De tragiek van een integere conservatief

Zaterdag werd hij in zijn woonplaats Leusden begraven: W(ilberd) A.M. van der Kallen, oud-directeur-hoofdredacteur van het al eerder (1974) ter ziele gegane dagblad De Tijd. Zijn overlijden, eerder die week, ging geheel aan de media voorbij. Dat had niet alleen te maken met de hoge leeftijd van betrokkene, 92 jaar, maar lijkt ook kenmerkend voor de ontzuiling binnen de vaderlandse dagbladpers. Daardoor weet nog slechts een minderheid dat er 129 jaar lang een landelijke katholieke krant van die naam heeft bestaan.

Van 1951 tot 1965 drukte Van der Kallen nadrukkelijk zijn stempel op De Tijd en speelde daarmee een duidelijke rol in het publieke debat binnen rk Nederland. Hij kwam aan het roer nadat hoofdredacteur Jan Derksen, even bourgondisch als progressief, door De Spaarnestad -eigenaresse van de krant- was afgezet. Zogenaamd vanwege een uit de hand gelopen 1 april-grap, maar in werkelijkheid vanwege diens liberale beleid.

Daar hoefde men bij de nieuwe 'baas' -voormalig chef buitenland van De Tijd; bataljonscommandant tijdens de eerste 'politionele actie' in Indonesië; secretaris van de ANP-directie- niet bang voor te zijn. In een interview met Vrij Nederland-interviewster Bibeb merkte hij op: ,,Ik wil niet beweren dat Jan Derksen links was (...) maar wij staan aan de rechtse kant, dat is geen geheim''. Evenmin als het feit dat de nieuwe hoofdredacteur geen frivoliteiten duldde en ,,de redactie kort aangelijnd (hield)''.

De kwalificatie is van Nico Schrama, oud-chef-redacteur van De Tijd. Ze staat in de geschiedenis die hij in 1996 over het dagblad schreef en waaruit hier wordt geput. Van der Kalle bestierde de krant -gelezen door de roomse clerus en de katholieke intelligentsia- als vroeger zijn bataljon: met vaste, autoritaire hand. De eerste jaren gesecondeerd door H.J.C. baron van Lamsweerde. De redactie leerde hem kennen als een afstandelijke intellectueel, uiterst gevat en zeer betrokken bij het wel en (al spoedig meer) wee van het blad dat in 1959 weliswaar concurrent De Maasbode opslokte, maar in oplage bleef dalen.

In vrijwel alle belangrijke zaken die katholiek Nederland na de oorlog op zijn grondvesten deden trillen, zoals het antisocialistische Mandement van de bisschoppen (1954) en de introductie van de 'pil' (1963) stonden Van der Kallen en De Tijd) stevig aan de rechterkant. In de kwestie van het Mandement -de bisschoppen 'ontraadden' in deze boodschap de gelovigen om PvdA te stemmen en verboden hen naar de Vara te luisteren en lid te zijn van het 'rode' vakverbond NVV- stelde de hoofdredacteur zich zo frontaal op achter het omstreden stuk dat, aldus Schrama, ,,hij zelf het Mandement (was geworden). Dat het (...) in zijn uitwerking een splijtzwam werd in de katholieke gemeenschap deerde hem blijkbaar niet''.

Toen de Nederlandse Vereniging voor Sexuele Hervorming (NVSH) in 1963 besloot via haar consultatiebureaus een pil voor orale anticonceptie te verstrekken keurde Van der Kallen dit in een hoofdredactioneel commentaar scherp af, verwijzend naar een uitspraak van paus Pius XII uit 1958. Overigens betekende het niet dat hij slaafs aan de leiband van dekerk liep. Hij toonde zich bijvoorbeeld not amused, toen bisschop Bekkers van Den Bosch voor de KRO-televisie geboorteregeling een gewetenszaak van de gehuwden zelf noemde. Een Tijd-lezer die via een ingezonden brief de krant om nadere opheldering vroeg kreeg in een naschrift (Van der Kallen) zuinigjes te horen: ,,Te verduidelijken wat bedoeld is, ligt niet op onze weg, maar op die van de bisschop''.

Zo liet de krant steeds opnieuw kansen liggen om, als eerder in haar geschiedenis, spreekbuis van de intellectuele voorhoede binnen het vaderlandse katholicisme te zijn. Die rol werd overgenomen door de Volkskrant en niet meer afgestaan. Ook niet toen De Tijd vanaf 1965, na Van der Kallens vertrek als hoofdredacteur - hij bleef aan als directeur-, een meer 'open' koers ging varen. Die te late ommezwaai vormde een belangrijke, zij het niet de enige, reden voor de uiteindelijke ondergang (31 augustus 1974).

Van der Kallen voelde zich opgelucht toen hem door de nieuwe eigenaar, VNU, werd gevraagd uit de hoofdredactie te stappen: ,,Als je een hele wereld van dingen, waarmee je bent opgevoed, in elkaar ziet storten, ga je je bij alle strijdbaarheid toch bijzonder eenzaam voelen''. Het tekende de tragiek van deze conservatieve, maar integere man.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden