De val van esdoornzaad kan helikoptermaker inspireren

De zaden van de esdoorn zijn zo gevormd dat ze lang in de lucht blijven en ver van de moederboom neervallen. (FOTO HOLLANDSE HOOGTE) Beeld
De zaden van de esdoorn zijn zo gevormd dat ze lang in de lucht blijven en ver van de moederboom neervallen. (FOTO HOLLANDSE HOOGTE)

De zaden van de esdoorn dalen relatief langzaam. Wetenschappers hebben ontdekt hoe dat kan. Een opwaartse kracht houdt het zaadje langer in de lucht. Net als bij een helikopter.

Maartje Bakker

De zaden van de esdoorn, bijgenaamd ’helikoptertjes’, zijn zo gebouwd dat ze langzaam vallen. David Lentink, universitair docent experimentele zoölogie, en zijn Amerikaanse collega’s ontdekten hoe het kan dat zo’n esdoornzaadje langzaam daalt. Ze onderzochten de luchtstromen rond het zaad. Dat leverde een publicatie in Science op, inclusief een foto op de voorpagina.

De vergelijking met een helikopter is zo gek nog niet. „Ook vliegtuigen en helikopters genereren lift: een opwaartse kracht”, zegt Lentink. „Dit principe is te begrijpen als je denkt aan wat er gebeurt als je in de auto je hand uit het raam steekt. Houd je je hand vlak, dan voel je een kracht naar achteren. Maar als je ’m een beetje schuin houdt, dan beweegt je hand een beetje omhoog door de liftkracht. Dat is in het kort wat er gebeurt bij vliegtuig- of helikoptervleugels.”

In dit mechanisme schuilt ook een beperking: wanneer je de vleugel te scherp kantelt, is het gedaan met de lift. Een hoek van ongeveer vijftien graden is wel het maximum. En dit is waar het esdoornzaadje ’heel verrassend’ uit de hoek komt, volgens Lensink.

„Dichtbij het neusje, daar waar het eigenlijke zaad zit, staat de vleugel rechtop ten opzichte van de draairichting: hij maakt een hoek van negentig graden ten opzichte van de luchtstroom. Dat is een veelvoud van de kanteling van een vliegtuigvleugel. Het mooie is nu dat de lucht, zoals bij een vliegtuigvleugel zou gebeuren, niet zomaar een beetje begint te warrelen, maar netjes om de vleugel heen blijft stromen, in een sterke, ronddraaiende wervel bovenop de vleugel. Aan de bovenkant van de vleugel waait het dan harder. Een hardere wind zorgt voor een lagere luchtdruk, waardoor het zaadje als het ware omhoog wordt gezogen.”

Dat is goed voor de zaadverspreiding. Als het zaad langer in de lucht is, is de kans groter dat een windvlaag het oppikt en meevoert tot op gepaste afstand van de moederboom. Daar is de kans op concurrentie van broertjes en zusjes kleiner.

Naar het voorbeeld van het esdoornzaadje zou een microhelikopter kunnen worden ontworpen. Lensink fantaseert over tal van toepassingen: een helikoptertje met camera zou ventilatiekanalen kunnen afspeuren op zoek naar verstoppingen, of leidingen van een fabriekshal kunnen inspecteren op een lek. Of je stopt het helikoptertje in je broekzak, en stuurt het als je wilt de lucht in om een originele familiefoto te maken.

(Trouw) Beeld  /Hollandse Hoogte
(Trouw)Beeld  /Hollandse Hoogte
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden