De triomftocht van een buitenbeentje

Het graf van Adolphe Sax, gelegen in de vijfde sector van het mooie kerkhof van Montmartre, is niet heel opvallend. Een stenen huisje, waarin ook de rest van de familie is bijgezet. Een groene metalen deur met opengewerkt raster sluit de tombe af. Hij ligt er niet ver verwijderd van componist Adolphe Adam en wat andere bekende Parijzenaars.

Als je de Avenue Cordier op het kerkhof in oostelijke richting afloopt, kom je bij het graf van Hector Berlioz uit. Die schreef in 1842 dat hij heel enthousiast was over het nieuwe instrument dat Sax gebouwd had: de saxofoon. De visionaire Berlioz, klankkleurentovenaar bij uitstek, bewerkte in 1844 zijn 'Chant sacré' speciaal om er zes instrumenten van Sax in te vlechten. Het is de eerste klassieke compositie waarin de saxofoon gebruikt werd. Helaas is het werk verloren gegaan.

Bij dat Parijse graf van Adolphe Sax, 's werelds misschien wel beroemdste Belg, zijn afgelopen donderdag waarschijnlijk bloemen en kransen gelegd. Het was die dag precies tweehonderd jaar geleden dat Sax in Dinant ter wereld kwam. Sax ontwikkelde in Parijs, waar hij zich in 1841 permanent vestigde, meerdere nieuwe instrumenten, zoals saxtromba's en saxhoorns. En hij gaf de basklarinet zijn status. Van zijn uitvindingen was het uiteindelijk alleen de saxofoon die de wereld veroverde. Al ging dat in eerste instantie niet van harte.

Ondanks de gloeiende beschrijving van het geluid door Berlioz ('dromerig en melancholisch, intens stil, dan weer vol van emotie') wilden de conservatieve musici in Parijs er niet aan.

Donizetti moest de partituur van zijn opera 'Dom Sébastien' omschrijven, omdat niemand in het orkest op de saxofoons en basklarinetten van Sax wilde spelen. Machtige musici.

Pas in 1868 speelde de eerste saxofoon mee in de Parijse Opéra. Ambroise Thomas gaf het instrument een mooie solo in 'Hamlet'. Vorig jaar was die opera in Brussel te zien en zette de regisseur er de saxofonist op de bühne. Een mooi eerbetoon, al gaf het meteen aan dat de saxofoon dus niet in het orkest thuishoort.

De sax is nooit echt doorgedrongen tot de klassieke muziek, ook al hebben componisten als Bizet, Ravel, Berg, Prokofjev en Andriessen nog zo hun best gedaan. Het klassieke orkest blijkt in al die jaren na Berlioz nog steeds een gesloten bastion, waar maar heel zelden plek wordt ingeruimd voor nieuwe geluiden.

Cross-overs, bewerkingen, soms een nieuw stuk - daar moeten saxofoons het mee doen. Buitenbeentjes zijn het. Is dat erg? Nee. Kijk naar wat er allemaal gebeurt op dat gebied. Festivals in Deventer en Amsterdam, een explosieve aanwas van geweldige saxofonisten.

En een hausse aan cd's op dat gebied. Klaartje van Veldhoven die op haar nieuwe cd Byrd zingt en zich laat begeleiden door vier saxen. Of Raaf Hekkema die zijn eigen bewerkingen van Bachs Partita's speelt. Op de hoes houdt hij zijn sax triomfantelijk boven zijn hoofd.

Viva Sax!

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden