De toekomst van Koninginnedag

Koninginnedag 2008: Willem-Alexander en Máxima op de schaats in Franeker. Beeld ANP
Koninginnedag 2008: Willem-Alexander en Máxima op de schaats in Franeker.Beeld ANP

Hoe ziet Koninginnedag - of Koningsdag - er in de toekomst uit? Trouw vroeg het zes, sterk van elkaar verschillende, mensen. Hun advies: Hou het Hollands.

De royaltykenners zijn het er dit jaar over eens: dit is niet de Koninginnedag waarop Beatrix haar troonsafstand aan zal kondigen.

Dat is nogal eens anders geweest de afgelopen jaren. De tegenslagen die de vorstin te verwerken kreeg - de aanslag in Apeldoorn (2009) die acht levens eiste, de door de 'Damschreeuwer' veroorzaakte chaos rond de Nationale Dodenherdenking in 2010 en het skiongeval van haar zoon Friso - zijn zowel als argumenten voor als tegen haar abdicatie gebruikt.

Of Beatrix nu aanblijft of niet: haar opvolgers staan klaar. Achter de schermen zijn kroonprins Willem-Alexander en zijn vrouw Máxima druk bezig met de inrichting van hun koningschap. Dat zal ook gevolgen hebben voor de viering van Koninginnedag. Het feest lijkt een ideale gelegenheid om te laten zien hoe zij de monarchie invullen.

Is de vorm van het feest aan vernieuwing toe? Koekhappen en zaklopen, kan dat nog wel? Trouw maakte een ronde: hoe ziet u de toekomst van Koninginnedag voor zich?

We moeten het niet op zijn Brits gaan doen
Michiel Zonnevylle, voorzitter Koninklijke Bond van Oranjeverenigingen

"De kracht van Koninginnedag is de aanraakbaarheid van de koninklijke familie. Op deze dag begeeft Hare Majesteit de Koningin zich tussen de gewone mensen.

"Die aanraakbaarheid is ook wat dit feest onderscheidt van de feesten van vorstenhuizen in andere landen. We moeten het niet op zijn Brits gaan doen, met tuinfeesten die enkel voor genodigden toegankelijk zijn.

"Het is denkbaar dat er elementen aan het feest worden toegevoegd en zullen verdwijnen. De Oranjebond filosofeert al jaren over de vorm die Koninginnedag zou moeten krijgen bij een eventuele troonsafstand van de vorstin. Die ideeën hebben wij uiteengezet tijdens het periodiek overleg met de koninklijke secretariaten.

"Een van onze plannen is om het feest meer te concentreren op de dag die eraan vooraf gaat. Op 29 april kan er dan een werkbezoekje worden georganiseerd en is er 's avonds in de provinciehoofdstad een concert, speciaal voor de mensen die een lintje hebben gekregen. En op 30 april in de ochtend brengt de koninklijke familie een bezoek aan een gemeente, zoals dat nu ook gedaan wordt.

"Wat mij opvalt aan de bezoeken aan gemeenten, is dat iedere plaats wel weer een eigen, verrassende draai aan het programma weet te geven. Het programma binnen de gemeentes moet vooral op lokaal niveau worden bedacht. Maar nogmaals, de essentie van Koninginnedag is dat de familie tussen ons in staat."

Het feest mag blijven, maar de koningin moet eruit
Anjo Clement, voorzitter Nieuw Republikeins Genootschap

"Koninginnedag is een sluw gevolg van een actie om goodwill te creëren. De losbandige koning Willem III had de Oranjes een slechte naam bezorgd. Om die wat op te poetsen, trok koningin Emma met haar babytje Wilhelmina het hele land door. Vervolgens bedacht ze Koninginnedag: een vrije dag in een tijd waarin nog geen vakantie bestond.

"Het Nieuw Republikeins Genootschap heeft niets tegen het feest zelf, want dat voorziet gewoon in een menselijke behoefte. Nederland heeft recht op zo'n dag. Het gaat ons om de link met het ongekozen staatshoofd. Het is een feest voor de koningin, niet voor Nederland.

"In veel landen wordt onafhankelijkheidsdag gevierd. Zoiets vind ik veel mooier. Je zou de Nederlandse onafhankelijkheidsdag vast kunnen stellen op 23 januari 1579, toen de Unie van Utrecht getekend werd. De Nederlandse gewesten besloten gezamenlijk om de Spanjaarden te verdrijven en er werden een aantal staatskwesties bedisseld. Dat moment zou je als de geboorte van Nederland kunnen zien.

"De kleur oranje mag blijven, als het aan ons ligt. Aan de vorm van het feest hoeft volgens mij niet zo veel veranderd te worden, alleen moet die koningin eruit. Je ziet hoe het er nu aan toe gaat in de plaatsen die Beatrix bezoekt. Er mag geen alcohol meer worden geschonken. Alle auto's worden verwijderd uit het centrum. Er worden preventieve huiszoekingen verricht. De positie van de koningin staat het feestvieren danig in de weg."

Koninginnedag hoeft niet te veranderen
Sywert van Lienden, initiatiefnemer jongerenbeweging G500

"De G500 heeft geen mening over het koningshuis of over Koninginnedag, omdat wij ons primair richten op generatievraagstukken. We richten ons niet, of nog niet, op staatsrechtelijke kwesties.

"Zelf ben ik niet negatief over de vorstin. Zij doet haar werk goed, haalt orders binnen voor ons land en heeft de gave om mensen te binden. Koninginnedag is gewoon een feest. Dat mag wat mij betreft zo blijven. Het past ons niet een militaire parade te houden zoals ze dat in Frankrijk doen op 14 juli. Een kwartje verdienen op de vrijmarkt, dat vind ik typisch Nederlands. Daarin zie je de koopmansgeest terug."

Maak er een feest met een Hollands thema van, zoals water of kaas
Reinildis van Ditzhuyzen, historica en Oranjekenner

"Koninginnedag of 'Koningsdag' - want daar stevenen wij op af -, moet een volksfeest zijn, een natuurlijke tegenhanger van het staatsfeest Prinsjesdag. De koning ontmoet de burger - dat is een aanmoediging richting het volk. Willem-Alexander zal niet teruggaan naar het defilé van zijn grootmoeder, dat heeft gewoon zijn tijd gehad. Het aantal aanwezigen tijdens de viering zal ook worden uitgedund. Niet meer met de hele familie op pad, misschien komt prinses Amalia nog mee.

"Mijn voorstel is om Koninginnedag elk jaar een nieuw thema te geven, steeds iets waar Nederland in uitblinkt. Kaas, water, design, bloemen - noem maar op. Als 'water' dan het thema is, kan het feest bijvoorbeeld plaatsvinden bij de Afsluitdijk.

"Mensen mogen dan zelf ideeën insturen over hoe de dag kan worden ingevuld. Het moet een zinvolle bijeenkomst zijn, met iets meer inhoud dan nu, maar met behoud van de gezelligheid.

"Er wordt heel vaak neerbuigend gedaan over Koninginnedag. Het zou oubollig zijn, en dat koekhappen en zaklopen is natuurlijk ook enorm ouderwets. Toch moet men niet onderschatten hoe dit feest door de mensen wordt beleefd.

"Het volk wil de Oranjes gewoon heel graag zien. Overal waar zij komen, staan de mensen rijen dik. En als die mensen eenmaal een Oranje de hand hebben geschud, dan wassen ze bij wijze van spreken een maand lang hun handen niet meer."

Hier wordt gefeest op straat. Argentijnen doen dat niet.
Jonatan Alvarado, Argentijn en zanger

"Toen ik mijn eerste Koninginnedag meemaakte, woonde ik nog maar twee weken in Nederland. Dat was best een schok, maar ook heel leuk. Ik woon in Amsterdam, dus met Koninginnenacht ben ik natuurlijk met vrienden naar de Wallen geweest. Zo'n wild feest heb ik nog nooit meegemaakt. Op Koninginnedag zelf moest ik werken in een strandtent, geloof ik - daar kan ik me dus niet meer zo veel van herinneren.

"Het is contrast met feesten in Argentinië is heel groot. Ja, er wordt bij ons ook wild gefeest, maar dat vindt altijd plaats achter gesloten deuren. Buenos Aires heeft een berucht nachtleven. Parades, concerten, de musea zijn gratis en dag en nacht geopend.

"Maar hier in Nederland wordt gefeest op straat! Overal dj's, muziek en alcohol. Argentijnen zouden zich daar voor schamen. Het heeft mijn ogen geopend. Zo kan het ook, dacht ik. Het is een heel vredig en tolerant feest.

"Ik denk niet dat Koninginnedag 'Argentijnser' zou moeten worden. Al zou het leuk zijn als er tijdens Koninginnedag wat parrilla's (Argentijnse barbecues - MK) zouden komen. Dan kunnen de Nederlanders kennis maken met onze vleescultuur. We hebben ook lekkere koekjes en zoetigheden, trouwens."

Op Koninginnedag krikken Oranje's hun imago op
Marieke de Vries (NOS) , scheidend verslaggever koninklijk huis

"Je begrijpt dat ik in mijn rol als NOS-verslaggever niet zomaar mijn mening kan geven. Die heb ik ook niet. Ik zou niet weten wat er aan Koninginnedag zou moeten veranderen. Het is een bijzondere mix van moderne en ouderwetse cultuur.

"Ik kan niet in de hoofden van Willem-Alexander en Máxima kijken. Er is nauwelijks iets bekend over hoe zij het aan zullen pakken. We weten alleen dat, als het aan Willem-Alexander ligt, het bij Koninginnedag blijft en de naam niet zal veranderen in 'Koningsdag'. Het blijft ook 30 april.

"Hoe lang dit format nog houdbaar is? Lang, denk ik. De Oranjes zijn zich ervan bewust dat het feest hun veel gebracht heeft. Steeds als het koninklijk huis op z'n gat lag door schandaaltjes, was het de Koninginnedag waarop de familie haar imago kon opkrikken. Zie de manier waarop Máxima is ingezet toen zij zich had verloofd met Willem-Alexander; ze werd meteen op sleeptouw genomen. Allemaal pr.

"De koninklijke familie geeft niet op. Na het drama in Apeldoorn in 2009 vroeg iedereen zich af hoe het volgend jaar zou gaan. Afgezien van de verscherpte veiligheidsmaatregelen zijn ze gewoon doorgegaan op de oude manier. Zelfs na het ongeval van prins Friso: op 30 april is Beatrix er weer."


Zo vieren deze monarchieën Koning(inne)dag
Groot-Brittannië

Op de verjaardag van koningin Elizabeth (inmiddels 86) op 21 april klinken ieder jaar klokslag 12 uur 's middags 41 kanonschoten in Hyde Park, 21 kanonschoten in Windsor Park en 62 in de Tower of London. Maar de officiële viering vindt altijd plaats op een zaterdag in juni, wanneer de kans op goed weer groter is. De Verjaardagsparade staat beter bekend als de Trooping the Colour, een traditie die stamt uit begin 18e eeuw of nog eerder. Dan wordt de vlag (colours) van het bataljon langzaam aan de gelederen van de soldaten getoond (trooped), zodat zij de vlag allemaal goed kunnen zien. De vlag symboliseerde de spirit van een regiment en stond in hoog aanzien. Sinds 1748 geldt de parade ook als de officiële viering van de verjaardag van de Britse monarch. Prins William reed vorig jaar voor de eerste keer mee in de parade. Dit jaar wordt de Trooping the Colour op 16 juni gehouden.

Spanje
In Spanje viert men geen koningsdagen. Een vergelijkbaar feest, maar dan minder uitbundig is 'de dag van de grondwet' elk jaar op 6 december. De achtergrond: in 1931 werd koning Alfons XIII gedwongen af te treden en werd Spanje een republiek. Pas na de dood van dictator Franco werd de monarchie hersteld en kwam Juan Carlos I, de huidige koning, op de troon. Hij speelde een belangrijke rol bij de overgangsperiode van dictatuur naar democratie, de transición genoemd. In 1978 kwam mede dankzij zijn inspanningen de democratische grondwet tot stand.

Denemarken
In Denemarken is de balkon-scène traditie op de verjaardag van de Deense koningin Margrethe (72). Ook dit jaar verscheen zij op 16 april weer op het balkon, stipt om 12.00, omgeven door haar man, twee zonen en kleinkinderen. Opmerkelijk is dat zij altijd heel uitbundig zwaait, soms met haar hele lichaam.

De duizenden toegestroomde Denen zwaaien met Deense vlaggetjes en op een bepaald moment roepen ze allemaal tegelijk drie keer 'hoera!', met een lange uithaal op de laatste hoera.

Vóórdat de koningin op het balkon verschijnt, roepen ze 'Koningin, koningin, kom te voorschijn'.

Noorwegen
Koning Harald (75) van Noorwegen vierde zijn verjaardag dit jaar in het buitenland, op een privé-reis. "Een verjaardag doet mij niet veel meer. Dat is misschien heel natuurlijk", verklaarde hij toen. In juli wordt zijn echtgenote koningin Sonja ook 75. Ter ere van het paar worden eind mei diverse feestelijkheden georganiseerd.

Zweden
In Zweden is de meest uitbundig gevierde verjaardag die van de Zweedse kroonprinses Victoria, 'de Victoria-dag' op 14 juli. Dit jaar wordt zij 35.

Zij viert dat traditiegetrouw op het eiland Öland. Elk jaar wordt daar een groot evenement georganiseerd met artiesten en sportlieden.

In Scandinavië is het traditie om de ronde verjaardagen van de royals (30, 40, 50 en op hogere leeftijd ook 75, 85, 95) groots te vieren. Andere verjaardagen gaan min of meer geruisloos voorbij. De Zweedse koning is trouwens jarig op 30 april.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden