De toon tussen Duitsland en de VS wordt steeds venijniger

Angela Merkels voorzichtige suggestie over meer Europese zelfstandigheid is in Amerika ingeslagen als een bom. Beeld EPA

SPD-leiders hebben de kritiek van Merkel op Trump verscherpt. 'Hij is de vernietiger van alle westerse waarden.' Amerika is geschrokken, de president zelf kiest voor de tegenaanval.

Duitse politici lijken alle remmen te hebben losgegooid. In ongekend felle bewoordingen lazen ze de Amerikaanse president Donald Trump gisteren de les. Wat zondag begon met één kritisch zinnetje van bondskanselier Angela Merkel, is snel ontaard in een genadeloze tirade waarin vooral kopstukken van de sociaal-democratische SPD zich uitleven.

Direct na de mislukte G7-top, dit weekeinde op Sicilië, suggereerde Merkel dat Europa zijn lot meer in eigen hand moet nemen nu de steun van de VS onder Trump niet meer vanzelfsprekend is. SPD-leider Martin Schulz deed daar gisteren een flinke schep bovenop. Hij noemde de Amerikaanse president 'de vernietiger van alle westerse waarden'. Volgens de oud-voorzitter van het Europees Parlement ondermijnt Trump de vreedzame samenwerking tussen landen, die gebaseerd is op wederzijds respect en tolerantie.

(Tekst gaat verder onder de afbeelding) 

Merkel en Trump tijdens de G7-top in Sicilië. Beeld AFP

De Duitse minister van buitenlandse zaken, SPD'er Sigmar Gabriel, had een dag eerder al naar Trump uitgehaald. De heerschappij van de protectionist zou nu al hebben geleid tot 'het wegvallen van de VS als belangrijk land'. "Het Westen is iets kleiner geworden", sneerde Gabriel, waarna hij opriep tot verzet. "Wie niet tegen deze VS-politiek ingaat, maakt zich er medeschuldig aan."

Inhoudelijk richt Gabriels kritiek zich allereerst op het feit dat Trump het klimaatverdrag van Parijs naast zich neer wil leggen. Een ander pijnpunt is dat de president moslims uit sommige landen de toegang tot de VS wil ontzeggen en dat hij meer wapens wil verkopen aan conflictgebieden, terwijl Duitsland liever aanstuurt op diplomatieke oplossingen. Trump zou met zijn beleid meer klimaat- en oorlogsvluchtelingen naar Europa jagen. Gabriel spreekt daarom van een 'kortzichtige politiek' die de vrede in Europa 'in gevaar brengt'.

Trump trekt zich niets aan van dit commentaar. In plaats daarvan slaat hij hard terug met tweets waarin hij vertelt wat de Duitsers zelf verkeerd doen. Gisteren tweette hij: "We hebben een ENORM handelstekort met Duitsland en ze betalen VEEL SLECHTER aan de Navo en de krijgsmacht dan zou moeten. Heel slecht voor de VS. Dat zal veranderen." Bij zijn bezoek aan Brussel, vorige week, noemde hij Duitsers ook al 'slecht, zeer slecht', omdat ze in de VS meer afzetten dan inkopen. Hij dreigt om die reden met extra importheffingen op Duitse BMW's.

Merkels voorzichtige suggestie over meer Europese zelfstandigheid is in Amerika ingeslagen als een bom. Republikeinen maken zich grote zorgen over afnemende invloed van de VS in Europa. Dat was precies Merkels bedoeling, vermoedt Hanco Jürgens, wetenschappelijk medewerker van het Duitsland Instituut Amsterdam. "Merkel beseft al een tijdje dat ze nauwelijks invloed heeft op Trump. Haar beleid is er daarom op gericht de omgeving van Trump te bespelen en weerstand tegen hem te kweken in zijn Republikeinse Partij."

De bondskanselier heeft de Republikeinse partij volledig in kaart laten brengen en probeert Trump daar in te kapselen, zodat hij zijn woorden niet kan omzetten in daden. Trump heeft per slot van rekening het Congres nodig om te regeren; stuit hij er op verzet, dan kan hij heel wat minder schade aanrichten. Merkels besluit om Trumps dochter Ivanka uit te nodigen in Berlijn, vorige maand, paste volgens Jürgens binnen ditzelfde spel om invloed.

De retoriek van de SPD valt ook goed te verklaren: de Duitse verkiezingen komen eraan. In september kiezen de Duitsers een nieuw parlement. SPD-kopstukken willen graag laten zien dat ze net als Merkel een leidersrol kunnen vervullen en dat ze zijn opgewassen tegen Trump, die in Duitsland zeer impopulair is. "Elke avond is er wel een Duitse talkshow waarin Trump wordt neergesabeld", zegt Jürgens. "De SPD voedt dat sentiment en lift erop mee."

Tussen alle retoriek zijn er ook nog mensen die het hoofd koel houden. De Duitse minister van economische zaken, Brigitte Zypries, benadrukt dat Duitsland blijft investeren in de VS. Wel of geen Trump, de Amerikanen zouden niet hoeven vrezen dat Duitse bedrijven zich terugtrekken en zo banen vernietigen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden