De toekomst blijft duister op de Krim

In de haven van Jalta proberen honderden mannen een centje bij te verdienen door vis te vangen. Beeld Geert Groot Koerkamp

Twee jaar geleden annexeerde Moskou de Krim. Trouw-correspondent Geert Groot Koerkamp vroeg inwoners een maand geleden naar de gevolgen. Veel van hen steunen de actie nog altijd, maar zitten ondertussen zonder stroom.

Wees op je hoede als de avond valt in Simferopol. Als de zon naar de kim neigt, neemt de duisternis bezit van de straten. Wie hier goed de weg weet, kent de talrijke op- en afstapjes. Zo niet, dan is het oppassen geblazen en moet je op de tast je weg vinden. Struikelen is bijkans onvermijdelijk.

De straatverlichting werkt niet meer sinds de Krim geen stroom meer ontvangt uit Oekraïne, eerst na het opblazen door activisten van een elektriciteitsmast in de aangrenzende Oekraïense provincie Cherson, daarna wegens het niet verlengen door Kiev van het contract over de levering van elektriciteit aan de Krim. Op drukke kruispunten zijn wel grote toortsen neergezet die draaien op een generator en steevast worden bewaakt door twee politieagententen. Van veraf doen ze denken aan reusachtige brandende kaarsen. Het zijn bakens die moeten voorkomen dat het verkeer ontaardt in een chaos.

Twee uur zonder stroom
Er zijn meer gevolgen. De trolleybussen rijden niet meer. Vrijwel overal op de Krim wordt om de paar uur de elektriciteit afgesloten. In de badplaats Jalta draaien de winkels urenlang op generatoren, zodat in sommige straten horen en zien je vergaat. "De stroom wordt afgesloten volgens een schema, maar dat wordt niet altijd nageleefd", zegt Svetlana Petrova, oud-lerares Russisch en nu met pensioen. "Gewoonlijk zitten we twee uur zonder elektriciteit, bijvoorbeeld van acht tot tien uur 's ochtends, daarna heb je twee uur stroom. Daarna weer niet, dan weer wel. En zo vier keer per dag."

's Nachts is er wel stroom, zegt plaatsgenoot Vasili Gorenov. "Dus dan kun je 's nachts toch alle dingen doen waar je gewoonlijk overdag elektriciteit voor nodig hebt." Overdag doet hij andere dingen, zoals wandelen met zijn kleine dochter. Het ongemak lacht hij weg: "Wij zitten nu in Rusland, dat is het belangrijkste. Daar hebben we ons hele leven van gedroomd."

Maar zeker voor diegenen die niet beschikken over een generator of gas om op te koken blijft het een beproeving. In de marinehaven Sebastopol groeit de irritatie en zijn er naar verluidt plannen voor protestacties, omdat de overheid naar het oordeel van sommigen te weinig doet om de nood te lenigen, en vooral ook omdat er kennelijk met twee maten wordt gemeten: sommige buurten zitten urenlang zonder stroom, terwijl elders het licht blijft branden.

Er worden al wrange grappen over gemaakt, in cartoons waarin een verklikker de geheime dienst belt en fluistert: 'Bij mijn buren brandt het licht!'

Twee jaar na de Russische annexatie van de Krim roept de Europese Unie landen over de hele wereld op sancties tegen Rusland te nemen. Europese leiders zijn bang dat Rusland zich militair versterkt in de regio, laten zij in een statement weten. Ook blijven zij hun eigen sancties handhaven. Europese bedrijven mogen bijvoorbeeld geen Russisch gas gebruiken. Naast Europa leggen de Verenigde Staten en Japan Rusland sancties op.

Beeld Geert Groot Koerkamp

Dolgelukkig
"Het is vooral lastig voor wie moet werken", zegt Svetlana Petrova. "Computers werken niet, en als je naar de bank gaat moet je soms onverrichterzake weer naar huis. Maar we zitten het wel uit, we zijn dolgelukkig dat we nu bij Rusland horen, daar hebben we jaren van gedroomd." In maart 2014 stemde zij dan ook met vol overtuiging voor aansluiting bij Rusland, in het door niemand erkende referendum dat plaatsvond onder de goedkeurende blikken van Russische militairen die - op dat moment - hun ware identiteit verhulden.

Wat volgde was de inlijving door Rusland van de Krim, volgens de Russische president Vladimir Poetin 'sacrale grond' voor de Russen, omdat ruim duizend jaar geleden grootvorst Vladimir de Heilige zich hier liet dopen. De wereld keek verbijsterd toe. Dat geen land ter wereld de Krim als Russisch grondgebied erkent, deert Petrova's collega Olga Klimova niet. "Wat kun je eraan doen? Wij willen hoe dan ook bij Rusland horen. Dan erkennen ze het maar niet. Misschien dat dat ooit zal gebeuren. Maar we blijven hoe dan ook in Rusland."

De meest uitgesproken opponenten van het omstreden referendum en de aanstaande overname door Rusland waren twee jaar geleden de leden van de Krim-Tataarse gemeenschap. Deze week wordt in Simferopol het proces hervat tegen enkele Krim-Tataren, voor hun deelname aan een pro-Oekraïense betoging.

Schermutselingen
Op 26 februari 2014 demonstreerden Tataren bij het parlementsgebouw in Simferopol, een dag voordat ongeïdentificeerde gewapende militairen het gebouw binnendrongen, de zittende regering werd afgezet en de nieuwe pro-Russische regering een referendum afkondigde. Er ontstonden schermutselingen, nadat een pro-Russische groep onder leiding van de huidige leider van de Krim, Sergej Aksjonov, een tegendemonstratie op touw zette. Twee mensen kwamen om.

Enkele Krim-Tataren, onder wie Achtem Tsjijgoz, de vice-voorzitter van het Krim-Tataarse parlement, wordt dood door schuld ten laste gelegd. Het Openbaar Ministerie baseert die aanklacht opmerkelijk genoeg op de Oekraïense wetgeving, want op dat moment was van inlijving door Rusland nog geen sprake. Het proces vindt plaats onder strenge veiligheidsmaatregelen. Bij de laatste zittingen was de omgeving van de rechtbank door de politie afgegrendeld, kennelijk uit vrees voor protestacties.

Door de stroomuitval moet er veel op de Krim in het donker gebeuren, of bij kaarslicht. Beeld getty

Alles wat op de Krim nog herinnert aan Oekraïne wordt geleidelijk weggewerkt. Betalen doe je in roebels, niet meer in hryvna's. De geschiedenisboeken in de boekhandel aan de Poesjkinstraat zijn allemaal van recente datum en bestrijken ook de jongste geschiedenis. Dankzij de Russische inmenging is een gewelddadig scenario zoals in het oosten van Oekraïne voorkomen, heet het.

Oekraïense vlaggen zijn sinds de komst van de Russen uit het straatbeeld van Simferopol verdwenen, maar verwijzingen naar de Oekraïense periode zijn er toch nog volop. Dat kunnen winkelopschriften zijn, maar ook de nummerplaten van veel personenauto's, die nog de Oekraïense tweekleur en de kenmerkende lettercombinate 'AK' voeren. Niet lang meer als het aan de Krim-autoriteiten ligt, want per 1 april moeten alle autobezitters een Russisch kenteken hebben, en de plaatselijke kranten waarschuwen de Krimbewoners dat het menens is.

Isolement
Die maatregel zal het isolement van de Krim alleen maar verder vergroten, want met die Russische nummerplaat komen ze Oekraïne in ieder geval niet meer in, waarschuwt Kiev. Dat komt dus nog bovenop de Oekraïense boycot van elektriciteit, levensmiddelen en water, die vrijwel de hele Krimbevolking aan den lijve ondervindt. Rusland kan dat isolement voorlopig niet doorbreken.

De beloofde brug over de Straat van Kertsj, die de Krim met het Russische vasteland moet verbinden, komt op zijn vroegst over enkele jaren. Als die er al komt, want een heikel punt blijft dat naast puur technische problemen er ook toestemming moet komen van Oekraïne, omdat de Straat van Kertsj toegang verleent tot de Zee van Azov.

"Eerlijk gezegd zie ik vooralsnog geen enkel teken van verbetering, al blijven we natuurlijk hopen op het beste", verzucht Leonid Krjatsjkov. Hij is een van de vele honderden jongere en oudere mannen die zich op de kade van Jalta verdringen met hun visgerei, vanaf het water aandachtig gemonsterd door een even grote schare aalscholvers. Velen zijn werkloos, ook Krjatsjkov, en proberen op deze manier het gezinsbudget aan te vullen. De gevangen vis wordt ter plekke op de kade verkocht.

'Simferopol, UA'
Het toerisme was de primaire inkomstenbron van deze ooit mondaine badplaats, maar de Russische annexatie houdt vooral de Oekraïense toeristen weg. Ook buitenlandse luchtvaartmaatschappijen en cruiseschepen mijden de Krim als de pest, een direct gevolg van westerse sancties. Kenmerkend is dat zelfs de Rusissche luchtvaartmaatschappij Aeroflot voor alle zekerheid tickets verkoopt naar 'Simferopol, UA', een Oekraïense bestemming dus.

Krimleider Aksjonov zegt heilig te geloven in het toeristische potentieel van zijn provincie, zeker nu Egypte en Turkije zijn weggevallen als primaire vakantiebestemmingen. Maar hij roept op geen bijzondere reclame te maken voor de Krim zolang de elektriciteitsvoorziening niet op orde is gebracht. "Want anders komen hier acht miljoen mensen naartoe en moeten we ze onderbrengen in het regeringsgebouw", aldus Aksjonov tijdens een kabinetszitting.

Leonid Krjatsjkov, zelf voorheen werkzaam in de toeristenbranche, is minder optimistisch. "Er komen minder mensen, er wordt minder verkocht, de mensen verdienen minder. Ik zit nu zonder werk en het enige dat ik nog doe is vissen, want daarmee kan ik twee tot drie keer zoveel verdienen als met mijn oude baan. Maar de visserij is ook niet stabiel, het resultaat hangt af van het weer en of de vis bijt of niet. Het gemiddelde maandloon hier is nu 20-25.000 roebel, ongeveer 300 euro, daarvan kun je moeilijk een gezin onderhouden. En de prijzen liggen hier hoger dan in Rusland. We overleven zo goed en kwaad als het gaat."

Mening herzien
Twee jaar geleden stemden al zijn vrienden in het referendum voor aansluiting bij Rusland, maar hij niet. "Velen van hen hebben naderhand hun mening wel herzien", lacht Krjatsjkov. De problemen met de elektriciteitsvoorziening deren hem nog het minst.

"Ja, het is wat ongemakkelijk, maar we zijn er inmiddels aan gewend, we kennen het schema en daar stellen we ons op in. Maar ik zou wel willen dat de banden met Oekraïne weer worden genormaliseerd, want dat is een dierbaar land dat we te vriend moeten houden. Dit is een overgangsperiode. Natuurlijk is het voor Oekraïne niet zo prettig dat de Krim nu in Russische handen is, maar wat kun je eraan doen? We moeten ermee leven. Oekraïne is niet onze vijand, en Rusland ook niet."

Iets verderop, aan de Leninkade, staat pal voor een groot Leninbeeld een eenzame metalen stellage in de kleuren van de Russische vlag. '#KrimRuslandvooraltijd', staat erop. Het is een mobiele hashtag die een reis maakt langs de verschillende steden op het schiereiland en de onverbrekelijke band met Rusland moet benadrukken. Het idee erachter is dat 'inwoners en gasten' van de stad met de hashtag - bedacht door Krimleider Aksjonov - op de foto gaan. Veel animo is er niet voor. De tekst is dan ook niet nieuw. Her en der kom je dezelfde woorden tegen onder een enorme foto van een minzaam glimlachende president Poetin.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden