De Trafigura-zaak in vijf stappen

Vier jaar na het gifschandaal in Ivoorkust moet morgen een aantal verdachten zich voor de Nederlandse rechter verantwoorden. Zij stonden terecht voor hun rol bij de behandeling van het gevaarlijke afval uit de Probo Koala in de Amsterdamse haven. Enkele maanden later werd deze lading in Ivoorkust aan land gebracht. Er vielen daarbij vermoedelijk zestien doden, tienduizenden mensen werden ziek.

1. De zaak

In juli 2006 probeerde de Probo Koala bij Amsterdam Port Services (APS) haar ’slops’ aan te bieden. Dat is verontreinigd afvalwater waarmee onder meer de containers van het schip zijn schoongespoeld. Nadat met het lossen was begonnen, bleek na stankoverlast de lading veel meer verontreinigd dan was aangemeld. APS kon die lading niet verwerken, en verwees door naar een ander Nederlands verwerkingsbedrijf. De kosten van verwerking zouden dan wel fors oplopen. Een deel van de lading werd door APS teruggepompt, en de Probo Koala vertrok. Aanvankelijk naar Estland, later naar Ivoorkust, waar de lading aan een plaatselijke verwerker werd aangeboden. Met alle gevolgen van dien.

2. De verdachten

Trafigura, de eigenaar van de lading, wordt in Nederland vervolgd omdat zij volgens justitie gevaarlijke afvalstoffen in en uit Nederland heeft gebracht zonder dat hiervoor toestemming was. Ook zou zij die stoffen hebben afgeleverd terwijl zij wist dat deze schadelijk waren voor de gezondheid van het havenpersoneel. Deze feiten staan ook op de dagvaarding van de kapitein van de Probo Koala en een ander personeelslid van Trafigura. Omdat de Probo Koala al een deel van de lading had gelost bij Amsterdam Port Services toen er gesteggel over het gif ontstond, wordt ook dit bedrijf, een oud-directeur persoonlijk én de gemeente Amsterdam als eigenaar van APS vervolgd. Het gevaarlijke afval was namelijk deels in hun bezit, en zij hebben zich op hun beurt weer ’ontdaan’ van gevaarlijke afvalstoffen, aan Trafigura. De Hoge Raad moet nog beslissen of de directeur Claude Dauphin van Trafigura persoonlijk wordt vervolgd. Hij heeft eerder met succes bezwaar aangetekend. Die uitspraak wordt deze zomer verwacht.

3. Waarom duurde het zo lang?

De Trafigura-zaak is juridisch en technisch ingewikkeld. Het heeft bijvoorbeeld lang geduurd voordat duidelijk was wat de precieze inhoud van de lading was en hoe deze tot stand is gekomen. Ook het gevaar van deze lading staat ter discussie. Verder is Trafigura een wijdvertakte multinational met vestigingen in vele landen. Dat maakt het onderzoek ingewikkeld.

De milieuwetgeving in Nederland komt in veel gevallen voort uit internationale verdragen en Europese wetgeving. De verdragsteksten zijn vaak algemeen gesteld, en staten concretiseren deze naar hun eigen situatie. Dit bemoeilijkt de toepassing ervan.

En om het nog ingewikkelder te maken: verschillende verdachten hebben geprobeerd zich aan vervolging te onttrekken. Niet alleen de directeur waarover de Hoge Raad zich nu buigt, maar ook de gemeente Amsterdam. Amsterdam vroeg ontheffing omdat volgens een uitspraak van de Hoge Raad een overheidsorgaan niet kan worden vervolgd voor fouten die tijdens normale overheidstaken worden begaan. De rechtbank die zich over de ontheffing boog, stelde echter dat dit alleen geldt voor taken die uitsluitend door ambtenaren mogen worden uitgevoerd, en de vraag is of dat hier speelt. Daarom mag justitie de gemeente toch vervolgen.

4. Wat zijn de kernpunten van het proces?

De rechter zal zich met name moeten uitspreken over de aard van de lading, hoe deze tot stand is gekomen en of de eigenaar Trafigura en de kapitein wisten of konden weten dat deze gevaarlijk was. Verder ligt de vraag voor of APS en de gemeente Amsterdam de al ingenomen lading hadden mogen terugpompen. Niet ten laste gelegd, maar wel een onderwerp is de vraag of de Probo Koala na het aantreffen van het gif aan de ketting had moeten worden gelegd.

5. Andere rechtszaken

Ook in andere landen liepen of lopen juridische procedures tegen oliehandelaar Trafigura, de bemanning van de Probo Koala en de plaatselijke afvalverwerker in Ivoorkust, Tommy.

Namens meer dan duizend slachtoffers heeft de Amsterdamse advocaat Van der Goen geprobeerd de schade te verhalen op Trafigura, de Nederlandse Staat en de gemeente Amsterdam. De zaak liep stuk omdat veel slachtoffers geen identiteitspapieren hebben en geen geld voor de procedure.

In Ivoorkust heeft Trafigura na onderhandelingen met de autoriteiten de zaak geschikt met een betaling van 45 miljoen dollar, voor de ongeveer dertigduizend mensen die door het gif zijn getroffen. Overigens zonder schuld te bekennen.

De eigenaar van de Ivoriaanse afvalverwerker Tommy die het gif heeft gestort, is in oktober 2008 in eigen land tot twintig jaar cel veroordeeld. Een tussenpersoon kreeg vijf jaar.

In Engeland voeren advocaten namens 30.000 slachtoffers een procedure die moet leiden tot schadevergoeding van Trafigura.

In Frankrijk hebben 94 slachtoffers aangifte gedaan van moord tegen de bemanning van de Probo Koala. De aangifte heeft nog niet tot een zaak geleid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden