De Tros-kijker is uniek

De Tros overweegt een commercieel avontuur, door uit het publieke bestel te stappen. Door het vertrek van de Tros-kijker raakt de publieke omroep vermoedelijk wel wat reclamegeld kwijt en ook het contact met de 'maatschappelijk teleurgestelden'. Want de Tros is wel de bestbekeken publieke omroep, die mensen bereikt die de andere publieke omroepen nooit bereiken.

Zet een paar Nederlandse artiesten (Jan Smit en Harry Slinger!) op een boot en een Tros-programma is geboren. Afgelopen weekeinde was de 31ste gondelvaart op de Loosdrechtse plassen en, gelukkig, er waren camera's bij.

De Tros heeft een reputatie hoog te houden. Vertrossen is niet voor niets een gangbaar werkwoord, erkend door de dikke Van Dale: 'oppervlakkig worden, niet diep graven.'

Uitgerekend de omroep die op dergelijke kwalificaties trots is en die zichzelf heeft benoemd tot de grootste familie van Nederland, dreigt het publieke bestel te verlaten. De vraag is of dat erg is.

Critici noemen de programmering veel te commercieel. Ook de Tros-woordvoerder vindt het 'best wel lastig' om inhoudelijke verschillen met RTL en SBS aan te geven.

Toch vervult de Tros volgens televisiewetenschapper Maarten Reesink een belangrijke publieke functie. ,,Een vertrek uit het bestel zou de legitimiteit van de publieke omroep ondermijnen. De Tros bedient een moeilijke groep, een deel van de bevolking dat niet meer door de andere publieke omroepen wordt bereikt.''

Mien uit Urk en Piet uit Goes. Ze houden van de Nederlandse schlagers en van lollig amusement. Het grootste plezier beleven ze aan een cruise met Frans Bauer en Marianne Weber.

De Tros bedient hen voorbeeldig, getuige ook de status van bestbekeken publieke omroep. ,,Wij geven mensen wat ze willen en niet wat ze zouden moeten willen'', verklaart voorlichter Marc van Hal.

Het is een uitgangspunt, wees onderzoek uit, dat vooral de zogeheten maatschappelijk teleurgestelden aanspreekt. Zeker sinds de opkomst van Pim Fortuyn is het voor de publieke omroep van belang deze kijkers vast te houden. Onlangs onderstreepte de raad van bestuur nog de taak om zoveel mogelijk mensen bij de samenleving te betrekken.

Dat zal zonder de Tros lastiger worden. Ook omdat de omroep van Ivo, Linda, Jaap en Caroline in het linkse Hilversum voor een rechtser geluid zorgt. Het is de vereniging die mensen als Wibo van de Linde heeft voortgebracht. De eigen actualiteitenrubriek 'Tros Aktua' stond vroeger ook rechts van het politieke midden.

,,Wij hebben dat stempel gekregen'', weet Van Hal. ,,Maar wat is er mis met opkomen voor de burger? In programma's als 'Radar' en 'Opgelicht' geven wij de consument een platform waarop men kan aangeven: wij zijn het er niet mee eens. Is dat rechts of links?''

Vroeger moest iedere omroep afzonderlijk voldoen aan bepaalde programmavoorschriften, die dicteerden hoeveel procent zendtijd er besteed moest worden aan educatie, informatie, kunst en verstrooiing. Sinds een jaar of vier gelden die percentages voor de publieke omroep in zijn geheel. Hilversum specialiseerde zich en de Tros blinkt nu meer dan ooit uit in breed-amusement en laagdrempelige informatieprogramma's. De kijk- en luistercijfers stegen; het gemiddelde marktaandeel schommelt momenteel tussen de zestien en zeventien procent.

,,Wij zijn herkenbaar'', weet Van Hal. ,,Iedereen binnen het gezin kan zonder zorgen naar ons kijken. Wij brengen familieprogramma's zonder overmatig geweld en zonder seks.''

Dat lijkt zo makkelijk. Er wordt wel vaker geroepen, jaren geleden al door de VVD, dat de Tros programma's maakt die net zo goed aan de commerciëlen overgelaten kunnen worden. Reesink, docent media en cultuur aan de Universiteit van Amsterdam, is het daar niet mee eens. Mien uit Urk en Piet uit Goes zijn immers op leeftijd.

,,Heel veel van wat de Tros doet, is niet interessant voor commerciële omroepen. De doelgroep is te oud, heeft een te lage opleiding en dus een te laag inkomen.''

Het is meteen ook de verklaring waarom Reesink een commercieel avontuur van de Tros weinig kans van slagen geeft.

De Tros zelf zegt daarentegen, gedwongen door de centralistische geluiden uit Hilversum en Den Haag, serieuzer te zijn dan ooit hiervoor. Twee keer eerder schermde de Tros met concrete commerciële plannen: in 1991 met de Avro en Veronica en later bij de start van SBS6. Hadden ze de sprong toen maar gewaagd. Nu is het diepe wel erg diep, met concurrentie van zes commerciële zenders.

De timing is hoogst ongelukkig, ook voor de publieke omroep. Om die reden meent Reesink dat een vertrek van de Tros ingrijpender zal zijn dan het uittreden destijds van Veronica.

De publieke omroep ligt immers momenteel onder vuur. Er zou met geld worden gesmeten, sport zou aan de commerciëlen overgelaten kunnen worden en drie zenders zou er één te veel zijn.

,,Deze hele discussie was te voorzien toen staatssecretaris Rick van der Ploeg de omroepbijdrage fiscaliseerde. Daarvoor ging het kijk- en luistergeld rechtstreeks naar de omroepen. Nu zit de politiek ertussen. Daardoor is de publieke omroep veel kwetsbaarder geworden.''

Dat weet ook Avro-voorzitter Martijn Sanders. Zijn omroep is voorzichtig in gesprek met de Tros over de plannen. ,,Een vertrek van de Tros gaat zeker problemen opleveren.'' Sanders vreest dan vooral voor de duale financiering van Hilversum, de combinatie van subsidie en reclame.

Zonder de Tros zal de publieke omroep veel bereik kwijtraken en het is niet ondenkbaar dat de Ster-blokken dan slechter verkocht zullen worden. Dat zou betekenen dat er minder geld is voor de programma's, hetgeen weer een verschraling van het aanbod tot gevolg heeft, waar weer minder kijkers op zullen afstemmen, waardoor de reclameblokken nog minder rendabel zullen worden. Enzovoorts.

Toch blijft Sanders monter. Volgens hem zal de publieke omroep wel antwoorden vinden op die verwachte problemen. Heeft het verleden niet geleerd hoe flexibel ze zijn? BNN is in het jeugdige gat gesprongen dat Veronica achterliet. Om maar een voorbeeld te noemen.

Ook staatssecretaris Medy van der Laan heeft al geroepen dat niemand onvervangbaar is. Ze heeft seniorenomroep Max op de reservebank zitten en Chiel Montagne, niet te vergeten. Nota bene een oude Tros-coryfee.

Maar hoe goed is het geheugen van Mien uit Urk en Piet uit Goes? Voorlopig kunnen ze komende maandag (30 augustus) gewoon afstemmen op Nederland 2, voor 'Tros Muziekfeest op de plassen'. Ouderwets genieten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden