DE TELEFOON IS HET WAPEN VAN DE PREMIEJAGER

Verdachten in de Verenigde Staten die er na het betalen van de borgtocht vandoor gaan, kunnen er van op aan dat zij een premiejager achter zich aan krijgen. Onlangs congresseerden de heren boevenvangers in Tombstone, vooral om de laatste technische snufjes te bekijken.

De gastvrouw draagt een lange, honderd jaar oude jurk, zwart en rood met gouden biezen. Ze voelen zich helemaal thuis in de romantiek van het wilde westen en de gold rush van het oude Arizona, waarvan Tombstone een symbool is. Dit historische stadje was honderd jaar geleden het centrum van goud, zilvermijnen, goddeloosheid en rechteloosheid waar iedereen zijn eigen wetten maakte en degene die het eerst naar zijn wapen greep, gelijk had. Speculanten, boeven, rovers, tuig, avonturiers, oplichters, hoeren, cowboys en sheriffs dronken, sliepen, werkten samen en stonden elkaar naar het leven. Op de begraafplaats rusten vreedzaam naast elkaar boeven en onschuldigen die zijn opgehangen en gelyncht. In de hoofdstraat staan galerijen met houten pilaren en de Salon van Kate met de Grote Neus. Het is een van de beroemdste salons van het echte wilde westen, nog bijna in originele staat. Het wilde westen is ook de geboorteplaats van de premiejager, die afging op plakkaten van de sheriff met het opschrift 'gezocht, levend of dood'. Zij zagen een gat in de markt, want er was lang niet overal genoeg politie om de boeven achterna te zitten. De premiejagers van vandaag beschouwen zich als de erfgenamen van deze mentaliteit van avontuur en ondernemingslust.

Russ Holmes is een voormalige politieman uit Los Angeles. Hij woont nu, gepensioneerd, in de staat Utah. Een imposante verschijning met Texashoed en snor. De premiejagers zijn de privésector van de Amerikaanse Justitie, legt Russ uit. In het Amerikaanse rechtssysteem kan een verdachte op borgtocht worden vrijgelaten. De rechter bepaalt het bedrag dat als borgsom moet worden gestort bij de griffie. Komt de verdachte bij de rechtzitting niet opdagen, dan wordt de borgsom verbeurd verklaard. Binnen een per staat verschillend tijdsbestek kan hij zich melden of opgespoord worden. De borgsom is meestal een fors bedrag en de meeste verdachten kunnen de tien- of honderdduizenden dollars die nodig zijn voor borgtocht niet opbrengen. De borgagent kan dan uitkomst bieden. De ongeveer tweeduizend borgagenten in de VS zijn aan de rechtbanken verbonden en betalen de borgtocht tegen een onderpand. Vaak doet de borgagent een beroep op familieleden of vrienden van de verdachte om hun huis sieraden of andere kostbaarheden als onderpand ter beschikking te stellen. De borgagent werkt meestal niet voor eigen rekening, maar voor een verzekeringsmaatschappij die het uiteindelijke risico draagt. Laat de verdachte op de dag van de rechtszaak verstek gaan, dan schakelt de borgagent een bountyhunter of premiejager in.

“Het heeft meestal weinig zin om de politie in te schakelen”, zegt Russ. “Die is zo overbelast dat zij zich niet met het opsporen van voortvluchtigen kan bezighouden. Alleen al in Los Angeles zijn er zes miljoen arrestatiebevelen. Dat is voor de politie onbegonnen werk.” Bovendien is de opsporings- en aanhoudingsbevoegdheid van de politie beperkt tot de eigen staat. De premiejager is niet aan staatsgrenzen gebonden. Hij ontleent zijn bevoegdheden om voortvluchtigen overal in Amerika zonder formaliteiten op te pakken, aan een oude uitspraak van het Hoog Gerechtshof uit 1872. Daarin staat dat iemand die borg heeft gestort geen vrij man is, maar onderworpen is aan het gezag van de borgagent of diens gevolmachtigde. Hij heeft daarom geen recht zich aan aanhouding te onttrekken of zich te verzetten. De voortvluchtige kan zonder huiszoekingsbevel en uitleveringsprocedure door de borgagent of diens vertegenwoordiger, de premiejager, worden opgepakt en van de ene naar de andere staat worden getransporteerd, terug naar de gevangenis. Vaak schakelt de premiejager de lokale politie in om bij de arrestatie een oogje in het zeil te houden. Hij bedingt voor zijn diensten 10 tot 20 procent van de totale borgsom.

“Wij hebben het imago van cowboys die eerst schieten en dan vragen stellen”, zegt Russ. “Maar de praktijk is veel minder romantisch. Een hoop van die voortvluchtige gasten zit gewoon thuis, bij moeder of hun vriendin. Vaak geven familieleden, vrienden, kennissen of buren een waardevolle tip. Met een telefoontje is het dan bekeken. En in negentig procent van de gevallen gaan de voortvluchtigen, als ze gevonden zijn, vrijwllig mee, zonder zich te verzetten.” Niet het pistool, maar de telefoon is daarom het belangrijkste werktuig van de premiejager. Meestal komt er aan het opsporen van voortvluchtigen helemaal geen geweld te pas.

“Een schietpartij bij een arrestatie is vaak het gevolg van gebrek aan geduld. Dat geldt zowel voor ons als voor de politie”, zegt Russ. “Ik heb nooit haast. Ik ga er vanuit dat je man vroeger of later naar buiten zal komen. Iedereen gaat boodschappen doen. Soms gebruik ik een list. Ik bel hem op en zeg dat de politie eraan komt. Dan zal je zien hoe snel hij door de achterdeur naar buiten komt.” Premiejagen is een spel van kat en muis. Russ houdt ervan zijn tegenstander in de val te lokken en dan toe te slaan. Vaak voelt hij met zijn tegenstanders mee, vooral als het om oplichters gaat die hun slachtoffers te slim af zijn geweest. “Als ik geen premiejager was, zou ik waarschijnlijk ook een oplichter zijn”, bekent hij.

Vlucht de gezochte naar het buitenland, dan heeft de premiejager een probleem. Want zijn werk heet in andere landen gewoon kidnapping. Niet de boef, maar de premiejager gaat de bak in als hij gepakt wordt. Dat risico liep Russ met Tony, een Mexicaan die jarenlang als illegale immigrant in de buurt van Los Angeles woonde en werkte. Nou ja, werkte, het was gevangenis in en gevangenis uit. Tony was vanwege een kraak op 100 000 dollar borgtocht vrij en smeerde hem naar Mexico. In Mexico krijgt de premiejager uit Amerika geen enkele steun van de autoriteiten. Het was daarom voor Russ zaak om Tony op te sporen en hem ervan te overtuigen vrijwillig mee terug te gaan. Russ kwam via familie te weten in welke stad Tony verbleef. Om hem daar op te sporen had hij de hulp van de lokale politie nodig. Dat werkte met smeergeld. Het hoofd van de politie verdiende negentig gulden per maand, een agent vijfendertig. Voor vijfhonderd gulden verzekerde Russ zich van de hulp van het complete politiekorps. Zo kwam hij Tony op het spoor, klopte op de deur en greep hem in zijn kraag. Russ zei tegen Tony dat hij in Mexico een jaar de gevangenis in zou gaan, tenzij hij vrijwillig zou meegaan naar Californië. Dat was bluf, maar het werkte. Amerikaanse gevangenissen zijn een paradijs vergeleken bij Mexicaanse gevangenissen. Tony ging dus mee.

“We kwamen precies op tijd bij de rechter in Los Angeles. In Californië heb je 180 dagen de tijd om een voortvluchtige op te sporen voordat de borg verbeurd verklaard wordt. De rechter telde wel drie keer of we op tijd waren en zuchtte. 'Meneer Holmes', zei hij, 'u bent op tijd, maar ik had liever de 100 000 dollar gehad dan een verdachte die de staat nog eens 100 000 dollar gaat kosten'.”

Op de conferentie in Tombstone is een arsenaal aan werktuigen te koop voor premiejagers, politie en privédetectives, van uniformen en handboeien tot souvenirs. “Wij gaan naar alle conventies van wetshandhavers en verkopen daar onze producten”, zegt verkoper Nick Nicholson, die zelf een militaire carrière achter de rug heeft. Handboeien zijn onontbeerlijk voor de premiejager. En riemen en kettingen, om te voorkomen dat de arrestant wegloopt of gekke dingen doet. Er is handige laserapparatuur die op een pistool kan worden gemonteerd en dan op het doel richt. Een rood lichtje op het hart kan voldoende zijn om de tegenstander te bevriezen: de boodschap is dat daar de kogel zal binnengaan. Er is beroepskleding, er zijn petten en tassen. Sommige premiejagers gaan op stap met een soort van politieuniform met op de rug fugitive recovery agent (voortvluchtigen opsporingsambtenaar). Er zijn identificatiebadges te koop die je als privédetective of premiejager identificeren. Ook de laatste technologie op het gebied van surveilleren wordt gepresenteerd. Plaats een minuscule transmitter op een auto en je kunt met behulp van een draadloze telefoon en een modem op je eigen computer op kantoor via een bewegend punt op het scherm je doel in de gaten houden. Een videocamera zo klein als een knoop wordt steeds meer gebruikt om achtervolgingen en arrestaties vast te leggen. “Dan kan die goser later niet beweren dat we hem bij de arrestatie mishandeld hebben.”

“Er zijn in Amerika ongeveer tweehonderd bonafide premiejagers”, zegt Bob Burton, een veteraan die in Tombstone woont en op het congres als gastheer optreedt. Sommigen zijn veroordeelde misdadigers die na hun vrijlating hun geluk willen beproeven. Die proberen Burton en de zijnen buiten hun organisatie te houden. Burton schrijft boeken over premiejagen, geeft cursussen en maakt video's voor de beginnende en gevorderde jager. “Ik heb zeven katten, vier geweren en vier ex-vrouwen”, zegt Burton. Trots laat hij thuis de foto's aan de muur zien van zijn avonturen als huursoldaat in Afrika en Salvador, waar hij volgens eigen zeggen met honderd andere vrijwilligers en avonturiers in 1980 een Nederlands koffiebedrijf beschermde tegen de linkse guerrilla's.

Er kleven gevaren aan het beroep van premiejager, maar die moet je niet overdrijven. Het werk is minder gevaarlijk werk dan dat van de brandweer. In 1994 zijn er slechts twee premiejagers vermoord. “Je kunt niet zonder wapens”, zegt Burton, “maar het is net als met de parachute van een piloot. Die moet je altijd bij je hebben, al hoef je er bijna nooit gebruik van te maken.” Bob Burton wordt emotioneel als het over wapenbezit gaat. “Het is een misdaad om het wapenbezit in Amerika te verbieden of aan banden te leggen. De boeven moeten weten dat ze niet ongestraft kunnen schieten zonder dat er teruggeschoten wordt.”

'Geen lijf, geen geld', is het motto: premiejagers die niet presteren, krijgen geen geld. Ze vangen dan ook 87 procent van hun prooi. Dat gemiddelde ligt veel hoger dan dat van de politie. “Premiejagen is een ideale vorm van privatisering”, zegt Burton. “Het is tegelijk een oud en een ultramodern beroep, geworteld in de beste Amerikaanse tradities van het oude westen en de noodzaak van de moderne maatschappij om overheidstaken te privatiseren.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden