De tunnelvisie op de islam

Spreken over dé islam als een verwerpelijke godsdienst speelt de fundamentalisten in de kaart. Die willen het alleen maar over de enige ware leer hebben. Maar ook de islam kent verlichte geesten die zich toch moslim noemen.

De islam is weer middelpunt van discussie. Terecht, want nu hebben we ook in Nederland een voorbeeld van wat de islamisten, meestal aangeduid met islamitische fundamentalisten, willen. Zij willen dat hun visie van wat de islam is wordt doorgevoerd en wie kritiek op de islam heeft moet de mond gesnoerd worden.

Dat gebeurt op allerlei manieren. Het begint met ze dom, leip, onwetend, anti-islamitisch te noemen. Als je als moslim of gewezen moslim het debat over misstanden in theorie en praktijk in de islam blijft voeren loop je de kans van afvalligheid te worden beschuldigd. En wat dat betekent heeft een aantal critici aan den lijve ondervonden. Salman Rushdie werd met de dood bedreigd. In 1993 werd in Cairo de secularistische schrijver Farag Foda omdat hij zijn mond niet wilde houden door islamisten vermoord.

Veel kwaads komt er uit de extremistische islamistische hoek. Maar de hele islam als fundamentalistisch zien berust op een tunnelvisie die erop neerkomt dat de claim van de islamisten dat zij de echte islam vertegenwoordigen wordt overgenomen. Zo kun je er nog wel een paar meer bedenken. Zoals dat het hindoeïsme barbaars en achterlijk is omdat extremistische fundamentalistische hindoes een moskee in Ayodhya verwoesten omdat dat de geboorteplaats van Krishna zou zijn. Of dat het christendom dat is omdat de christelijke Serviërs de moslimmannen van Srebrenica in koelen bloede hebben afgemaakt.

In de tegenwoordige discussie in Nederland komt die tunnelvisie echter nog al eens voor en de islamisten zijn er dankbaar voor. Zeggen dat dé islam de kwaaie pier is, betekent vallen in de kuil van de islamisten. Zij immers stellen dat hun visie op de islam de enige juiste is. De meeste moslims weten wel beter; dat mag je ook afleiden uit de verontwaardiging van Nederlandse islamitische organisaties en mensen als Abdelkader Benali, Fatima Elatik, Naima Azough, Hafid Bouazza en Abdulwahid van Bommel. Ook Ayaan Hirsi Ali die het gevaar van een reactionaire vorm van islam nu ondervindt heeft daar een duidelijke mening over. Als moslims in Europa individualiteit ontwikkelen, kan er een Europese islam ontstaan, zoals er een Europees christendom is, stelde zij. Een islamitische intellectueel als de hoogleraar Nasr Aboe Zaid beschouwt zichzelf als moslim hoewel hij wegens afval met de dood is bedreigd. Volgens Zaid is er binnen de islam naast een conservatieve ook een kritische stroming.

Het debat over wat wel en wat niet mag in een democratische rechtsstaat als Nederland en wat er wel of niet fout is in de vormen van islam die we hier tegenkomen moet wel zuiver gevoerd worden. De discussie is er niet mee gediend als de islam als zodanig veroordeeld wordt. Zo is de opmerking van Afshin Elian in Letter en Geest van 21 september niet alleen kwetsend, maar ook onwaar, als hij schrijft: 'Is de islam een achterlijke cultuur? Was het maar waar dat de islam louter een achterlijke cultuur is. Daarvoor zijn wel remedies te vinden. Nee de waarheid over de islam is angstwekkender. De islam is een structurele wantoestand die al ruim 1400 jaar alle aspecten van opvoeding, cultuur, economie, politiek en omgangsvormen overheerst.'

Dat klinkt als demagogie en is gewoon onwaar. Het wijst op een volledig gebrek aan historische kennis. Alleen al wie de prachtige tentoonstelling van islamitische kunst 'Aardse schoonheid, hemelse kunst' twee jaar geleden in De Nieuwe Kerk heeft gezien zal wel anders oordelen. In de tweede helft van de tiende eeuw waren er in de openbare bibliotheek van Cordoba ongeveer 600000 boeken, terwijl de Bibliothèque Nationale in Parijs er 400 jaar later maar ongeveer 1400 had. De Europese renaissance is voor een belangrijk deel te danken aan de Arabisch-islamitische cultuur die het door hen verder ontwikkelde hellenistisch erfgoed op vooral filosofisch en wetenschappelijk terrein aan Europa doorgaven.

Om misstanden in de islam aan de kaak te stellen en te bestrijden hoef je niet aan kwetsende geschiedvervalsing te doen. Dat soort blikvernauwend fundamentalisme van de andere kant leidt ook de aandacht af van waar het om gaat. De problemen die er zijn moeten besproken worden. Het doel moet zijn om via discussie en debat tot oplossingen te komen, niet om collectief te veroordelen en vijandsbeelden te handhaven of te scheppen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden