De uil van Minerva en de boreale wereld: wat zei Baudet nou eigenlijk?

Nederland, Zeist, 20 maart 2019. Forum voor Democratie met Thierry Baudet grote winnaar. Provinciale Staten, verkiezingen. Staat de pers te woord. Foto: Werry Crone Beeld Werry Crone

Tegen twaalf uur gisteravond kwam Thierry Baudet met zijn opzienbarende overwinningstoespraak, die maar liefst twintig minuten duurde. In de bombastische stijl die we inmiddels van de Forum voor Democratie-leider kennen, sprak hij achtereenvolgens over de ‘uil van Minerva’, ‘beschavingsfamilie’ en ‘boreale wereld’. Wat betekenen die termen eigenlijk?

De uil van Minerva

Allereerst die uil, waar Baudet zijn toespraak mee begon. “De uil van Minerva spreidt zijn vleugels bij het vallen van de avond. En dat geldt niet alleen voor deze avond, beste vrienden.

Veel toehoorders zullen zich hij het horen van die zin even achter de oren hebben gekrabd. De uil van Minerva? 

Baudet mag graag schermen met zijn boekenwijsheid en haalde in dit geval de Duitse filosoof Georg Hegel aan. Die schreef: ‘Die Eule der Minerva beginnt erst mit der einbrechenden Dämmerung ihren Flug’, oftewel: ‘De uil van Minerva begint pas bij het aanbreken van de avondschemering haar vlucht’. Daarmee bedoelde Hegel dat men pas echt inzichtelijke kennis van een gebeurtenis kan krijgen als die al is afgelopen.

Welke gebeurtenis Baudet precies bedoelt, zegt hij er niet bij. Vermoedelijk was het een ingewikkelde manier om te vertellen dat de stembussen woensdagavond gesloten waren en de uitslagen dus binnenkwamen, door Baudet geframed als de uitgevlogen ‘uil van Minerva’, ofwel de als zodanig door hem ervaren ‘wijsheid van het volk’.

Boreale wereld

“Net als al die andere landen van onze boreale wereld, worden we kapotgemaakt door de mensen die ons juist zouden moeten beschermen. We worden ondermijnd door onze universiteiten, onze journalisten. Door de mensen die onze kunstsubsidies ontvangen en die onze gebouwen ontwerpen. En vooral worden we ondermijnd door onze bestuurders.”

Baudet oreerde daarna nog even door over de ‘omhooggevallen netwerkers’ en ‘beroepsvergaderaars’ die in Nederland het pluche vervuilen, zonder uit te leggen wat hij eigenlijk met die ‘boreale wereld’ bedoelde.

Welnu: boreaal betekent ‘noordelijk’, naar Boreas, de Griekse god van de noordenwind. Geografen spreken daarom over boreale bossen. Omstreden is de term ‘Boreaal’ als hij opduikt in een belangrijke stichtingsmythe van Europees ultrarechts: de ‘arische’ en ‘polaire’ wortels van het Indo-Europese volk, de veronderstelde voorouders van de witte Europeanen. Nazi’s als Heinrich Himmler meenden dat het arische ras uit een mythische noordelijke provincie stamde: ‘Hyperborea’. Na de Tweede Wereldoorlog blijft de term in Frankrijk terugkomen in de teksten van Europe-Action, de beweging van de historicus en verklaard racist Dominique Venner.

Beschavingsfamilie

Dat Baudet zijn toespraken graag met een apocalyptisch sausje overgiet, is bekend. Volgens de FvD-leider staan we ‘temidden van de brokstukken van wat ooit de grootste en mooiste beschaving was die de wereld ooit heeft gekend’. In één adem verheerlijkt hij de VOC-mentaliteit door te reppen van ‘een beschaving die alle uithoeken van de wereld bestreek en vol zelfvertrouwen was’. Baudet: “Ons land maakt onderdeel uit van die beschavingsfamilie.”

Welke ‘familie’ hij daarmee precies bedoelt, blijft onduidelijk. Maar door de woorden beschaving en familie als één woord aan elkaar te verbinden, schept hij een gevoel van ‘wij geciviliseerden’ tegen anderen die onterecht kritisch zijn op ‘onze beschaving’. Bijvoorbeeld al diegenen die kritiek hebben op onze koloniale geschiedenis.  

Oikofobie

“Schuldgevoel is hetgeen waar de klimaathekserij zich mee voedt”, zei Baudet. “Wij moeten boeten, zo papegaaien de macht zoekende bestuurders van dit land de ecologische hogepriesters na. Het is pure oikofobie, het is een schuldcomplex dat kennelijk een uitweg nodig heeft.”

Baudet grijpt graag terug op termen uit de klassieke oudheid. Zo ook met het woord ‘oikofobie’, de angst voor het eigen huis. Het neologisme werd gemunt door de Britse conservatieve filosoof Roger Scruton en gretig omarmd door Baudet. Zo gretig, dat hij er in 2013 een provocerend boek over schreef, getiteld Oikofobie. 

Daarin vat hij dit begrip samen als een ‘ziekelijke afkeer van geborgenheid’ die de Nederlandse en Europese elite gevangen zou houden. ‘Oikofobie is een fase die iedereen in zijn puberteit doormaakt’,  zo schrijft Baudet. ‘Dan zetten we ons af tegen onze thuis en breken we los. In normale omstandigheden gaat dat na een tijdje weer over. Maar hier in het Westen is die puberale houding, dat schoppen tegen thuis, blijven hangen. Daar zitten we nu in vast.’

De uitgeschreven tekst van Baudets speech is hier na te lezen. 

Lees ook: 

Historicus Frits Boterman: Baudet positioneert zich als eenzame profeet

Welk denken zit er achter de speech die Thierry Baudet na zijn zege ten beste gaf? Wat te denken van zijn idee dat de westerse cultuur ten onder gaat? Van zijn profetische toon? En van het idee dat het Forum voor Democratie ‘het vlaggenschip’ is van een nieuwe renaissance?

Thierry Baudet geeft gevestigde politiek een ongekende draai om de oren

Nieuwkomer Forum voor Democratie is in één keer zo groot geworden, dat van het politieke midden nog minder overblijft. Rutte-III moet op zoek naar samenwerking met de linkse oppositie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden