'De toekomst van evangelisch Amerika is niet blank'

Revolutie van onderop Shane Claiborne is een van de voormannen van een nieuwe lichting evangelicalen in Amerika. Ze zijn kritisch over abortus, maar ook over consumentisme, racisme en politiegeweld. "Dat zo veel evangelicalen Jezus hebben ingeruild voor Trump, vind ik hartverscheurend."

Of Shane Claiborne ook weleens zijn leven aan Jezus heeft gegeven? "O ja, zo vaak. Als scholier was ik daar heel radicaal in. Altijd als er een oproep kwam om je leven aan Jezus te geven, ging ik naar voren. Keer op keer." Maar de ontevredenheid bleef. Is dit het nu? Evangelie betekent 'goed nieuws', maar wat is er goed aan als dat vooral bestaat uit het dragen van christelijke armbandjes en het veroordelen van andersdenkenden?

Claiborne was in Nederland voor een conferentie over geloof en rechtvaardigheid, thema's waar hij vooral in Amerika volle zalen mee trekt. Hij is met zijn bewust onmodieuze kledingstijl - hij naait zijn kleding 't liefst zelf - toch een charismatische verschijning, die continu oneliners en hilarische anekdotes uit zijn mouw schudt. Over zijn zoektocht naar het goede nieuws achter het evangelie, een zoektocht die hem bij Moeder Teresa bracht, bij het Christian Peacemaker Team in Irak en Afghanisten, en bij de daklozen in zijn eigen stad, Philadelphia. "Daar heb ik Jezus gevonden."

Claiborne leerde een groep dakloze families kennen die zijn toevlucht had gezocht in een kathedraal. "De kerk dreigde hen eruit te zetten. Toen zijn we met een aantal studievrienden bij hen ingetrokken. We hingen een spandoek op met 'Jezus was ook dakloos' en we gingen procederen." De studenten en de daklozen wonnen het pleit, en een nieuwe beweging was geboren. Ze verhuisden naar het arme noorden van Philadelphia en begonnen de leefgemeenschap The Simple Way, waar ze experimenteerden met christelijke levensstijl, taallessen, buurtmaaltijden, feesten, en tweedehandswinkels.

In de loop van twintig jaar tijd is de gemeenschap uitgebreid. The Simple Way beslaat intussen een tiental huizen en ook andere mensen in de buurt doen mee. Samen met vergelijkbare initiatieven,die elders in de VS en de rest van de wereld worden ontplooid, wordt het soms 'nieuwe monastiek' genoemd: een soort ouderwets kloosterleven, maar dan interkerkelijk en niet in een veilig hofje, maar in aftandse huizenblokken in arme wijken, waar de overheid afwezig is en de politie gewelddadig kan optreden.

"Een keer vielen agenten ons huis binnen en werkten iemand zonder uitleg tegen de grond", vertelt Claiborne. "Toen mijn vrouw voor deze persoon opkwam, werd ze meteen in de boeien geslagen. Zo werkt de politie hier. Ze zijn echt heel bruut. Een andere keer reed een agent hier in volle vaart tegen het verkeer in, waarbij hij iemands been brak. Iedereen die protesteerde, werd gearresteerd en afgevoerd. Ze schelden en gebruiken veel geweld, vooral tegen gekleurde mensen. Het is echt een groot probleem." Het lokale politiekorps sprak zich in de aanloop naar de verkiezingen ongegeneerd uit voor Trump.

Geen vangnet

De nieuwe evangelicalen, als je ze zo mag noemen, springen duidelijk in een bekend gat in de binnensteden van Amerika, waar het vaak aan vangnetten ontbreekt, ziet Claiborne. "Als hier een huis afbrandt, ben je het kwijt. Mensen hebben niet eens een verzekering. Daarom hebben we een fonds geopend waar we allemaal een tiende van ons inkomen in storten. We beheren het gezamenlijk." Wat ze er onder andere mee doen, is vervallen huizen opkopen. "Die geven we aan arme families, die nooit een hypotheek zouden kunnen krijgen. Zij steken er tijd in om het huis op te knappen en de lening mogen ze in vijftien jaar tijd terugbetalen. Zonder rente. "Daar geloven we niet in."

Leden van The Simple Way zijn betrokken bij allerlei microbedrijfjes, en soms is er politieke actie nodig. "Er is veel geweld in de wijk. We hebben in al die jaren verschillende acties gevoerd tegen wapenwinkels in de buurt, compleet met gebedsdiensten voor de deur. Een bijzonder ontroerende actie was de oproep aan mensen om hun wapen in te leveren. Die wapens hebben we vervolgens laten omsmelten, door moeders van vermoorde jongeren, tot ploegscharen, als een verwijzing naar de profetie van Jesaja."

Sommige mensen noemen het revolutionair. "Dat is ook zo. Jezus zei dat de zachtmoedigen de aarde zouden erven, en dat de armen Gods koninkrijk zouden zien. Is dat niet revolutionair? Het is alleen wel een revolutie zonder geweld, van onderop. We luisteren naar een opperbevelhebber die zijn vijanden vergaf. Hier kunnen doodgewone mensen aan meedoen. Het gaat er niet om dat we grote daden verrichten, zei moeder Teresa, maar kleine daden, met grote liefde."

Horen jullie bij een kerk?

"We zijn betrokken bij de Circle of Hope, een soort kerkgemeenschap van mensen die radicaal Jezus willen navolgen in het dagelijks leven. De cultuur daar is divers, met invloeden uit de zwarte, latino en indiaanse cultuur. Maar in Christus zijn we één met alle kerken. Op zondag ga ik meestal naar de katholieke mis in de wijk."

U noemde zich voorheen wel evangelicaal. Wat vindt u ervan dat vier vijfde van de evangelicalen op Trump heeft gestemd?

"Dat vind ik hartverscheurend, echt. Blank Amerika is gevallen voor de afgoden van celebrity, macht en blank nationalisme. Het is geen toeval dat dit na een periode komt waarin we een zwarte president hadden en de enorm belangrijke Black Lives Matter-beweging. Er is een onderstroom van ernstig racisme in ons land. Trump is hier de climax van. Dat evangelicalen hun kaarten hierop hebben gezet...vreselijk. Als je roomijs vermengt met paardenmest, is dat niet erg voor de mest, maar wel voor het ijs. Dat is dan weinig meer waard."

Maar sterk is het wel.

"Nog even ja. Maar de beweging is volledig aan het afsterven. De beweging heeft geen enkele regeneratieve kracht meer. Voor de duidelijkheid: dan heb ik het over de blanke evangelicalen. Want hun oude principes, hun geloof in een relatie met Jezus en het serieus nemen van de Bijbel, die worden breed gedeeld onder grote groepen zwarten en latino's. Het heet alleen anders. Ik ken heel veel mensen die niet meer weten of ze zich nog evangelicaal moeten noemen. Sommigen noemen zich post-evangelicaal of red letter christians, naar de bekende bijbels waarin alle citaten van Jezus rood zijn gedrukt. Omdat we dat praktisch willen maken op elk terrein van ons leven."

Hoe vertaalt zich dat politiek?

"We vinden elkaar in een consistente ethiek van het leven. Als je kritisch bent over abortus, moet je dat ook zijn over milieuvervuiling, vuurwapenbezit en racisme. Ik heb net een boek geschreven tegen de doodstraf. Er worden veel meer zwarten dan blanken geëxecuteerd. Het is geen toeval dat de straf alleen wordt toegepast op plaatsen waar vroeger zwarten werden gelyncht. De doodstraf is verweven met racisme en we moeten ervanaf."

Klinkt grotendeels als een linkse, groene agenda. Waarom haalt u daar Jezus bij?

"Ik sta dichtbij de mensen van de Green Party. Maar het is bovenal mijn roeping om Jezus te volgen. Daar vloeit al het andere uit voort, ook mijn politieke denken. Ik geloof dat Jezus is gekomen om de wereld te redden, en dat is wat ons kracht geeft. Om de een of andere reden kiest God er altijd voor om samen te werken met mensen. Een onheilige alliantie, zeg maar, om te bouwen aan zijn nieuwe wereld."

Heeft u nog hoop, nu het vooral de mannen van Trump zijn die gaan bouwen?

"Ik heb zeker hoop. God werkt altijd met wat klein is en dwaas. Hij huilt mee met de illegale migranten. Met de mensen in de dodencel. Maar gras groeit door beton. Uiteindelijk zullen liefde en genade het laatste woord hebben. Dat geloven we, tegen ieder bewijs in, omdat we weten dat het bewijs gaat veranderen."

radicaal evangelicaal

Shane Claiborne (1975) is een bekende spreker en schrijver in christelijk Amerika. Hij houdt zich bezig met vredeswerk, armoede en geloof, en is de leider van The Simple Way, een leefgemeenschap in Philadelphia. Zijn boeken zijn bestsellers, waaronder het in het Nederlands vertaalde 'Hoe Jezus de wereld op zijn kop zet (en mijn leven ook)'. Zijn nieuwste boek gaat over de doodstraf en heet 'Executing Grace. How the Death Penalty Killed Jesus and Why It's Killing Us'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden