De Tsjechen zal het worst zijn

Populisme werpt schaduw over verkiezingen. Driekwart bevolking acht politici corrupt.

WARSCHAU - Een dikke middelvinger, dat is wat Tsjechische politici kunnen krijgen van de kiezer. Of eigenlijk een lange middelvinger. Onnatuurlijk lang priemt hij uit een grote paarse hand op een bootje in de Moldau - in de richting van de Praagse Burcht, zetel van de Tsjechische president. De boodschap van de spraakmakende kunstenaar David Cerny is duidelijk: president Milos Zeman vertegenwoordigt de corrupte elite.

Onlangs nog bezwoer Zeman dat hij als socialistisch premier eind jaren negentig geen weet had van de destijds welig tierende corruptie. Slechts weinig Tsjechen geloven dat. Hij won niettemin vorig jaar de presidentsverkiezingen van Karel Schwarzenberg. Deze betaalde als zittend minister de prijs voor de corruptieschandalen die de rechtse regering uiteindelijk in juli ten val brachten.

Het vertrouwen van de burger was al niet groot, maar is toch nog verder gezonken. In 2008 achtte de helft van de Tsjechen de politiek corrupt. Vijf jaar later is dat 73 procent. Alle politici beloven plechtig beterschap. Zoals de gedoodverfde winnaar van komend weekeinde, de sociaal-democratische CSSD, die belooft een 'linkse' politiek te gaan voeren.

Daarbij sluit ze een coalitie met de communisten niet langer uit. De Tsjechische communisten zijn de enige in de voormalige Sovjet-satellietstaten die Marx, Lenin en zelfs Stalin in ere houden. Tot nu toe werden ze als paria's behandeld, maar inmiddels lijken ze dichter bij de macht dan ooit. Binnen de sociaal-democraten bestaat bovendien een sterke fractie die nauwe samenwerking met president Zeman wil. Veel Tsjechen zien ook dat scenario als bedreiging.

De angst wordt geïllustreerd door een anti-Zeman verkiezingsplakkaat: boven de Praagse Burcht prijkt een rode ster, met daarbij een woordspeling die verwijst naar de Russische connecties van de president en zijn naaste medewerkers.

Volgens critici van Zeman trekt de president steeds meer macht naar zich toe. Ze willen de presidentiële bevoegdheden bij wet inperken. Zeman ruziede met de regering over de benoeming van ambassadeurs. Hij weigerde de benoeming van een hoogleraar te ondertekenen. Ook benoemde hij deze zomer tegen de zin van het parlement een vertrouweling tot voorlopig premier. Zeman beroept zich daarbij op zijn mandaat als eerste rechtstreeks gekozen president.

In linkse kringen ziet men ook populistisch gevaar, maar dan bij rechts. De nieuwbakken partij Ano ('ja' in het Tsjechisch) zal mogelijk als tweede eindigen dit weekeinde. De leider en oprichter van Ano, Andrej Babis, wordt vaak vergeleken met de Italiaanse oud-premier Silvio Berlusconi, omdat ook hij een stevige vinger in de media heeft.

De op een na rijkste Tsjech vergaarde zijn fortuin tijdens de privatiseringen in de woelige jaren negentig. Op een anti-Ano-billboard wordt Babis afgebeeld met een andere omstreden tycoon van het Tsjechische kapitalisme. Beide heren roken een dikke sigaar met daarbij de tekst: "Met eerlijk werk miljarden verdiend. Ja (Ano)?"

Veel Tsjechen zal het worst wezen of het populisme van links of rechts komt. Alexandr Mitrofanov vatte het als volgt samen in het blad Pravo: "De bloeiende oligarchische democratie in Rusland zou goed studiemateriaal zijn voor Tsjechische kiezers die een dergelijke staat een kans willen geven, geleid door Zeman, ofwel door Andrej Babis".

Roofprivatiseringen
Een Zwitserse rechtbank veroordeelde deze maand Tsjechische zakenlieden wegens fraude en witwaspraktijken. Ze kochten in de jaren negentig ver beneden de marktwaarde staatsmijnen op. Voor het eerst gaan hoofdrolspelers van deze zogeheten roof-privatiseringen naar de gevangenis.

Veel Tsjechen vragen zich af waarom de Zwitserse justitie wél lukt wat de Tsjechische justitie steeds maar niet voor elkaar krijgt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden