De terreur kende nooit ethische grenzen

Kaarsen en een briefje zijn achtergelaten voor de slachtoffers van de aanslag in Manchester Beeld REUTERS

Het westen wordt een beetje aanslagmoe, zo lees ik. Terreur begint zoetjesaan gewoon te worden – en daarmee is ze meteen geen terreur meer. Maar tot nu toe heeft nog geen enkele aanslag de samenleving van een land werkelijk grondig en duurzaam ontwricht.

Integendeel misschien wel. Spanje heeft tientallen jaren geleefd onder de angst voor wat de ETA nu weer ging uitspoken. Maar die ene keer dat een handjevol militairen het welletjes vond, inmiddels ruim 35 jaar geleden, hield hun staatsgreeppoging het nog geen half etmaal uit. Met miljoenen tegelijk kwam de bevolking de straat op om te betogen voor de jonge democratie, die inmiddels de status quo geworden was, in weerwil van haar feilen en ogenschijnlijke kwetsbaarheid.

Op deze bemoedigende regel is Noord-Ierland misschien de enige uitzondering. Daar trokken terreur en tegen-terreur zulke diepe voren dat heropleving van het geweld nog altijd om de hoek ligt. Om precies te zijn om de hoek die Groot-Brittannië met haar Brexit is omgegaan. Hernieuwde ‘troubles’ zouden er, zonder de matigende invloed van de EU, het gevolg van kunnen zijn.

Het Noord-Ierse conflict was dan ook uitgegroeid tot méér dan alleen een kwestie van stuivertje-wisselende terreur. Aan de burgeroorlog die de ‘troubles’ in werkelijkheid waren ontbrak alleen nog maar die náám. Daar deed het feit dat het Verenigd Koninkrijk er officieel altijd de dienst is blijven uitmaken niets aan af. En ook al zien sommigen in de terreurgolf die nu over Europa slaat al een burgeroorlog ontkiemen, zo ver is het nog lang niet.

Opschalen

Dus moeten de terreurmakers hun verschrikkingswerk aanhoudend opschalen, zo zei de universitair deskundige Jelle van Buuren in Trouw. Er moet steeds ‘een schepje bovenop’, zo beaamde een ander. 

Een aanval op kinderen in de tienerleeftijd is zo’n nieuwe opschaling. Nu in Manchester het identificatiewerk op gang komt, beginnen hun schattige snoetjes op te duiken in de kranten. En elke keer krimpt het hart met een pijnscheut samen en is het moeilijk te bedenken dat deze escalatie eigenlijk een terroristisch zwaktebod is.

‘Ethische grenzen vervagen,’ zo kopte Trouw – alsof terreur zich ooit veel aan ethiek gelegen laat liggen. Ook de grens van de kinderlijke onschuld is inmiddels al vele malen geslecht – al lijkt de wreedheid ervan voor een samenleving met enig moreel fatsoen in haar donder onvermijdelijk steeds weer de eerste keer.

Dichterbij

Maar wie herinnert zich niet de doodsbange kinderen die in 2004, naakt op een onderbroekje na, uit hun school in Beslan naar buiten kwamen gerend toen Russische soldaten een einde trachtten te maken aan hun gijzeling? Misschien nog hartverscheurender waren de foto’s die al eerder waren gemaakt. Daar zaten die kinderen in hun broeiend hete gymzaal – vandaar die onderbroekjes – en her en der tussen hen in waren grote pakketten opgehangen: helse machines, nooit was die uitdrukking toepasselijker. Minstens 186 van hen zouden het niet overleven.

Daarbij verbleekt de tragedie van Manchester, hoe wrang, nabij en herkenbaar ook. Terreur ontkomt nu eenmaal niet aan de algemene journalistieke wet dat het belang en de invloed van een gebeurtenis omgekeerd evenredig is met het kwadraat van de afstand – en misschien is zelfs dat nog te bescheiden ingeschat. En zelfs dichterbij, in plaats en tijd, lijkt het alweer vergeten te zijn dat de terreuraanslag van Anders Breivik in 2011 óók grotendeels tegen kinderen gericht was. De jongste van de 69 doden op Utøya was 14 jaar.

Almachtig

Veel verder terug, maar wel op Nederlandse bodem, zag een lagere school in Bovensmilde al eens haar pupillen tot gijzelaars gemaakt. Toen, in 1977, moesten ze de toenmalige justitieminister onder druk zetten door hardop te scanderen: ‘Van Agt, wij willen leven…’ Dat liep uiteindelijk goed af; zij bleven leven. Maar van morele terughoudendheid jegens kinderen was in dat inmiddels verre verleden al kennelijk nauwelijks sprake meer. De ‘vervaagde’ ethische grenzen zijn er in werkelijkheid nooit geweest.

Des te bemoedigender is het dat de samenlevingen van al die landen hun moreel daardoor niet hebben laten ondermijnen. Misschien omdat terreur alleen werkt als ze is uitgegroeid tot burgeroorlog óf staatsterreur. Als ze, met andere woorden, alomtegenwoordig en almachtig geworden is. De wrange pijn bij gebeurtenissen als in Manchester is er niet minder om. Maar vooralsnog bewerkt hij het omgekeerde van wat hij beoogt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden