De trucs achter het zesde zintuig

Lieven Gheysen, alias Gili. (FOTO THIJS LOWAGIE)

Je vijf zintuigen zó goed gebruiken dat het lijkt of je een zesde zintuig hebt. Dát is wat de Chars, Derek Ogilvies en andere zelfverklaarde helderzienden doen, zegt de Vlaamse comedian en mentalist Gili. In een theatershow en een boek ontmaskert hij ze.

Hij vraagt een jongen op de eerste rij een twee- of driecijferig getal in gedachten te nemen. Na een kort praatje concludeert Gili - de artiestennaam van Lieven Gheysen (48) - dat de jongen het zichzelf vanavond niet moeilijk wenst te maken en daarom ongetwijfeld voor een tweecijferig getal heeft gekozen. De jongen knikt. Dat klopt.

Om het eerste van de twee cijfers te achterhalen, laat Gili de jongen terugtellen van tien naar nul. Gili praat hem overdreven na en laat het publiek horen dat de jongen bij zeven even aarzelde - daarmee heeft de mentalist het eerste cijfer boven water.

Voor het tweede cijfer laat Gili de jongen hetzelfde doen. Het publiek luistert aandachtig hoe de jongen terugtelt, maar dit keer concentreert hij zich zodanig dat zijn stem niets verraadt. Toch weet Gili het antwoord - door te letten op de lichaamshouding van de jongen: tijdens het tellen stond hij te wiebelen maar toen hij het tweede cijfer noemde stopte hij daar heel even mee. Voilà: de cijfercombinatie is boven water. "Oeh", plaagt de Vlaming, "spooky hè." De zaal lacht.

Hij moet een jaar of elf, twaalf zijn geweest toen hij op televisie de mentalist Uri Geller zag, te gast bij toenmalig talkshowhost Willem Duys. De Israëliër deed dingen die de kleine Lieven Gheysen, zelf beginnend goochelaar, niet kon geloven. Vanuit de studio in Hilversum slaagde Geller erin, dwars door de televisie heen, het kapotte horloge van vader Geysen in Vlaanderen opnieuw te laten tikken. Dat het daar een dag later weer mee ophield, deed aan de fascinatie van het overdonderde jongetje niets af.

Later, Gheysen verkeerde inmiddels in kringen van illusionisten, hoorde hij dat Uri Geller volledig was ontmaskerd door ene James Randi. Deze Canadese illusionist - en het internationale gezicht van de kruistocht tegen 'paranormale' charlatans - legde in zijn boek 'The magic about Uri Geller' uit dat er voor iedere Geller-truc een logische verklaring is; bovennatuurlijke krachten komen er niet aan te pas.

"Dat was toch een beetje een schok voor me", zegt Gheysen, vlak voor zijn optreden in het Agoratheater in Druten. Hij heeft niets tegen de trucs. Sterker: die doet hij zelf ook. Maar zijn punt is dat er wordt gesuggereerd dat er een zesde zintuig aan te pas komt. "Ik ben juist eerlijk over mijn oneerlijkheid. Ik daag mijn publiek uit om te snappen wat er gebeurt - meestal tevergeefs, overigens. Maar mijn toeschouwers weten wel precies wat voor vlees ze in de kuip hebben. Ik heb slechts vijf zintuigen en blijk toch in staat tot onnavolgbare daden."

Hij wil de mensen in zijn theatershows niet alleen verbazen maar ook vermaken, zegt hij. "Dat is een groot verschil met veel zelfverklaarde paranormalen die humorloos zijn en genadeloos inspelen op emoties. "
Het is even wennen aan het kleine Nederlandse theater met vanavond slechts zeventig man publiek. In België trekt Gili volle zalen. Zeker nadat hij in 'De Laatste Show', het Vlaamse equivalent van 'De Wereld Draait Door', weken achter elkaar mocht demonstreren hoe paragnosten hun publiek bedotten. "Ik heb alles over mentalisme gelezen wat los en vast zit, ik heb tal van technieken bestudeerd. Ik weet dus dat je kunt doen of je een zesde zintuig hebt terwijl je feitelijk alleen je vijf zintuigen optimaal gebruikt."

Eigenlijk had hij aan de tien minuten uitzending per keer niet genoeg om uit te leggen wat hij allemaal weet, zegt hij. "Ik had zoveel materiaal verzameld dat ik ook een boek heb geschreven."

In Nederland verschijnt het deze week, in Vlaanderen is het inmiddels toe aan de derde druk. "Ik heb kennelijk een gevoelige snaar geraakt. Vlaanderen zit aan de buis gekluisterd bij een programma als 'Het zesde zintuig'. Nederlanders schijnen nóg erger te zijn: bij jullie gelooft één op de drie mensen in Char."

In België heeft hij veel kritiek te verduren van paragnosten en hun aanhang. Dat hij, naar zijn smaak op een vriendelijke manier, de spot met ze drijft, kunnen zij niet bepaald waarderen. Ooit organiseerde Gheysen het Bal der Helderzienden. Het tijdstip maakte hij bekend, de locatie niet. Een paar weken lang concentreerde hij zich van middernacht tot vijf over twaalf op de locatie. Hij had het fantastisch gevonden als er iemand was komen opdagen, zegt hij. Maar helaas: hij heeft niemand gezien. Ook zijn verzoek om eens de krachten te meten met Char en Derek Ogilvie is nooit ingewilligd.

"Ik word vaak omschreven als een kruisvaarder die alles met wortel en tak wil uitroeien wat ook maar neigt naar parapsychologie. Eén misverstand moet ik uit de weg ruimen: een aantal mensen dat zichzelf bovennatuurlijke gaven toedicht, heeft ongetwijfeld goede bedoelingen. Ze gebruiken hun vermeende gave om medemensen te helpen; ze leggen bijvoorbeeld tarotkaarten voor familieleden of hangen met een pendel boven een zwangere buik om te zien of het jongen of een meisje wordt. Als mensen zich daar beter door voelen, wie ben ik dan om dat te veroordelen?"

Zijn probleem zit bij die andere categorie 'paranormalen', zegt hij. "Ik bestrijd de dubieuze types die schaamteloos misbruik maken van de goedgelovigheid van hun publiek, de types die kruiwagens geld verdienen over de ruggen van kwetsbare mensen. Stuitend vind ik de charlatans die argeloze mensen laten hopen op een toekomst die ze uit hun duim zuigen, die rouwende nabestaanden laten geloven dat ze in contact kunnen komen met hun overleden dierbaren. Of nog erger: die ernstig zieke mensen, zoals Jomanda deed met Sylvia Millecam, wijsmaken dat zij hen, uiteraard tegen fikse betaling, kunnen genezen. Gewetenloze bedriegers vind ik dat, die daar veel te vaak mee wegkomen."

Gili zou, met zijn bijna tovenaarsachtige voorkomen en intrigerende trucs, ongetwijfeld grof geld kunnen verdienen als medium. "Je hebt hypnotiserende ogen, zeggen sommige mensen. Nee hoor, zeg ik dan, ik heb blauwe ogen." Maar, geeft hij toe: hij zou met een gerust hart 'een kabinet' kunnen huren en er furore maken als helderziende.
"In tegenstelling tot de Uri Gellers en andere bedriegers, kom ik er echter voor uit dat ik trucs, manipulaties en suggestie gebruik en niets anders dan dat. Ik heb bestudeerd hoe lichtgelovigheid functioneert, en ik heb een enorme drang aan de wereld uit te leggen hoe het werkt. Noem het een maatschappelijke opdracht."

Op het podium in Druten nodigt Gili twee mensen uit die contact willen met een dierbare overledene. Zoals het in zo'n setting hoort, dimt het licht en komt er een flakkerende kaars op tafel. De twee mannen die naar voren zijn gekomen schrijven de naam op van degenen van wie ze graag over de grenzen van de dood heen iets willen horen. Ook noteren zij een vraag waarop ze van de dode een antwoord willen.
Feilloos vertelt Gili dat de ene man aan de tafel wil praten met een man en de ander met een vrouw. En passant geeft hij beide heren een antwoord, en vraagt daarna of dat een antwoord op hun opgeschreven vraag was. Ja, zeggen ze, toch licht verbijsterd.

"Aan het einde van mijn show zeg ik altijd: wat u vanavond hebt gezien en beleefd, hebben wij samen met onze vijf zintuigen gemaakt. Niettemin tref ik regelmatig bezoekers in mijn kleedkamer die vragen of ik voor hen alsjeblieft nog een keer contact wil leggen met gene zijde."

Nee, zegt Gili, hij is niet cynisch. "Het lijkt mij heerlijk om te kunnen zien wat jij nu denkt. Ik zou het ook geweldig vinden om nog eens een keer te kunnen spreken met mijn grootmoeder die al dertig jaar dood is. Maar helaas."

’Jij hebt een klik met die Johan’
„Ken je iemand die Johan heet?” Met zijn blauwe ogen kijkt Lieven Gheysen de verslaggeefster aan. „Moet-ie dood zijn”, vraag ik twijfelend. Nee, levend mag ook. Ik moet even denken. „Ja, ik ken een Johan”, zeg ik. „Jij ziet die Johan niet vaak”, zegt Gheysen. „Maar als je hem ziet dan voel je wel een klik, dan vind je het leuk om hem te ontmoeten.” Hoe weet hij dat? „Dit is wat je noemt een cold reading; het is een gesprekstechniek waarbij je verbale en nonverbale informatie verzamelt over een wildvreemde die tegenover je zit, en die je hem of haar vervolgens vertelt. Het lijkt dan of je paranormaal bent, maar niets is minder waar. Jouw Johan leeft, want je zegt pas dat je een Johan kent nadat je me hebt gevraagd of het ook een levend persoon mag zijn. Dat je niet meteen ’ja’ zegt op mijn vraag of je een Johan kent, geeft aan dat het niet iemand is die heel dicht bij je staat – vandaar mijn opmerking dat je hem niet vaak ziet. Toen je in je hoofd een Johan had gevonden, glimlachte je even. Ik maak daaruit op dat je hem mag. Vandaar mijn opmerking dat jullie wel ’een klik’ hebben.” Waarzeggers doen niet anders, zegt Gheysen. En, op de grootste sceptici na, trapt iedereen er in. Als mensen zich tot een medium wenden, willen ze graag iets horen. Dat maakt hen bij voorbaat vatbaar. Mensen hebben de neiging alleen de positieve dingen te onthouden – dat er aan één rake opmerking tien foute vooraf gingen, vergeten ze snel; mensen laten zich bedotten door de subtiele manier van ’vissen’. Na afloop van een sessie zeggen mensen: ’ongelofelijk hoe hij dat wist’.  
Boek en website
Gili: Iedereen Paranormaal. Terra Lannoo, Arnhem. ISBN 978 90 209 91246; 238 blz. € 17,95 . Informatie over de theatershows is te vinden op www.gili.be/agenda  
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden