De uitgekiende chaos van Cage

De Ruhrtriennale wordt gehouden in ruige fabriekshallen in het Ruhrgebied. Thema: geen. De uitvoering van 'Europeras' zorgt voor een enerverende totaalbeleving.

Europeras 1 & 2
Regie: Heiner Goebbels. Festivalorchester der Ruhrtriennale en solisten. Gehoord: 21/8 in de Jahrhunderthalle, Bochum. Daar t/m 2 september.

Alsof de duvel hem op de hielen zit, rent een van de personages in 'Europa 1' van John Cage met een noodvaart door de Bochumer Jahrhunderthalle. In de bocht van de vleugel zingt een diva, een tempel fikt af, een schip deint op de golven en een violiste zet een ferme riedel in. Tijdens deze voorstelling op de Ruhrtriennale komt het publiek ogen en oren te kort.

Regisseur van dienst is Heiner Goebbels, de nieuwe intendant van het Duitse festival voor de komende drie seizoenen. Ook hij kan niet om Cage heen en viert het honderdste geboortejaar van de avant-gardereus met een nieuwe enscenering van diens grootse en complexe 'Europeras 1 & 2' - vijfentwintig jaar geleden beleefden ze hun première in Frankfurt en sindsdien zijn ze pas één keer opgevoerd.

Een knap idee voor de Ruhrtriennale, die haar programma situeert in het industriële erfgoed van het Ruhrgebied. Ruige fabriekshallen met loopbruggen, betonnen wanden, buizen, katrollen en overweldigende dakconstructies. En ruimte, vooral veel ruimte. Een onuitputtelijk decor voor de kunstenaar met fantasie en een wijde blik. Thema: geen thema voor deze triënnalecyclus, want dat beperkt de bewegingsvrijheid van de makers en van de toeschouwers.

Componist en regisseur Heiner Goebbels (1952), dit jaar de winnaar van de prestigieuze International Ibsen Award, speelt in de 'Europeras' een vindingrijk spel met allerhande muzikale en theaterelementen die allemaal een eigen leven leiden. De uitgekiende chaos die Cage construeerde met behulp van het Chinese orakel I Tjing geeft vorm aan de mix van optredens en operafragmenten waarmee Cage de kunstvorm in een compleet ander daglicht zette.

De tien zangers zijn gerekruteerd uit heel Europa - onder hen Ilse Eerens, Robin Trischler en Frode Olsen - en gekostumeerd op basis van een paar honderd jaar operageschiedenis. En de dirigent van het Festivalorchester der Ruhrtriennale? Die ontbreekt. Op de seconde nauwkeurig volgen de kriskras verspreide musici de digitale klokken om te weten wanneer ze die ene triller moeten spelen. De samenballing van licht, ruimte, beweging en geluid prikkelt de zintuigen en zorgt voor een enerverende totaalbeleving.

Een totaalbeleving die niet kan bestaan zonder hulptroepen in de vorm van tientallen assistenten in werkoveralls. Zij sjouwen met decorstukken, verlichting en attributen; alles in perfecte choreografie om de enorme hoeveelheid aan changementen op de 90 meter lange bühnevloer in goede banen te leiden. Kosten noch moeite zijn gespaard: kijken we het ene moment naar een heuse jungle, zien we verderop een sneeuwgordijn ontstaan of een immense kroonluchter opgetakeld worden.

Ingetogener van sfeer is 'Europera 2', waarbij de luisteraar bovenop de scène zit, zo dichtbij hangt het enige decordoek dat subtiele veranderingen ondergaat. Zwart, wit, schaduwwerking en minimale bewegingen van de zangers vormen de visuele leidraad. Net als in deel 1 is het vocale aandeel een lust voor het oor.

Vanuit Bochum is Essen om de hoek. In Museum Folkwang is 'Twelve Rooms' te bezoeken: een ontmoeting met werk van twaalf kunstenaars. Op de knieën, hoofd bijna op de grond, staren, een glimlach: in een kleine ruimte, onder een extreem laag plafond - alleen liggen behoort tot de mogelijkheden - kijkt iemand je aan. Even verderop: stap, stap, stap, stap gaat het ritmisch strakke passenpatroon van tien personen in 'Revolving door'. En 'Mirror check': een vrouw onderzoekt haar blote lichaam uiterst zorgvuldig met een handspiegel.

Smaak, fingerspitzengefühl en een hang naar het experiment van Heiner Goebbels bepalen een intelligente staalkaart van spraakmakende producties, sommige nieuw, anderen minder recent, op het gebied van muziek, theater, opera en dans.

Heiner Goebbels
Componist en regisseur Heiner Goebbels is de nieuwe intendant van de Ruhrtriennale; hij zwaait de komende cyclus 2012-2014 de scepter over het internationale kunstenfestival dat tien jaar geleden in het leven werd geroepen. Gerard Mortier, Jürgen Flimm en Willy Decker gingen hem voor. De Triennaleproducties maken gebruik van het industriële erfgoed van het Ruhrgebied in de plaatsen Bochum, Bottrop, Duisburg, Essen en Gladbeck.

Wat gaan we zien op de Ruhrtriennale 2012?
Tot en met 30 september vinden diverse performances, al dan niet premières, plaats op het gebied van muziek, theater, opera en dans. Tot de artiesten en gezelschappen die Heiner Goebbels dit jaar uitnodigde, behoort Anne Teresa de Keersmaeker: zij brengt met haar gezelschap ROSAS 'En Atendant' en 'Cesena'. Lemi Ponifasio heeft een muziektheatervoorstelling gemaakt van Orffs 'Prometheus', Jérôme Bel brengt 'Disabled Theater' en Romeo Castellucci komt met 'FOLK.'. Charles Ives staat centraal bij Thomas Hampson en het Mahler Chamber Orchestra onder leiding van Kent Nagano en Ensemble Modern verzorgt een audiovisueel concert. Discussies, gesprekken en een workshop voor kinderen staan ook op het programma.

Voor de volledige agenda zie: www.ruhrtriennale.de

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden