Interview

De toon wordt grimmiger, maar er is nog een uitweg

De nummer 1 in de Duurzame 100: Marjan Minnesma. 'We zijn een rechtszaak tegen de staat zijn gestart, om klimaatmaatregelen af te dwingen.' Beeld Trouw

Voor de derde keer op rij staat Marjan Minnesma bovenaan de Duurzame 100. De Urgenda-directeur wil twee andere duurzame doeners promoten. Jong en veelbelovend. Een heeft de jaarlijkse lijst  al gehaald, als jongerenvertegenwoordiger bij de VN. De ander gebruikt haar invloed vooral achter de schermen.

We spreken af in een café, en toevallig dragen ze alle drie iets roods en verantwoords. Gedreven praters, die zich inspannen om bedrijven, burgers en politici te vergroenen. Dat Minnesma twee vrouwen heeft aangewezen als 'toekomstige invloedrijken', is niet 'om feministisch te doen', lacht ze. "Maar ik zie in de duurzame wereld wel veel intelligente vrouwen met passie en energie."

Paulette van Ommen is best in voor een interview over haar werk, ze adviseert over corporate responsibility, maar daarbij wordt ze liever niet als jongere aangesproken. Ze zegt het maar even bij voorbaat. "Ik word niet goed van 50-plussers die roepen: jullie jongeren moeten het gaan doen. Dat is een manier om problemen af te schuiven, terwijl de macht toch echt bij hen ligt. Dat ik 27 ben, is geen relevant gegeven. Ik moet gewoon goed in mijn inhoud zitten."

Dat zit ze. Bij zakelijk dienstverlener Ernst &Young adviseert ze Jan Peter Balkenende, de Raad van Bestuur en collega's over verantwoord ondernemen. Vanuit die functie trekt ze ook de Dutch Sustainable Growth Coalition, een samenwerkingsverband van de CEO's van AkzoNobel, DSM, FrieslandCampina, Heineken, KLM, Philips, Shell en Unilever. Samen ontwikkelen deze multinationals duurzame bedrijfsmodellen.

Ralien Bekkers (21) is met haar 'inhoud' nog volop bezig: ze doet Future Planet Studies aan de Uva. Dat klinkt wat hoogdravend, de toekomst van de planeet bestuderen, maar het gaat vrij praktisch over nieuwe technieken, internationale samenwerking en bijvoorbeeld voedselverdeling, verzekert Bekkers. Juist dánkzij haar leeftijd kon ze meedingen naar de positie van VN-jongerenvertegenwoordiger voor duurzame ontwikkeling. Ze bezoekt scholen en verzamelt meningen en ideeën van jongeren. Om die vervolgens met beleidsmakers te delen op duurzaamheidsconferenties. Op haar eerste top in Rio belandde ze meteen al naast VN secretaris-generaal Ban Ki-moon achter een spreekgestoelte. "Als ik daar toch ben, wil ik er ook alles uithalen."
Het is nuttig dat jongeren meepraten over politieke beslissingen, vindt ze. "De meest innovatieve ideeën komen van jonge mensen. Jongeren kijken fris tegen zaken aan en zijn oplossingsgericht. We kunnen ook makkelijker delen. Gebruik staat voorop, niet bezit."

Praten, praten, praten
Het is niet meteen dat de jongerenvertegenwoordigers doorbraken forceren in VN-processen. Of dat ze grootse oplossingen aandragen. "Natuurlijk zie ik bij de VN een politiek systeem dat soms helemaal vastloopt. Ambtenaren die maar praten en praten. Maar toch lukt het ons als outsider om spreektijd te regelen, en krijgen we een staande ovatie. Zo'n boodschap uit onverwachte hoek zet mensen aan het denken."

Minnesma gelooft dat ook. "Soms werkt het beter als een jong persoon ouderen in de ogen kijkt en een moreel appèl doet. Daarna is het voor politici toch een stuk lastiger om hun standaard praatje af te steken."
"Heel goed wat jij doet," zegt Van Ommen tegen Bekkers. "Maar het is niet eenvoudig om bedrijven mee te krijgen. Ik zie nog wel eens jonge mensen die heel cowboyachtig een dolle actie willen doen. Een bestuurder ontvoeren of zo. Het mag best ludiek zijn, maar dat gaat een CEO echt niet enthousiast maken voor duurzame onderwerpen. Verantwoord ondernemen is serious business."

Ondernemers overtuigen vergt kennis van de bedrijfscultuur. "Je moet hun taal spreken. Wij proberen grote problemen als grondstoffenschaarste, klimaatverandering of obesitas te vertalen naar de verschillende functies. En we geven een handelingsperspectief door praktijkvoorbeelden van andere bedrijven te laten zien, bijvoorbeeld hoe commissarissen een duurzaam leider kunnen selecteren."

Onlangs wees Harvard-onderzoek uit dat aandelen van duurzame bedrijven 4,8 procent meer rendement opleveren. Dat plaatst Van Ommen dan op Linkedin en mailt ze rond. "Sommige mensen worden pas wakker als ze wetenschappelijk bewijs zien."

Op zich doet het bedrijfsleven het niet slecht vindt Minnesma. "Bestuurders steken elkaar aan. Het cradle to cradle-principe, waarbij grondstoffen hun waarde houden, is hier het grootst. Ik zie veel familiebedrijven waar medewerkers van hoog tot laag met duurzaamheid bezig zijn."

Doordringen tot in het hart van de organisatie
Belangrijk is tot alle hearts and minds in een bedrijf door te dringen, niet alleen bij de topbestuurder, vult Van Ommen aan. "Voorheen hield verantwoord ondernemen in dat een pr-figuur elk jaar een klein percentage van de winst aan goede doelen mocht uitdelen. Als een soort Sinterklaas. Ik vind dat een bedrijf pas geld mag uitgeven aan andere doelen als het zelf intern niets meer te verbeteren heeft. Filantropie kan altijd nog."

Zij ziet in 'haar' coalitie goede voorbeelden. "Unilever heeft duurzaamheid ingebouwd in zijn strategie. Het is een van de speerpunten om groei te bereiken."
Volgens Minnesma is het belangrijk dat mensen als Paul Polman en Feike Sijbesma van DSM hun stem laten horen. Dat lef zie je weinig. Heel veel topmensen hoor je pas over vergroening als ze met pensioen gaan."

Shell hoort wat haar betreft niet thuis in de sustainable growth coalition. "Ik heb bij dat bedrijf mijn afstudeerscriptie voor bedrijfskunde geschreven, dus ik kan het weten. Je kunt niet streven naar duurzame groei en tegelijk structureel onduurzaam bezig zijn."
Heel mooi hoe deze vrouwen werken aan een betere wereld, maar afgezien van de goede voorbeelden is Nederland nog niet veel schoner en zuiniger. Vijf jaar geleden droomde de actieorganisatie van Marjan Minnesma nog van een miljoen elektrische auto's, grote windparken en drijvende, energiezuinige huizen. Wanneer zet die transitie door?
"Schandalig hoe weinig er uit Den Haag komt", vindt Bekkers. "Er wordt uitgebreid gediscussieerd over schaliegas, terwijl investeringen in schone energie weer worden uitgesteld. De duurzame technieken zijn er absoluut, waarom kiezen we dan niet volop voor de echte oplossingen?"

Rechtszaak tegen de staat
Ook Minnesma wordt daar steeds kwader over. "Ik zie het alleen maar heel hard erger worden. Vandaar dat we een rechtszaak tegen de staat zijn gestart, om klimaatmaatregelen af te dwingen. Maar ook in de rest van het land moet de ernst van de situatie nog doordringen." Honderd keer per jaar staat ze voor zalen om te vertellen hoe de samenleving duurzamer kan. Bij bedrijven, op congressen, zelfs de huishoudbeurs. De eerste tien minuten van haar speeches worden steeds grimmiger. Ze projecteert weersextremen, schetst doemscenario's.

Van compleet positief is haar toon dringender geworden, zegt ze. "Mensen denken nog steeds dat het lekker een paar graden warmer wordt op het strand. Als de gemiddelde temperatuur meer dan twee graden stijgt, leidt dat tot weersextremen. Australië telde in 90 dagen 123 weerrecords, dat zijn geen incidenten meer. Klimaatverandering heeft effect op de voedselproductie, de beschikbaarheid van drinkwater. Dat wordt een heel ongezellige wereld." Toch wil ze niet bij de problemen blijven hangen. "Na tien minuten doemscenario's heb ik meestal nog twintig minuten om de uitweg te schetsen. Feit is dat het nog steeds kan: een groene economie die draait op schone brandstoffen."

"Iedereen kan bijdragen. Dat is het mooie", vindt ook Bekkers. "Een paar dagen geen vlees eten. Ik heb mijn vader zo ver dat hij zonnepanelen op het dak plaatst. Daarom kom ik ook graag op scholen. Als het om de grote uitdagingen gaat, moet je mensen jong benaderen."

Paulette van Ommen ziet vooral kansen in het bedrijfsleven. "Naast de huis-tuin- en keukenoplossingen kan iedereen ook in zijn werk een vertaalslag maken. Ga echt eens na wat er duurzamer kan. Al bestel je verkeersborden of doe je de inkoop voor een café, er valt altijd wat te verbeteren."

Dat is wat ik in deze meiden herken, lacht Minnesma. "Niet in problemen denken, maar in oplossingen. Wij zijn niet van het zeuren."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden