de Veldmuis: Met optimaal aan gras aangepaste gebitjes

Paniek in de polder. In dezelfde week dat men in Overijssel beverratten vangt, slaat in Friesland een kolkende vloed aan veldmuizen over de dijk. Er wordt gesproken van een ramp. Voor de boeren uiteraard, die hun gras in plaats van in de maag van hun Campina-koeien zien verdwijnen in de minimaagjes van miljoenen veldmuizen. Het schijnt dat de boeren een schade van wel zestig miljoen euro hebben. Ongetwijfeld zal er een landelijk of Europees compensatiepotje bestaan om ook deze vorm van bedrijfsrisico financieel te neutraliseren.

Dit hele verhaal kan zo worden opgenomen in het boekje Ecologie voor Dummies. Het gaat aldus: er is op een bepaald moment een topjaar voor muizen; het jaar erna reageren de roofvogels door zich flink voort te planten want er is immers voedsel genoeg. Daarop volgt een roofvogeltopjaar, waarbij de meeste muizen worden opgevreten. Bij gebrek aan muizen stort vervolgens de roofvogelpopulatie in en krijgen de muizen weer de kans flink in aantal te stijgen. Daarna is er dus een muizentopjaar. Deze cyclus herhaalt zich iedere vier tot zes jaar. In een grafiekje uitgezet geeft dat het beeld van een dubbele zaag: een afwisseling van top- en treurjaren voor muizen en roofvogels, waarbij de top van de ene diergroep min of meer samenvalt met het dal van de andere. Ik schreef er al eerder over, ecologen noemen dit het zogenoemde Lotka-Volterra principe, genoemd naar twee ecologen die in de vorige eeuw het verschijnsel onafhankelijk van elkaar ontdekten.

Nu kun je daar als mens een beetje in bijsturen door omstandigheden te creëren waarbij een van de diergroepen voordeel heeft of juist het loodje legt. Het agro-economische drama dat zich momenteel in Friesland voltrekt wordt voor een deel in de hand gewerkt door een uitgekiende combinatie van muizenbevordering en roofvogelbestrijding. Veldmuizen zijn gravers, ze dooraderen het land met kilometers aan holen en gangetjes. Aan het oppervlak zie je kleine cirkelvormige gaatjes in de grond en een wirwar van paadjes. Veldmuizen profiteren van de kunstmatige ontwatering die boeren toepassen om te voorkomen dat hun land te drassig wordt, want anders verzuipen ze in hun holletjes. Bovendien eten veldmuizen gras; hun gebitjes zijn daar optimaal aan aangepast. En hoe malser het gras, hoe fijner ze het vinden, dus het tot optimale voedzaamheid doorgekweekte Friese melkveegazon levert een extra stimulans voor de muisjes. Het veldmuizenprobleem is dus voor een deel collateral damage van onze zuivelproductie.

Daarnaast hebben sommige leden van de noordelijke plattelandsbevolking een wat negatieve reputatie met betrekking tot roofvogelliefde. Regelmatig wordt gemeld dat Friese roofvogelnesten met een schot hagel zijn doorboord om te voorkomen dat de jonge buizerds of haviken uitvliegen. Maar zo wordt de Lotka-Volterra-cyclus verziekt! De veldmuis is de lachende derde, en krijgt vervolgens het etiket 'ongedierte' opgeplakt. Jammer, want veldmuizen (Microtus arvalis) zijn werkelijk leuk om te zien, donzige haarballetjes met een stomp snuitje, kleine behaarde oortjes en een kort staartje. Maar vooral is de veldmuis stapelvoedsel voor uilen en roofvogels, het is bijna hun reden van bestaan. Een troost voor iedereen: over drie jaar hebben de hopelijk vele roofvogels een veldmuizengebrek.

Jelle Reumer is directeur van het Natuurhistorisch Museum Rotterdam

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden