De tijd de tijd en het ding het ding laten zijn

Interview | Benjamin Verdock is een geëngageerd kunstenaar. 'Wij in het Westen' moeten minder consumeren. Die platte waarheid toont hij echter niet met veel bombarie, maar juist door met vrijwel niets theater te maken.

Een minitheater van blank houten latten met een eenvoudig wit voordoek en lage coulissen. Het geheel ademt een meditatieve, zen-achtige sfeer. Er loopt een man omheen, hij zet een elpee op met vogelgeluiden en trekt dan voorzichtig aan touwtjes waardoor tekstbordjes naar beneden komen. 'Not all who wander are lost' staat er. Hij trekt weer aan een touwtje en er schuift een houten driehoekje van links naar rechts over het toneel, en weer terug. Op het achtertoneel gebeurt hetzelfde, in tegengestelde richting. Al trekkend aan touwtjes bouwt de Vlaamse theatermaker, acteur, schrijver en beeldend kunstenaar Benjamin Verdonck (1972) met minimale middelen een abstract en sereen figurentheater waarin driehoekjes en vierkanten lijken te dansen.

"Not all who wander are lost, die zin zag ik jaren geleden ergens als reclame voor een parfum", vertelt Verdonck. "Geen idee wat de connectie met parfum is, maar de zin is me altijd bijgebleven en sloot nu perfect aan bij wat ik wilde dat deze voorstelling zou zijn. U vraagt: wat was dat dan?" Hij slaat zijn handen voor het gezicht en zwijgt een paar momenten. "Zonder te groots te willen klinken: dat het niet weten welke richting je op moet ook een kracht kan zijn. Vooraf wist ik alleen dat ik een 'tafeltoneelvoorstelling' wilde maken, iets heel simpels, waarin de spanning zou zitten in de leesbaarheid van het mechaniek. Je ziet iemand aan een touwtje trekken en vervolgens gebeurt er iets moois. Er ligt een schoonheid in die relatie tussen verwondering en het begrijpen of denken te begrijpen van een mechaniek. Er is een vervreemding tussen ons en de apparaten, wij kennen alleen nog maar de interface van de mechanieken om ons heen. Terwijl je juist met simpele objecten een emotionele relatie kunt hebben."

undefined

Ecologische catastrofe

Verdonck is een veelzijdig en sterk geëngageerd kunstenaar. Hij maakte objecten en performances in de publieke ruimte, zoals 'Hirondelle/Dooi Vogeltje/The Great Swallow', in een enorm vogelnest aan de buitenkant van een kantoorflat, maar ook theatervoorstellingen met theatermakers zoals Alain Platel en Abke Haring.

Verdonck: "Wat mij sterk bezighoudt is ons neoliberaal systeem dat ten grondslag ligt aan de ecologische catastrofe die gaande is. Rond dat thema heb ik nu een aantal werken gemaakt. Een ervan is het 'Handvest voor een actieve medewerking van de podiumkunsten aan een transitie naar rechtvaardige duurzaamheid', uit 2011, waarin ik heel concreet de beleidsmakers in theaterhuizen gevraagd heb om een aantal regels op te leggen aan hun werknemers zodat de ecologische voetafdruk van deze organisaties zou worden verkleind. Door geen vliegtuig te gebruiken, geen vlees en vis te eten, niet met de auto te rijden, dat soort voor de hand liggende opdrachten. Ik ben steeds op zoek naar hoe ik met mijn kunst de wereld mede kan vormgeven.

"Een gevolg daarvan is echter dat mijn werk soms heel uitgesproken wordt en gemakkelijk te lezen. Met 'notallwhowanderarelost' wilde ik hetzelfde thema benaderen, maar dan zo dat het niet direct aanwijsbaar is. Ik wilde iets maken dat zich ontvouwt als een soort derde ruimte, een rustruimte die niet meteen zinvol moet zijn maar waarbinnen ik nog wel datgene kan vertellen wat mij bezighoudt. Zo is een voorstelling ontstaan waarin ik de tijd de tijd laat zijn, het ding het ding laat zijn, niet narratief ben en met zo weinig mogelijk connectie met de buitenwereld een soort meditatief moment probeer te scheppen."

undefined

Terugtrekken in stijl

'Notallwhowanderarelost' lijkt zich door zijn traagheid en abstractie los te weken van het alledaagse. Dat is ook de intentie van Verdonck. "Het zijn allemaal abstracte voorwerpen waarmee enige basiscoördinaten van het theater worden getoond: op en af, licht en donker, groot en klein, dichtbij en veraf, kleur en kleurloos. Zo maak ik iets dat steeds verschuift en daarmee een meditatief moment vormt. In principe houd ik van theater met 'niets in de handen, niets in de mouwen', waarin je alles kunt doorzien. Toch toon ik nu niet alles, het mysterie van de bewegende objecten blijft soms behouden. Dat maakt het misschien wel wat meer theatraal: theater is immers verbeelding, verwondering.

"De laatste zin die ik toon, luidt 'to withdraw gracefully'. Dat is wel een punt waarop ik wil mediteren: je terugtrekken in stijl, met gratie. Binnen die hele ecologische problematiek is de enige beweging die we kunnen maken ons terugtrekken. Heel concreet: wij in het Westen zouden veel minder moeten consumeren en produceren, onze activiteiten terugschroeven. Natuurlijk gaat de voorstelling ook over letterlijk terugtrekken, aan touwtjes. Maar ook: wat is het minimum dat ik nodig heb om mensen een klein uur te laten kijken naar iets? Terugtrekking in de zin van minimalisme, kleinheid, een minimum aan tekens. Het is een aantal driehoeken en een aantal touwtjes, meer niet. De kracht is dan dat je je kunt verwonderen over zoiets kleins. Binnen onze spektakelmaatschappij waarin alles behoorlijk snel gaat, heb ik het verlangen om een plek te betreden waar het ... woesh...even stil is. Zoals je ook naar een yogales kunt gaan om even bij te komen. Een ietwat ongelukkige vergelijking misschien, maar dat is wel waar ik in essentie naar op zoek was: een voorstelling waarin je even kunt bijkomen."

undefined

Noorderzon: verzamelplaats voor artistieke, sociale en groene initiatieven

Het Groningse festival Noorderzon presenteert van 21 tot 31 augustus een bonte mengeling van theater, dans, circus, performance, muziek en literatuur, gecombineerd met groene en sociale activiteiten en een sub-festival voor kinderen, Rotor genaamd. Noorderzon vindt plaats op verschillende locaties in de stad Groningen maar vooral in het idyllische Noorderplantsoen, waar je op diverse plekken voor weinig of niets kleine voorstellingen en installaties kunt bezoeken. Dit jaar wordt er extra ruimte geboden aan kunstenaars uit Noord-Nederland, die de mooiste plekjes van het plantsoen nog beter zichtbaar maken. Bijvoorbeeld door een interactieve lichtinstallatie in de vijver of een 'retrofuturistische' reis naar Mars. Maar het onalledaagse internationale podiumkunstenaanbod is het meest onderscheidende aspect van Noorderzon. Artistiek leider Mark Yeoman kiest voorstellingen die variëren van ultra-hippe performances zoals 'Gorkij Park 2' van de Zweedse Gunilla Heilborn tot de bijna ouderwetse, al dertig jaar oude slapstick en goochel-clownsvoorstelling van de Amerikaan Avner Eisenberg, 'Exceptions to gravity'. Ook 'Eternal' van regisseur Daniel Fish, een twee uur durende filmregistratie van twee acteurs die de laatste scène van de film 'Eternal Sunshine of the spotless mind' steeds opnieuw spelen, zou wel eens een onverwachte parel kunnen zijn. Slechts eenmaal eerder in New York getoond, heeft Noorderzon hier in elk geval een behoorlijke primeur te pakken.

Notallwhowanderarelost is te zien van 25 tot en met 31 augustus. www.noorderzon.nl

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden