De verbouwing gaat door

Voorzitter Ruth Peetom werkt nu een half jaartje aan een nieuwe CDA-koers. "Ik weet van een heleboel mensen niet eens of ze voor of tegen de samenwerking met de PVV hebben gestemd. Dat stadium zijn we allang voorbij."

In de vijf maanden dat Ruth Peetoom voorzitter is van het CDA reisde ze meer dagen langs de vergaderzaaltjes in het land dan dat ze hier zat, in haar werkkamer op het partijbureau aan het Haagse Buitenom. Die tocht langs de leden was precies het voornemen van de vrouw die al in haar verkiezingscampagne dit voorjaar bezwoer dat de vernieuwing van het aangeslagen CDA 'van onderop' moet komen, niet vanuit de Haagse politieke top.

Aan die belofte houden de leden haar, op al die regionale CDA-avonden waar wordt gesproken over herstel en over het nieuwe CDA-gezicht dat de kiezers weer moet aanspreken. Peetoom: "Het is druk. Veel mensen in de partij willen me zien, willen me spreken. Er is ongeduld."

Intussen moet het CDA meeregeren. Staat dat een nieuw gezicht en het herstel niet in de weg?
"Het CDA gaat zijn verantwoordelijkheid nooit uit de weg. Er moet nu eenmaal geregeerd worden. Met deze gigantische financiële problemen moeten we juist proberen om de solidariteit houdbaar te maken. Ook dat geeft gestalte aan onze uitgangspunten. Dat is allemaal niet makkelijk, maar daarvoor zijn we niet uitgevonden."

Het CDA werkt intern aan een vernieuwde visie, maar de kiezers rekenen de partij misschien straks gewoon af op dit kabinet. De peilingen laten nog geen herstel zien.
"Er zijn nog geen verkiezingen. We moeten zorgen dat we op dat moment aan de kiezer kunnen laten zien wie wij zijn en waar we voor staan. En we moeten vertrouwen winnen, want dat is waar verkiezingen over gaan. Bij dat werken aan vertrouwen kun je niks forceren. We gaan het gras niet uit de grond trekken, het moet echt groeien. Of we een beslissend jaar in de partij voor de boeg hebben? Het wordt wel een heel belangrijk jaar, waarin we onderling moeten uitzoeken waar we precies voor staan. Als we dat straks niet kunnen laten zien, dan prikken kiezers daar genadeloos doorheen.

"Er is nu gelukkig veel interne discussie. Ja, natúúrlijk gaan de leden daar straks iets van terugzien. Maar op het komende partijcongres in oktober zijn we er nog niet. Mijn horizon is volgend jaar zomer. Dan kunnen de leden de voorstellen voor vernieuwde uitgangspunten en koers bekrachtigen. In juni volgend jaar kan het steigerdoek eraf worden getrokken. Intussen gaat de verbouwing door, zonder dat de winkel wordt gesloten."

U zei bij uw aantreden een stip te willen zetten aan de horizon. De partij is daar nu mee bezig. Ziet u al contouren?
"Waarden en idealen binden ons. Het CDA is een partij die niet blijft steken in de waan van de dag, maar altijd kijkt naar het méér. Respect, integriteit, niet bij geld alleen, menselijk maat, de immateriële waarden, dat delen de leden. Je doet het vanuit het idee dat je ergens naar toe wil. Mensen geven in onderzoeken aan dat het met hen goed gaat, maar dat het met de samenleving de verkeerde kant opgaat.

"Ik was deze week bij het afscheid van onze Limburgse gouverneur Frissen. Hij benoemde het wezen van onze partij zo: als het goed gaat met anderen, gaat het ook goed met mij. Dus onze focus is andersom. Wij denken vanuit het idee dat de mens er niet is voor zichzelf alleen, hij woont, werkt in de samenleving en wil daar van alles doen. Gemeenschapszin is de kern, het gevoel dat je erbij hoort. Dat is ons wezen.

"De overheid is er om de kracht van mensen te mobiliseren, het dragen van verantwoordelijkheid naar elkaar, en de overheid is er ook voor wie dat niet kan. Dat is een visie op mens en de maatschappij die anders is en onderscheidend, en die ook weerklinkt bij anderen die niet uit onze partij komen."

Als u louter kijkt naar het christen-democratisch gedachtengoed, met welke partij kan het CDA dan het best inhoudelijk samenwerken?
"Dat wisselt. Met de VVD zijn we het eens dat je de boel goed op orde moet hebben qua financiën en regelgeving. Dat is belangrijk, omdat dat ruimte biedt aan de dingen waar het over moet gaan. Met de PvdA delen we de visie op Europa, en het belang van solidariteit. Met de ChristenUnie vinden we dat levensbeschouwing ertoe doet, dat is niet iets om achter de voordeur weg te moffelen. De SP gaat er net als wij vanuit dat het belangrijk is mensen op te zoeken en naar hun zorgen te luisteren. Over de volle breedte van het politieke landschap vinden we raakvlakken."

Qua gemeenschapszin en solidariteit zit u dichtbij de PvdA. Het vorige kabinet met de PvdA is stukgelopen en dat heeft diepe sporen nagelaten. Los daarvan, waarom verketteren CDA en PvdA elkaar zo?
"Het enige wat ik kan bedenken is dat we allebei nogal doenerig zijn, en dan zit je elkaar weleens in de weg. Dat gaat over partijcultuur. Het mooie van Nederland is dat je coalities hebt, we zijn een land waarin je er voortdurend rekening mee houdt dat je elkaar nodig hebt. Dat geldt ook voor de PvdA, ik kan me voorstellen dat we die in de toekomst ook weer nodig hebben. Maar de verkiezingen zijn daarin leidend, de kiezer spreekt."

In uw opsomming noemt u de PVV niet.
"Bij het opstellen van de zorgparagraaf in het regeerakkoord hebben we elkaar gevonden. Maar er zijn natuurlijk grote verschillen waarover we nooit tot elkaar zullen komen."

Zoals bijvoorbeeld over sociale cohesie? Wilders snipte vorig jaar zomer uw voorganger Henk Bleker weg toen die het belang van sociale cohesie onderstreepte.
"Daar zeg ik verder niks over, dat de PVV niets heeft met maatschappelijke samenhang. Wij wel, voor ons is het een belangrijk punt, en dan gaat het over het verbinden van álle groepen in Nederland. Voor ons doen alle groepen ertoe, en moslims zijn daar volop onderdeel van."

In uw verkiezingscampagne heeft u beloofd tegen Wilders in te gaan als dat nodig is. Op het congres vorig jaar, waar een derde van de leden tegen samenwerking met de PVV stemde, is dat ook gezegd. Maar toen Wilders deze zomer moskeeën haatpaleizen noemde, bleef het stil in het CDA. Vindt u dat er voldoende tegen-geluid komt uit het CDA tegen de PVV?
"Dat van die haatpaleizen was middenin de zomer én het was op het moment dat Noorwegen nog in diepe rouw was. Zo'n drama moet je niet aangrijpen om hier in Nederland nu eens fijn te gaan polariseren. Verhagen, Haersma Buma en ik waren alle drie op vakantie, maar als we een microfoon onder de neus hadden gekregen, hadden we duidelijk gemaakt dat haatpaleizen buiten de orde is. Dat zeg je niet over mensen met een ander geloof.

"Dat is volstrekt wezensvreemd aan het CDA. En dat geldt voor de hele partij, niet alleen voor het een derde deel van de partij dat de gedoogconstructie met de PVV niet zag zitten. Kom nou! Ik weet van een heleboel mensen niet eens of ze voor of tegen de samenwerking met de PVV hebben gestemd. Dat stadium zijn we allang voorbij, dit kabinet is een gegeven. Het gaat om wat je beweegt, en daarin zie ik geen scheidslijn. Op de motieven en uitgangspunten vinden we elkaar."

Er zijn nu formeel drie leiders in het CDA. Verhagen leidt het smaldeel in het kabinet, Van Haersma Buma de fractie en u leidt de partijleden. Is niet op de achtergrond al uitgemaakt wie de echter leider moet worden?
"Nee. Eerst moeten we een nieuwe heldere CDA-boodschap maken, dan pas het gezicht erbij. Eerst moet het boek geschreven worden, dan pas volgen de gezichten en de titel. Het gaat op dit moment gewoon heel goed, met alle drie die eigen verantwoordelijkheid. We vullen elkaar aan."

Sommigen in de partij, zoals minister Hans Hillen en oud-Kamerlid Hubert Bruls, vinden dat het CDA een sociaal-conservatieve koers moet varen. Goed idee?
"Ik ben het etiketten plakken voorbij. 'Conservatief' heeft in Duitsland of Engeland een heel andere betekenis dan hier. Ik wil al die associaties niet. Het gaat niet om links/rechts, progressief/conservatief, het gaat erom wat we doen, om een authentiek CDA."

Maar de partij zal toch op enig moment een nieuwe verkiezingsleus moeten bedenken. Wat zou die kunnen zijn?
"Het is link om die nu al te verzinnen. We moeten in een leus onze betrouwbaarheid wel koppelen aan onze vergezichten. 'Samen voor de Toekomst', of zoiets."

Dat was in 2002 de titel van het PvdA-verkiezingsprogramma.
"Ha, leuke overeenkomst. Maar er is wel duidelijk verschil. 'Samen' betekent bij de PvdA een overheid die het samen met de burgers doet. Bij het CDA gaat het om de samenleving. Met mensen die samen voor de toekomst gaan, met een overheid die dat mogelijk maakt en support biedt als het nodig is - niet meer en niet minder."

Favorieten
Ruth Peetooms favoriete vertolkers van het christen-democratische gedachtengoed:

Tineke Lodders, oud-partijvoorzitter: "Een authentieke vrouw die op de momenten dat het moeilijk was vol in de wind stond, en fier overeind bleef staan omdat ze zichzelf bleef."

Aike Maarsingh, zat met Peetoom in de Groningse Provinciale Staten: "Hij was de akkerbouwer en ik het meisje uit de stad, maar de samenwerking ging wonderwel goed. Hij ging altijd voor zijn mensen staan, en is de bescheidenheid zelve gebleven. Hij is nu volop in bedrijf bij de afdeling Stadskanaal. Fantastisch."

Ties Sweyen, rondde net talentacademie voor jonge CDA'ers af: "Hij is overal, onvermoeibaar, maar hij vindt het belangrijk om in de politieke hectiek het verlangen overeind te houden, zoals de schrijver Antoine de Saint-Exupéry schrijft: het verlangen naar de eindeloze zee. Hij weet dat er meer is dan de waan van de dag."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden