De tastbare stilte van Kayapinar

Het Dordrechts Museum verwacht de komende maanden veel bezoekers die nog nooit een voet over de drempel hebben gezet. In het museum werd gisteravond een foto-expositie geopend over het leven in het bergdorp Kayapinar in Turkije, waar bijna alle 5300 Turkse Dordtenaren hun 'roots' hebben liggen.

Staatssecretaris Rick van der Ploeg zou de tentoonstelling -volgens hem een goed voorbeeld van wat hem voor ogen staat met het actieplan cultuurbereik- komen openen. Maar hij moest afzeggen wegens de behandeling van de cultuurbegroting in de Tweede Kamer.

De tentoonstelling maakt deel uit van het project 'Generaties later', waarbij het Dordtse Stadsarchief -als eerste archief in Nederland- op zoek is gegaan naar de geschiedenis van de allochtone bevolking. Dat heeft geresulteerd in een dubbeltentoonstelling, in het museum en het archief, en een fotoboek, waarin ook interviews staan met inwoners van Kayapinar en teruggekeerde migranten.

Het centrale thema is de verscheurdheid die de migratie, die nu al 35 jaar duurt, teweegbrengt. Elke zomer komt dat op een haast dramatische wijze tot uiting, als een paar duizend Dordtenaren hun vakantie doorbrengen in de plaats waar hun wortels liggen. In plaats van achttienhonderd verblijven er dan gauw zo'n vijfduizend mensen in Kayapinar. De rest van het jaar overheerst de stilte in dit bergdorp in Centraal Anatolië.

Die stilte is ook haast tastbaar aanwezig op de foto's die Ahmet Polat (1978, Roosendaal) heeft gemaakt voor de expositie in het museum en het fotoboek. Polat, die een Turkse vader heeft en een Nederlandse moeder, verbleef van februari tot mei dit jaar in Kayapinar om het dagelijks leven vast te leggen. Bewust ging hij niet op zoek naar het thema 'verscheurdheid'. ,,Dan krijg je van die clichébeelden. Ik ben er zo open mogelijk naar toe gegaan, heb geen vooronderzoek gedaan. Ik kende de streek niet. Mijn eigen wortels liggen in een ander deel van Turkije. Ik heb me ondergedompeld in het leven van alledag, waarbij ik me er voortdurend van bewust was dat ik met mijn foto's nooit een volledige indruk kan geven van Kayapinar.''

Veel mensen hebben het idee dat fotografie de realiteit weergeeft, maar fotografie is volgens Polat 'een abstracte vorm'. ,,In een foto zet je de tijd stil, maar je moet ook beseffen dat wij de realiteit slechts meekrijgen vanuit ons eigen persoonlijke kader. Er zijn miljoenen mensen die andere fragmenten van diezelfde seconde zien.''

Voor Polat betekent dit dat hij die fractie van seconde zo weloverwogen en eerlijk mogelijk probeert te kiezen. Hij herinnert zich dat hij een slachtfeest fotografeerde. ,,Er hing die dag een bepaalde sfeer in het dorp, een zekere spanning. Ik kwam een meisje tegen met een groot mes in haar handen, een wat schuw kijkende jongen naast haar. Je voelt op dat moment: hier is iets, je draait je om, je fotografeert en het is voorbij.'' Polats foto's vertellen nooit alles wat er gebeurt. ,,Er moet nog veel in te vullen zijn.''

Het is snel gegaan met Ahmet Polat. Hij was net afgestudeerd aan de Academie St. Joost in Breda, toen hij deze opdracht kreeg. ,,Het frappante was dat ik toen ook net klaar was met een onderzoek naar mijn eigen wortels. Ik was drie maanden in Gazi-Antep geweest. Toen ik weer drie weken thuis was, vond een aardbeving plaats in datzelfde gebied. Ik ben meteen teruggegaan. Mijn familie was al weggegetrokken, alles was weg, vrienden waren kwijt, mensen waren dood. Weer terug in Nederland was ik helemaal van slag. Ik had de dood van nabij gezien en kon er niet tegen hoe de media met de aardbeving omgingen, het was net een circus. De enige manier was om weer terug te gaan. Ik besloot stage te gaan lopen in Istanbul, twee weken later was er opnieuw een zware aardbeving. Ik ben meteen naar het rampgebied gegaan, waar ik toen wel in staat bleek mijn eigen beelden te maken. Ik wilde als een journalist alles zoveel mogelijk registreren, maar ben daarnaast ook sterk op mijn gevoel afgegaan.''

Die werkwijze heeft hij ook toegepast in Kayapinar. Voor de Turkse Dordtenaren zullen Polats registraties een feest van herkenning zijn. Maar ook voor mensen zonder banden met Kayapinar, zijn de beelden intrigerend. Polat voelt zich geïnspireerd door fotografen als Koudelka, wanneer het gaat om stilte, en Henri Cartier-Bresson. ,,Cartier-Bresson heeft eens gezegd: 'Het gaat niet over fotografie, het gaat over leven'. Dat was voor mij een openbaring. Ik kijk nu op een andere manier. Ik laat dingen op me afkomen en me niet leiden door vooroordelen.'' Om dat laatste te illustreren: Kayapinar is op het eerste gezicht een armoedig dorp. Het is begrijpelijk dat de meeste inwoners naar Nederland zijn vertrokken. Maar Polat hoopt dat de mensen na het zien van zijn foto's en zijn keuze voor niet voor de hand liggende onderwerpen, ook op een andere manier naar het leven daar gaan kijken. ,,Is het dorp wel zo arm? Ik vind zelf van niet. Ze hebben prachtige natuur, ze hebben stilte, waar vind je dat hier nog? Ze hebben eten en water, tenminste als het genoeg gesneeuwd heeft in de bergen.''

Teksten ontbreken bij de expositie. ,,Teksten hebben geen zin'', meent Polat. ,,Ik heb gewoon een fotoverhaal gemaakt.''

'Generaties later. Ahmet Polat, stilte in Kayapinar', t/m 20 jan. in Dordrechts Museum, Museumstraat 40, open di-zo 11.00-17.00, 25 dec. en 1 jan. gesloten. 'Turkse migranten tussen Kayapinar en Dordrecht', t/m 20 jan. in het Stadsarchief, open di-zo 11.00-17.00 uur, 25 dec. en 1 jan. gesloten. 'Gurbetçi. Kayapinar, migrantendorp in Turkije', uitg. Stadsarchief Dordrecht, Dordrechts Museum en Stichting Tuna, 50 gulden (22,50 euro).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden