De twee gezichten van koning Fahd

De laatste keer dat koning Fahd in het buitenland opdook, is inmiddels drie jaar geleden. Al enkele jaren had de zieke vorst zijn gigantische zomerpaleis in Marbella aan de Costa del Sol niet bezocht. Maar toen de koning kwam was het zoals gebruikelijk raak. In zijn vloot -12 vliegtuigen -bracht hij ook tientallen van zijn 69 kinderen, honderden neefjes en nichtjes en andere verwanten mee. In totaal zo'n 1500 mensen. De middenstand was drie weken later zo'n 100 miljoen euro rijker.

Fahd Ibn (zoon van) Abdoel Aziz al-Saoed werd in 1923 in Riad geboren. Zijn moeder, Hassa bint Ahmed al-Soedeiri, was de favoriet van zijn vaders vele vrouwen en kwam van de machtige Soedeiri-stam. Abdoel Aziz al-Saoed huwde minstens drie vrouwen van die stam, en nog eens veertien van andere stammen, waarmee hij een stevige basis legde voor zijn vorstenhuis. Fahd en zes jongere broertjes kregen al snel de bijnaam ' de Soedeiri-Zeven'. Ze vormden een hechte en invloedrijke groep die vaak bijeen kwam in het huis van oudste zus Loeloe, en daar gezamenlijk plannen smeedde. Volgens sommige biografieën was Fahd (letterlijk: luipaard) ook het lievelingetje van zijn vader, die hem onderrichtte in de tradities van het bedoeïenenbestaan, het kameelrijden en het boogschieten, maar ook in het altijd spreken van de waarheid.

De wereld kent eigenlijk twee Fahds. Er is Fahd de playboy en gokker die -zo wil het verhaal -ooit zelfs een slordige zes miljoen dollar in Monte Carlo vergokte. Alweer volgens de verhalen -die de Saoedische pers natuurlijk nooit haalden -zou dat de befaamde druppel zijn geweest.

Fahd werd tot de orde geroepen door koning Faisal, en naar huis terug gesommeerd. Broerlief Faisal zou Fahd toen behoorlijk vernederd hebben door hem een uur naast zijn stoel aan de dinertafel te laten wachten. Aan het van geruchten en roddels gonzende Saoedische hof zou dat later aanleiding genoeg zijn om de moord op koning Faisal in 1975 -door een gestoorde man -in verband te brengen met een wraakzuchtige Fahd. Het is altijd bij een gerucht gebleven.

De dood van Faisal leidde tot promotie voor de latere vorst: hij werd kroonprins, maar moest nog zeven jaar wachten om op de troon te belanden.

Intussen was er ook die andere Fahd, vroom, gekleed in traditioneel gewaad, die kort na zijn machtsovername zijn titel veranderde in ' Beheerder van de Heilige Plaatsen'

(Mekka en Medina) -de koning Fahd zoals de wereld hem zou leren kennen: een conservatief, voorzichtig vorst, maar ook een aangename gesprekspartner. Onder koning Fahd -en na hem ook zijn halfbroer Abdoellah -was Saoedi-Arabië nauw betrokken bij de inter-Arabische zaken, zoals de situatie in Libanon en zijn ' vredesplan' voor Palestina.

Fahd had al politieke ervaring opgedaan als minister van onderwijs die hervormingen had doorgevoerd en als minister van binnenlandse zaken. Maar hij had wel het ongeluk de troon te bestijgen op een moment dat de inkomsten uit de olie hun daling inzetten. De tijden dat de Cadillacs werden weggedaan zodra de asbak vol was, behoorden tot het verleden en Fahd moest de buikriem aanhalen. Niet die van zichzelf, zijn fortuin wordt geschat op 15 miljard euro.

Het veroorzaakte onvrede, maar de grootste dreiging voor zijn heerschappij zou toch van elders komen. Zijn meest omstreden en verstrekkende besluit was het toelaten van Amerikaanse troepen op zijn grondgebied -na de Iraakse invasie van Koeweit. Daaraan ten grondslag lagen Amerikaanse druk en de angst dat Irak ook Saoedi-Arabië zou binnenvallen.

Het was olie op het vuur voor de Saoedische fundamentalisten in een land waar het strenge wahabisme toch al de staatsgodsdienst is. Drie jaar voor Fahds troonsbestijging had het koninkrijk al een ernstige waarschuwing gekregen. Radicale moslims overmeesterden voor korte tijd de heilige moskee in Mekka, omdat de Saoedische koninklijke familie ' niet islamitisch genoeg' was de controle over dit heiligdom uit te oefenen. Het was hetzelfde jaar, 1979, dat in Iran ayatollah Khomeini zijn islamitische republiek vestigde. De angst voor het overslaan van de vonk was hevig.

Fahd stelde alles in het werk om het islamitische imago van zijn land op te vijzelen. Het conservatieve religieuze establishment kreeg daartoe meer macht, geld en invloed.

Geholpen heeft dat niet en volgens sommigen heeft het de radicale fundamentalisten slechts versterkt. Met de regelmaat van de klok werd -en wordt -het land opgeschrikt door aanslagen, van eigen makelij. De val van het pro-Amerikaanse Saoedische koninkrijk was -en is -een van de belangrijkste doelen van de -Saoedische -Osama bin Laden en diens Al-Kaida.

Ook vanuit de vrees de heerschappij van de familie over het olierijk te ondergraven, was Riad lange tijd erg terughoudend bij het aanpakken van die terreurdreiging. De woede van de radicalen over het heulen met het ' Kwaad' maakt ook dat elke troonsopvolging, al is die slechts in naam, gepaard gaat met zorg over de toekomst van vorstenhuis van Saoed. Maar dat is de zorg van Fahds halfbroer en opvolger, koning Abdoellah.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden