De Turken trekken westwaarts

Wat gebeurt er als de Turken toetreden tot de Europese Unie? Hoe zal het samengaan, die eeuwenoude nomadische inslag met de vele regeltjes van het Westen. „Wat kan het de EU schelen dat ik vlaggen verkoop? Gaan zij dan soms voor mijn kinderen zorgen?”

Het is nog een paar weken wachten op de auto’s met de Europese kentekens. Weldra zullen ze over het slechte Turkse asfalt razen. De bestuurders zullen inhalen alsof hun leven ervan afhangt. Ze zullen toeteren, uit het raam hangen, schelden op andere automobilisten, op de vuist gaan en natuurlijk ook omkomen bij verkeersongelukken.

Een grootschalige voorstelling die zich iedere zomer in Turkije herhaalt. Turken die in Europa geboren zijn, daar leven en werken, laten –eenmaal op Turkse grond– alle teugels vieren.

Waarom doen ze dat? Worden ze geregeerd door hun duizenden jaren oude genen? Is de Turkse ziel toch een heel andere dan de Europese? Zullen Turken ooit aansluiting vinden bij de Europese manier van leven?

Het is nu bijna drie jaar geleden dat Turkije officieel aan de onderhandelingen voor volledige EU-lidmaatschap begon. Het proces verloopt traag, van de 33 dossiers die Turkije en de EU moeten doornemen, zijn er tot nu toe slechts acht geopend en twee gesloten. Maar of het daar door komt of door de motivatie van de Turkse leiders om deel uit te gaan maken van het Westen, Turken krijgen te maken met regels en geboden waarvan ze tot nu toe niet wisten dat ze bestonden. Ook in Turkije komt er mondjesmaat orde en regelgeving; de Turken moeten ermee leren omgaan.

Psychiater en schrijver Erol Goka heeft zich keurig in driedelig pak gehuld. Hij moet over een paar uur een lezing geven op een conferentie. We zitten in een café koffie te drinken. Hij leest de wedstrijdverslagen van het EK, neemt een slok van zijn koffie en zegt: „Als er één ploeg is die van de Nederlanders kan winnen, is dat Turkije. De perfecte machine van de Nederlanders kan alleen verstoord worden door de chaos van de Turken.” Hij schaterlacht om zijn eigen theorie.

In de drukke straat lopen voortdurend straatverkopers langs. Voor elk wat wils: zonnebrillen, fluitjes die vogelgeluiden maken, sokken, lootjes, gepofte kastanjes, gevulde mosselen, geschilde komkommers, en vooral Turkse vlaggen. De straat is autovrij, maar regelmatig zien we de heilige koeien die van de zoveelste uitzondering genieten. In een zijstraatje staat op een muur: ’wie hier vuil stort, begaat een misdrijf tegen de mensheid’. Precies onder de tekst ligt een berg afval. Een paar kilometer hier vandaan leven miljoenen Turken in wijken waar de huizen lukraak zijn neergezet, waar chaos heerst en waar al die mensen wonder boven wonder na helse stadse omstandigheden zonder al te veel kleerscheuren elke avond thuis weten te komen.

Erol Goka gelooft niet dat de Turkse manier van leven binnen een paar jaar kan veranderen. Turkije wordt volgens hem ook na een paar generaties geen land waar een systeem in zit. „Ik geloof er absoluut niet in, omdat we geen Europeanen zijn en ook nooit zullen worden. De volkeren in Europa wonen daar al tienduizend jaar, wij Turken waren duizend jaar terug nog nomaden. En die nomadencultuur dragen we nog steeds in ons, van onze eetgewoonten tot het gegeven dat we er niet in slagen om goede, mooie steden te bouwen.”

„Het zou ook niet juist zijn om te zeggen dat Turken een gewone nomadencultuur hebben. Het zijn nomaden die modern willen zijn en het beste en het nieuwste willen bezitten. Turken zijn gek op het kopen van de nieuwste technologie. Kijk maar naar de Turkse wegen, daar rijden over het algemeen duurdere auto’s dan in Europa. En met die nieuwe auto’s creëren we op onze manier een verkeerswirwar. Turken die op vakantie naar Europese steden gaan, gedragen zich keurig als westerlingen, maar dat heb je bij trekkende volkeren. Daarom zeg ik: ’De Europeanen kunnen hun borst natmaken als Turkije bij de EU komt. De Turken zelf zullen namelijk niet snel veranderen’.”

Ooit verliet het nomadenvolk de steppen van Centraal-Azië vanwege de knorrende magen. Op hun paarden kwamen ze aan in het Midden- Oosten. Ze werden door de machtiger Arabieren gedwongen hun natuurgoden te vergeten en moslim te worden. Eenmaal gesetteld in Anatolië, sloegen ze aan het veroveren en onderdrukken. Eeuwen later werden ze verslagen en teruggedrongen tot in Anatolië. Maar de trekkers worden als het ware door hun genen westwaarts geduwd. Alleen brengt deze laatste tocht niet alleen nieuwe, groenere velden, maar ook nieuwe manieren.

Het is bijna zomer, de zon in Istanbul is nog barmhartig. De vlaggenverkoper heeft wilde dromen over successen van het Turkse voetbalelftal op Euro 2008. Hoeveel vlaggen zou hij niet verkopen als Turkije het toernooi wint*

Hij is in eerste instantie voor toetreding van zijn land tot de Europese Unie. Hij zegt met zijn nasale stem: „Het is een goede zaak als we in de EU komen. Dat levert misschien meer werk op.” Maar als hij hoort dat hij in een EU-land niet zomaar zonder vergunning op straat vlaggen kan verkopen, kijkt hij veelbetekenend naar het blauwe water van de Bosporus en zegt: „Wat kan het de EU schelen dat ik vlaggen verkoop? Gaan zij dan soms voor mijn kinderen zorgen?”

Duizenden dorpen zijn leeggelopen door de gedachte dat in het westelijk deel van Turkije wel iets te verzinnen zou zijn om van rond te komen. De grote steden barsten uit hun voegen door de immense toestroom van de afgelopen decennia. Alleen al in Istanbul wonen 15 miljoen mensen. En nu komt de Turkse overheid met haar EU-regeltjes. Flitsers bij verkeerslichten, een rookverbod in taxi’s, gescheiden afval, gevangenisstraffen voor ambtenaren die illegaal gebouwde huizen voorzien van water en elektriciteit, zwaardere eisen voor bouwvergunningen, strengere controle op voedsel en drank, snelheidscontroles in het verkeer en een verbod op het volproppen van passagiersbussen. En binnenkort dus waarschijnlijk ook het strenge verbod op straatverkoop.

„Hoe moet je dan overleven in Istanbul? Je bent maar een boer die niets anders kan dan koeien verzorgen.”

„Ik kan toch wel water verkopen op straat. Of citroenen ...”

De mannen die dit soort dialogen hebben gevoerd, en nu met hun kroost in de grote steden wonen, moeten zich dus aanpassen aan de wetten van de beschaafde wereld. Erol Goka kijkt op zijn horloge en constateert dat hij zo weg moet, anders komt hij te laat op de conferentie. Hij zegt: „Het lijkt op de make-up van een vrouw. Zij kan zich prachtig opmaken, maar dat wil nog niet zeggen dat ze daardoor ook een ander persoon wordt. Turken zijn nog steeds die mannen uit Centraal-Azië die willen veroveren. In tegenstelling tot de burgers van de kapitalistische wereld leven ze niet voor het vergaren van rijkdom, maar voor de eer en het aanzien. Turken willen altijd de rekening betalen en leven met het prachtige gevoel dat dat iets oplevert.”

Wat gaat er gebeuren als Turkije ooit tot de Europese Unie toetreedt? Goka: „Ik geloof er niets van, maar het zou een geweldig experiment zijn, voor beide partijen. Turkije kun je niet met andere landen uit het Middellandse Zeegebied vergelijken. Het wordt een mengeling van Europeanen en de nomaden.”

De vlaggenverkoper staat te praten met een jongen die wil afdingen. In de krant staat een stuk van een sportjournalist die stelt: ’Gelukkig hebben we de droom laten varen om net zo systematisch te voetballen als de Duitsers. De successen voor het Turkse voetbal kwamen zodra we middenvelders opstelden die chaos creëerden op het veld. Wie kan beter omgaan met de chaos dan wij Turken*’

De vlaggenverkoper loopt een andere straat in. Net was hij nog voor de EU, nu is hij tegen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden