken.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden