De vader wil de zoon begrijpen

J. M. Coetzee doet groot beroep op Bijbelse kennis in tweede deel van Jezus-drieluik

'Zal er een nieuw leven mogelijk zijn in Estrella?' Zo begint J.M. Coetzee's nieuwe roman, het tweede deel van een Jezusdrieluik. Simón vraagt het zich bezorgd af wanneer hij met zijn vrouw en zoon aankomt in een nieuwe stad. Een andere zorg is de zoon zelf. De zesjarige Davíd is intelligent, eigenzinnig, wars van regels, bazig, arrogant en dikwijls gevoelloos. Niettemin voelt hij zich geroepen om mensenredder te worden. Een paradox? 'De schooldagen van Jezus' is één en al paradox. Wie niet meteen uit is op exacte antwoorden, kan er het nodige plezier aan beleven. Wie daarentegen helderheid wil, zal zich weg voelen zinken in een moeras van paradoxen.

Om het kind hangt een haast bovenaards waas, waardoor zijn onaangepast gedrag meestal door de vingers wordt gezien en maar weinig mensen greep op hem krijgen, zijn pleegvader Simón inbegrepen. Het wordt een van Simóns grootste angsten: de steeds grotere kloof tussen hem en Davíd.

Net als in het eerste deel van de trilogie geeft Coetzee Jezus een prominente plek in de titel van zijn roman, om hem in het eigenlijke verhaal niet meer expliciet te noemen; wel zijn er allerlei suggesties dat Davíd wel eens samen zou kunnen vallen met de titelfiguur. Zo horen we hem zeggen: 'Simón is niet mijn echte vader en Davíd is niet mijn echte naam. Wilt u weten wat mijn echte naam is?' Er komt geen eenduidig antwoord op deze kernvraag. De Bijbelse Jezus gaf wel uitleg, maar Coetzee laat het invullen aan de lezer over. Hij volstaat met het construeren van een kluwen aan raadsels en paradoxen die spreken van de botsing, maar ook van de harmonie tussen leven en dood, rede en hartstocht, schuld en vergeving, en lichaam en ziel. Zo haken de literaire fantasie en verbeelding aan bij filosofische kwesties.

Toch is Coetzee kwistig met aanwijzingen die de lezer kunnen helpen bij de duiding van het mysterie. Ze zijn te vinden in namen en plaatsen, in getallen en woordgebruik, in verwijzingen naar filosofen en schrijvers, naar muziek, dans, wetenschap, numerologie, sterrenkunde en zo meer. Wie beschikt over de nodige kennis kan zijn hart ophalen. Een voorbeeld: Estrella, de naam van de stad waar Simón en zijn gezin een nieuw bestaan willen opbouwen, is afgeleid van de Hebreeuwse naam Esther, die op zijn beurt samenhangt met 'setareh', Perzisch voor 'ster'. Het is aan ons om vervolgens de link te leggen naar het verhaal van de drie wijzen uit het Oosten die door een ster naar de pasgeboren Jezus werden geleid.

Bij deze associatie blijft het niet. Meer dan eens wordt er een verband gesuggereerd tussen de fenomenen 'ster' en 'begrip'. Davíd belandt op de academie van de beeldschone Ana Magdalena, waar de ziel zich kan vervolmaken door zich toe te leggen op muziek en dans. Hij leert er dat getallen een hemelse oorsprong hebben. 'Daar wonen ze, bij de sterren. Je moet ze roepen voordat ze naar beneden komen.' Je roept ze door te dansen.

Deze raadselachtige, maar ook prachtige roman wordt verteld vanuit het perspectief van de pragmatische Simón, een aardse en beginselvaste man, een man die zijn zoon intens liefheeft. Simón toont geen passie, kan niet op tegen de verleidelijke hartstocht en mystiek die Davíd ervaart bij de Academie, maar in zijn liefde blijft hij geduldig, trouw en bescheiden. Uiteindelijk wil hij ook leren dansen, ook al gaat het in tegen zijn nuchtere aard. 'Met zijn armen uitgestoken, zijn ogen dicht, schuifelt hij traag in een kring rond. Boven de horizon komt er een ster.'

Hier breekt iets van inzicht door. Simón lijkt te gaan begrijpen wat Davíd drijft. Daarmee krijgt de roman, bij alle filosofische uitweidingen en zijpaden, vooral het karakter van een verhaal over een vader die in weerwil van alle verschillen, en dankzij de kracht van zijn liefde, een vonkje van de passie meekrijgt waardoor de zoon bezield wordt. Dat helpt om de kloof van onbegrip te dichten. Zo laat Coetzee zien dat rede en liefde samen kunnen gaan.

J.M. Coetzee: De schooldagen van Jezus Vert. Peter Bergsma. Cossee; 314 blz. euro 19,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden