De verbeelding regeert op een reis met sprookjesfiguren van Jacob en Wilhelm Grimm

’Ben even naar de buren...’ is een serie artikelen over tripjes naar de buurlanden. Vandaag: Duitsland.

Er was eens een sprookje. Dat werd ooit door iemand bedacht en daarna van generatie op generatie doorverteld. Later wist niemand nog wie de bedenker was. Maar wat kon dat schelen? Roodkapje, Doornroosje, Vrouw Holle, Hans en Grietje: dát waren immers de hoofdpersonen en niet degenen aan wiens geest zij ontsproten waren.

Toen de Duitse gebroeders Grimm rond 1800 besloten om dit soort volkssprookjes en -sagen op te schrijven, waren deze verhalen vooral via de mondelinge overlevering bekend. Nu zijn ’De sprookjes van Grimm’ een van de bekendste boeken ter wereld. Voor wie in het voetspoor van de twee broers en hun verzameling wil treden, is er de sprookjesroute: 600 kilometer lang vol rondleidingen, uitvoeringen, musea en parken waarin de klassiekers opnieuw tot leven komen.

De route begint in Hanau, net voorbij Frankfurt am Main in de deelstaat Hessen. Dat is niet toevallig ook de geboorteplaats van de twee taalgeleerden Jacob en Wilhelm Grimm. Eenmaal volwassen reisden zij dertien jaar lang rond als verhalenverzamelaars.

Het eerste deel van de Kinder- und Hausmürchen verscheen in 1812. Dat was nog maar het schamele begin van de uiteindelijk 200 sprookjes en sagen die ook ver buiten de landsgrenzen bekend zouden worden. Bij de tweede uitgave in 1856 kwamen de vertalingen op gang en begon het wereldwijde verkoopsucces. Het sprookjesboek verscheen uiteindelijk in 160 talen. In een van de weinig overgebleven eerste drukken staan handgeschreven aantekeningen over waar en door wie de sprookjes verteld zijn. Het exemplaar is te vinden in het Brüder Grimm Museum in Kassel. Als onderdeel van het levensverhaal van de twee broers maakt het deel uit van de sprookjesroute.

Terug naar de ’echte’ wereld van de sprookjes. Want ook al is de historische werkelijkheid van het vertelde ver te zoeken, in bestaande kastelen en dorpjes kunnen wij wel onze verbeelding kwijt. Het kasteel Sababurg in Hofgeismar heeft zich zo Doornroosje toegeëigend en in Trendelburg gooit Rapunzel haar lange vlechten uit het raam van haar torenkamer. Als wij Assepoester op de burchtruïne in Polle haar glazen muiltje zien verliezen, doet het niet ter zake dat de plaats van handeling van dit Asschenputtelspiel volstrekt willekeurig gekozen is. Wij willen vooral horen en zien hoe de prins haar tóch vindt, ondanks de tegenwerking van de boze stiefzusters die het glazen muiltje tot bloedens toe en met grimmige gezichten proberen te passen.

Inmiddels volgt de sprookjesroute het riviertje de Weser stroomafwaarts in noordoostelijke richting door een aangenaam heuvelachtig gebied. Bossen, weilanden en landbouwgrond wisselen elkaar af. Dit deel van het traject leent zich om per boot, fiets, auto of te voet te bereizen. Aan de oever in Bodenwerder staat baron Von Münchhausen zijn praatjes te verkondigen. Hij blaast hoog van de toren over alles wat hij heeft meegemaakt. Dit heerschap, dat hier in 1720 geboren werd, staat erom bekend dat hij in zijn eigen leugens is gaan geloven.

In dit Weserbergland ligt ook het plaatsje Hamelen. Een vriendelijk autoluw stadje dat net als veel andere plaatsen onderweg mooie vakwerkhuizen kent. Opvallend zijn ook de paar behouden panden in de renaissancestijl die typerend is voor deze regio: de Weserrenaissance.

Het verhaal van de rattenvanger die de kinderen met zijn fluitspel tot ver buiten de stadsmuren lokte, is overigens geen sprookje, maar een sage: een historische gebeurtenis aangevuld met fantasie. Volgens de overlevering ligt de oorsprong in het jaar 1284, wanneer een vreemdeling de stad van een rattenplaag bevrijdt. Als hij vervolgens zijn toegezegde beloning niet krijgt, lokt hij met zijn fluit de kinderen van Hamelen voor altijd de stad uit. Verondersteld wordt dat het hier ging om een mensenronselaar die arbeidskrachten meenam om ze in het oosten op het land te laten werken. Daar hadden ziekte of emigratie voor ontvolking gezorgd en zat men erg om arbeiders verlegen.

Wie dat wenst, kan een stadsrondleiding krijgen door de rattenvanger zelf. Al loop je dan het risico om er twee tegelijk tegen te komen. De Rattenvanger van Hamelen wordt elke week in de zomer in de buitenlucht opgevoerd: op zondag als toneelstuk en op woensdag is er de musical ’Rats’. Te weten dat het hier gaat om een plaatselijk amateurgezelschap: gar nicht slecht.

De natuur speelt ook een rol in sprookjesland. Hessen is het meest bosrijke gebied van Duitsland en de tocht voert langs vele nationale parken. Roodkapje heeft dus ruimte genoeg om van de weg af te dwalen op weg naar haar grootmoeder. We treffen het meisje vooral aan in en rond Schwalmstadt. De route eindigt uiteindelijk in Bremen bij onze dierenvrienden, de stadsmuzikanten. Naast het stadhuis staat een afgietsel van de ezel, hond, kat en haan die op elkaar staan, terwijl ze de rovers aan het schrikken maken.

Overigens zijn niet alle sprookjes op de route door de Grimms opgetekend. Zo kwamen Max und Moritz pas in 1865 uit de pen van Wilhelm Busch te voorschijn. Maar wat maakt het uit? Zo’n vreemde eend in de bijt kan er ook wel tussendoor. Een kniesoor die daar op let, zeker in de vakantie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden