De vaste vriendengroep van het kabinet is beperkt

* De Eerste Kamer stemde al in ** De Eerste Kamer moet nog stemmen. We hebben hier de stemverhoudingen weergegeven die gelden als de senaat hetzelfde stemt als de Tweede Kamer.Beeld Trouw

Het kabinet begint vandaag het meireces met de opgewekte gedachte dat het weer een grote wet in de wacht heeft gesleept. Een van de grote zorgwetten is donderdag goedgekeurd door de Tweede Kamer. Toch zal er een bitter nasmaakje aan zitten.

Staatssecretaris Van Rijn (zorg) heeft zo zijn best gedaan meer partijen enthousiast te krijgen dan het absolute minimum dat nodig is in de senaat. Tevergeefs. Het is weer een grote hervormingsmaatregel die door een groot deel van de Kamer níet wordt gesteund.

PvdA-leider Diederik Samsom werd het afgelopen jaar niet moe om uit te leggen dat hij allerlei akkoorden met de oppositie sloot om breed draagvlak te hebben. Want, zo redeneerde hij, het kabinet maakt wetten die ook op de lange termijn nog gevolgen hebben. De hervormingen werken ook door na de volgende Kamerverkiezingen, als VVD en PvdA misschien wel helemaal geen meerderheid meer hebben.

Onbegrip
Het is wel een heel nobele voorstelling van zaken van de PvdA-leider. Alsof bewindslieden het afgelopen jaar net zo intensief in allerlei kamertjes hadden gezeten om steun te verwerven voor hun wetten als de coalitie wél een meerderheid had gehad in de Eerste Kamer. Uiteindelijk gaat het ordinair om stemmen tellen, en dan is het genoeg als 38 senatoren vóór stemmen en 37 tegen.

Maar los van al die akkoorden die enkel bedoeld zijn om genoeg senatoren te laten opstaan bij de stemmingen, heeft Samsom wel een punt. Als er grote veranderingen op het spel staan die op weerstand stuiten en veel onbegrip oogsten, is brede steun zeer wenselijk.

Vergelijk het met een militaire operatie. Het kabinet heeft officieel geen toestemming nodig om het leger in te zetten, maar ze heeft graag steun als er mensenlevens op het spel staan. Bij zeer ingrijpende veranderingen in de zorg en de sociale zekerheid is er eenzelfde gevoel.

Wisselend succes
Het is al lang niet meer vanzelfsprekend dat de hele Kamer voor grote veranderingen en voor begrotingswetten stemt. De steun van SP en PVV is nooit verzekerd. Maar ook een middenpartij als het CDA is in haar oppositierol steeds minder te porren voor de kabinetsplannen.

Breed draagvlak verwerven voor de grote taken die het kabinet op zich heeft genomen, lukte de afgelopen periode met wisselend succes. Voor de pensioenhervormingen zijn tot nu toe, met grote moeite, de vijf partijen gewonnen die in de senaat een nipte meerderheid hebben.

Beeld Trouw
* De Eerste Kamer stemde al in ** De Eerste Kamer moet nog stemmen. We hebben hier de stemverhoudingen weergegeven die gelden als de senaat hetzelfde stemt als de Tweede Kamer.Beeld Trouw

Hetzelfde geldt voor de verhuurdersheffing voor woningbouwcorporatie. Voor de bijstandswet, participatiewet en jeugdwet is het draagvlak verbreed met het CDA. CDA en GroenLinks stemden ook voor hervormingen van de WW en ontslagrecht. Bij de kindregelingen kwam alleen 50Plus er extra bij. En nu is daar dus de Zorgwet, waar het kabinet zo had gehoopt op extra steun.

Opbouwpercentage van pensioenen
Zo nu en dan probeert het kabinet het toch nog om wetten in het Staatsblad te krijgen die in de Tweede Kamer alleen steun hebben van VVD en PvdA. Tot nu toe zonder succes. Minister Blok van Wonen, die inmiddels met groot succes zijn woonbeleid verwezenlijkt, kreeg als eerste de deksel op de neus. De Eerste Kamer weigerde met zijn verhuurdersheffing in te stemmen, waardoor al een paar maanden na de vorming van het kabinet een enorme bezuiniging leek te sneuvelen. Een woonakkoord met de partijen die sindsdien vanaf de zijlijn meeregeren (D66, ChristenUnie en SGP), redde zijn beleid grotendeels alsnog.

Met het opbouwpercentage van pensioenen gebeurde hetzelfde. Er was onvoldoende steun, dus de verantwoordelijke staatssecretarissen moesten terug naar de achterkamertjes.

Staatssecretaris Teeven van veiligheid en justitie trok afgelopen donderdag de stoute schoenen aan. Zijn wetsvoorstel om een deel van de gevangenisstraf te vervangen door een elektronische enkelband weigerde hij drastisch aan te passen, waardoor hij zich alleen verzekerd wist van steun van de coalitiepartijen, ChristenUnie en ex-PVV'er Roland van Vliet. Hij is van plan andere fracties in de Eerste Kamer over te halen met een heel goed verhaal. Officieel altijd het streven van bewindslieden.

Net genoeg steun
Veel belangrijke wetten van het kabinet-Rutte II die zijn aangenomen in de Tweede Kamer, genieten in de Eerste Kamer net genoeg steun. Met de 'bevriende' oppositiepartijen D66, ChristenUnie en SGP heeft de coalitie in de senaat net genoeg steun. Oppositiepartij CDA stemde weliswaar voor de Jeugdwet en de Wet Werk en Zekerheid maar tegen de donderdag aangenomen zorghervorming.

In dit overzicht worden de uit de partij gestapte Kamerleden Van Vliet en Bontes-Van Klaveren nog tot de PVV gerekend, omdat zij bij de meeste stemmingen nog bij die fractie zaten en omdat zij niet over zetels beschikken in de Eerste Kamer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden