’De toets is objectief, betrouwbaar, snel’

Onderwijskundige Jef van Kuyk (65) vindt het van groot belang dat kinderen goed en regelmatig worden getest, liefst vanaf hun derde jaar. „Kinderen moeten actief gestimuleerd worden om zich optimaal te kunnen ontplooien. Je moet daarvoor weten hoe ver ze zijn in hun ontwikkeling. En met een toets of beter nog met een volgsysteem kun je dat goed meten.”

Hij is sinds kort met pensioen en werkte vijfentwintig jaar voor de Citogroep, de grootste ontwikkelaar en leverancier van toetsen voor het onderwijs. Zo stond hij aan de wieg van de Piramidemethode, een breed programma voor kinderen van drie tot zes jaar, dat nu op ruim 1500 scholen wordt gebruikt.

Deze methode gaat uit van de gedachte dat er in het onderwijs een balans moet zijn tussen de eigen kracht van kinderen en de actieve ondersteuning door volwassenen. Kinderen alleen maar laten spelen, zet veel van hen op een achterstand.

Van Kuyk legt dat uit met een voorbeeld. „Stel: een kind heeft een vaderpop, een kindpop en een cadeautje. Als je een vijfjarige alleen laat spelen komt het spel niet hoger dan het niveau: de vaderpop geeft de kindpop een cadeautje. Vraag je het kind vervolgens: stel vader en kind zijn heel aardig voor elkaar, wat kan er dan gebeuren? Dan bedenkt het: de kindpop kan de vader ook een cadeautje geven. De kinderen leren zo spelenderwijs dat er een wederzijdse relatie kan zijn, zo komt het spel op een hoger niveau.”

Je moet kinderen constant stimuleren, is zijn overtuiging. Een regelmatige toetsing noodzakelijk. „Je moet kinderen natuurlijk ook volgen door heel goed naar ze te kijken. Dat kost veel tijd. En wat als de observator het niet goed doet? Een toets is objectief, betrouwbaar en snel. Hij geeft aan waarin ieder kind verder gestimuleerd kan worden.”

Ook de inspectie voor het onderwijs dringt er bij scholen op aan om kinderen vanaf hun vierde jaar twee keer per jaar te testen. Veel basisscholen gebruiken daarvoor de toetsen van Cito, die eindigen in groep 8 met de bekende Citotoets. Daaruit volgt een advies voor de middelbare school.

Dit zogeheten onderwijsvolgsysteem laat zien hoe een kind zich in de loop van de jaren ontwikkelt. „Je gaat na een toets gericht onderwijs geven”, zegt Van Kuyk. „Je weet welk kind extra steun nodig heeft of het al heel ver is bij taal of juist bij rekenen, en daar kan je als leerkracht op inspelen.” Bovendien test de leerkracht of wat hij heeft uitgelegd wel begrepen is.

Van Kuyk wijst er wel op dat toetsen goed gebruikt moeten worden door de leerkracht. „Hij moet heel zorgvuldig met de uitslagen omgaan en voorkomen dat er een competitie ontstaat en bepaalde kinderen het gevoel krijgen dat ze falen omdat ze de toets niet goed gemaakt hebben. Dat kan kinderen demotiveren”.

Hij vindt het onjuist als scholen worden afgerekend door de inspectie van het onderwijs op de gemiddelde score van de Citotoets van groep acht. „Die toets is een individueel advies voor vervolgonderwijs. Maar krijgt er zo een taak bij: hoe brengt de school het er vanaf. Dat werkt competitie in de hand tussen scholen en tussen ouders, waardoor het gevaar bestaat dat het onderwijs te veel gericht wordt op het goed maken van de toets.”

Tegelijk wijst hij erop dat toets of geen toets, kinderen en ouders vaak toch wel weten dat de een het beter doet dan de ander. „Het is naïef om te denken dat je door het weglaten van een toets daaraan ontkomt.”

De ontwikkelingen op het gebied van testen gaan hard, vertelt hij enthousiast. Binnen een paar jaar neemt niet langer de leraar de test af, maar gebeurt dit door de computer. Dat heeft voordelen: de uitslag is meteen bekend en kan ook direct in relatie tot toetsuitslagen uit het verleden worden gebracht, in een mooie grafiek bijvoorbeeld.

En kan nu een leerkracht bewust of onbewust de uitslag nog beïnvloeden, bijvoorbeeld door een leerling wat meer tijd te geven of een verhaal op een bepaalde manier voor te lezen, straks kan dat ook niet meer. De afname met de computer is voor ieder kind gelijk. Van Kuyk: „Dat betekent een grote verbetering van de kwaliteit van de toetsen, een revolutie voor de school.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden