De Turkse doos van Pandora gaat open

De Turks-Iraanse goudhandelaar Reza Zarrab (34) aan het woord in de rechtbank in New York. Beeld AP
De Turks-Iraanse goudhandelaar Reza Zarrab (34) aan het woord in de rechtbank in New York.Beeld AP

In New York worden Turkse bankiers en politici beschuldigd van corruptie en het omzeilen van sancties tegen Iran.

Adam Klasfeld, een jonge Amerikaanse verslaggever voor 'Courthouse News', wist niet wat hem deze week overkwam. Over de telefoon vertelt hij opgewonden over een rechtbank vol Turkse journalisten. Zijn bescheiden volgersaantal op Twitter steeg ineens met duizenden per uur. Iedere tweet uit New York wordt gretig verslonden in Turkije.

In de rechtszaal getuigde Reza Zarrab, een steenrijke Iraans-Turkse zakenman, jetsetter en oude bekende binnen de hoogste kringen van de Turkse regering. De FBI arresteerde hem tijdens een bezoekje aan Disney Land, begin 2016. Hij zou het brein zijn achter een ingenieus plot om tussen 2012 en 2013 economische sancties tegen Iran te ontduiken.

Maar de 34-jarige sloot een deal met de Amerikanen. In ruil voor strafvermindering is hij nu geen verdachte meer, maar kroongetuige. Sinds woensdag vertelt hij een Amerikaanse rechter rustig hoe Turkse bankiers en politici hem zouden hebben geholpen om voor miljarden aan Iraanse olie op te kopen in ruil voor goud.

Geen eenling

Dat is niet alleen slecht nieuws voor Mehmet Hakan Atilla, de Turkse bankier die als enige van de negen verdachten is voorgeleid. Zarrab schijnt zijn oude vriend nauwelijks te hebben aangekeken. Zijn vinger wees eerder naar Ankara. De deksel ging van de Turkse doos van Pandora.

Zo beweerde Zarrab woensdag dat Egemen Bagis, die tussen 2009 en 2013 namens Turkije met de EU onderhandelde, hem geholpen heeft een bankrekening te openen bij Aktifbank, in handen van een zakengroep van de schoonzoon van president Erdogan. Die rekening was bedoeld voor de deal met Iran. Ook oud-economieminister Zafer Caglayan bemiddelde. "Ik regel dit in ruil voor 50 procent van de winst", zou hij volgens Zarrab gezegd hebben. Caglayan ontving tussen de 45 en 50 miljoen euro, aldus Zarrab.

Ankara is bloednerveus. President Erdogan probeert de wandelende tijdbom Zarrab al sinds zijn arrestatie vrij te krijgen. Zijn advocaten, onder wie Trumps vertrouweling Rudy Guliani, werden dit voorjaar persoonlijk ontvangen in het presidentieel paleis. De hoop was de hele zaak diplomatiek af te handelen. Dat is mislukt.

Mediastilte

En dus richt damage control zich nu op de publieke opinie. Grote Turkse media als de pro-regeringskrant Sabah of staatszender TRT bleven stil toen woensdagavond Zarrabs eerste aantijgingen naar buiten kwamen. Veel andere media hebben het liever over Zarrabs alcoholgebruik en zetten de hele zaak weg als een gülenistische samenzwering tegen Turkije.

Dat idee komt niet uit de lucht vallen. Eind 2013 waren gülenistische politie-officieren en aanklagers in Turkije betrokken bij een serie corruptie zaken tegen Turkse bewindslieden. Een van die politiemannen zou ook in New York getuigen. Volgens Erdogan is die zaak daarmee een verlengde van de 'rechterlijke coup-poging' uit 2013.

Maar financiële markten luisteren daar niet naar. Als de Amerikaanse rechter oordeelt dat Turkse bankiers en politici de sancties tegen Iran hebben ondermijnd, kan Washington strafmaatregelen tegen Turkije overwegen. Naast diplomatiek vuurwerk betekent dat vooral zwaar weer voor Turkse staatsbanken, de toch al kelderende Turkse lira en miljoenen Turken.

Misschien snakte Turkije daarom naar Twitter. Terwijl de krantenkoppen buitenlands complot schreeuwen, spraken twitterende Turken vooral schande van de corruptie beschuldigde ministers.

Het nonchalante miljardenspel van Zarrab staat in pijnlijk contrast met hun eigen portemonnee. De woede daarover moet naar buiten.

Lees ook onze onthulling uit de Paradise Papers: Zoon van Turkse premier kreeg miljoenencontract van de staat

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden