De tanden van Marilyn Monroe

Vindingrijke Valeria Luiselli legt originele verbanden in lichte, hilarische roman

Het is lang geleden dat ik zoiets bizars gelezen heb als 'De geschiedenis van mijn tanden'. Gustavo Sánchez Sánchez, alias Snelweg, is aan het woord, een man met een missie. Hij wil de beste veilingmeester ter wereld worden om elke tand (spiegel van de ziel) in zijn mond te kunnen laten vervangen. Hij laat het gebit van Marilyn Monroe implanteren, dat al snel weer gestolen wordt, maar hij is geen type om bij de pakken neer te zitten. Snelweg is een alles-verzamelaar. Zijn verzameldrift begint al heel jong met de afgekloven nagels van zijn vader, paperclips, vuilnis, en eindigt met de gebitten van Plato, Montaigne, Rousseau, Woolf, Borges die hij ter veiling aanbiedt. Uiteindelijk veilt hij zichzelf en wordt door zijn miskende zoon Ratzinger voor een klein prijsje gekocht.

Boven alles blijkt Snelweg een liefhebber en verzamelaar van goede verhalen. Het gaat er niet om wat je veilt, maar om het verhaal dat erachter zit. Het is de geschiedenis die waarde en betekenis geeft.

Na de essaybundel 'Valse papieren' en de roman 'De gewichtlozen', mag de Mexicaanse Valeria Luiselli (1983), een van de interessantste schrijvers van dit moment, van mij alles schrijven, ik zal het lezen. Ook als de intertekstualiteit begint te duizelen en de aanhoudende namedropping (buurman Cortazar, de ooms Proust, Joyce, Foucault, Wittgenstein) me te dol wordt.

Ja, nu weet ik het wel, dacht ik toen neef Sartre opdook met slechte dronk en op plastic slippers, vertel het verhaal nu maar gewoon!

Maar daar is het Luiselli dus juist niet om te doen.

Er is méér, zegt ze ons telkens weer. Ze laat uitdrukkelijk de wereld toe in haar werk. Haar boeken beschouwt ze als machines om over andere boeken na te denken. Ze verwijst voortdurend naar schrijvers, kunstwerken, filosofen die haar beïnvloed hebben, bouwt bruggen en de lezer mag ze oversteken, of niet. Ook Gustavo is constant bezig met het bouwen van een brug van zijn huis naar de opslagplaats.

Deze roman is tot stand gekomen door een samenwerking. Twaalf fabrieksarbeiders ontvingen elke week een nieuwe aflevering over Gustavo's lotgevallen, Luiselli liet zich inspireren door hun verhalen en commentaar, creëerde hiermee een brug tussen de fabriekswereld en die van de kunst. Het resultaat is een licht, hilarisch boek dat uit zeven afleveringen bestaat en waar het vertelplezier van afspat.

Het lijkt er wel op dat de schrijfster iets té veel lol heeft gehad tijdens het schrijven. Soms bekroop me het gevoel dat belangrijke betekenissen me ontgingen óf juist dat ik me bezighield met volstrekte trivialiteiten. Waarom Primo Levi als narcolepsielijder opvoeren? Flaubert als dikzak, wat doe het ertoe? Was er überhaupt wel een verband? Soms leek het te veel op een (onoplosbare) puzzel. De betekenis van een boek moet ook op zichzelf kunnen staan.

Luiselli echter wijst ons er steeds fijntjes op dat niets op zichzelf staat, wij niet, literatuur niet, de hele wereld niet. Het is allemaal triviaal/beïnvloeding/imitatie. We kunnen het maar beter zo goed mogelijk doen. "Originaliteit is niets ander dan verstandige imitatie; de meest originele schrijvers zijn degene die leentjebuur bij elkaar hebben gespeeld." Aldus Voltaire bij een foto van de nachtclub waar onze held Snelweg sterft. De club is genoemd naar the Highwayman van Johnny Cash, 'I'll always be around, around, and around...' waaraan ook het motto van het boek ontleend is.

Het is precies Luiselli's originaliteit, verbeeldingskracht, de vrijheid waarmee ze dit caleidoscopische verhaal vertelt die ervoor zorgt dat 'De geschiedenis van mijn tanden' boeiend blijft. Maar zo briljant als 'De gewichtlozen' is haar derde boek niet. Daarvoor is het te absurd. Wel zien we dezelfde thema's terug, het spel met tijd, werkelijkheid en waarheid, de vraag wie nou de verteller van het verhaal is. En ook hier wordt de vraag opgeworpen of dat er überhaupt wel toe doet. Er bestaat in de wereld alleen het verhaal en de interpretatie daarvan staat niet vast. De in de Nederlandse uitgave als vertaler genoemde P. Menard wordt in deel vier ook opgevoerd als personage; de armlastige schrijver die van Snelweg de opdracht krijgt zijn tandenautobiografie te schrijven.

Voorin staat dat deze geschiedenis geschreven is door V. Luiselli maar opgetekend door P. Menard, - een directe verwijzing naar het korte verhaal 'Pierre Menard schrijver van de Quichot' waarin Borges het schrijverschap onderzoekt en het wezen van literaire interpretatie. Iets wat Luiselli met dit boek ook doet en waarmee ze ons zeer interessante stof biedt om over na te denken.

Valeria Luiselli: De geschiedenis van mijn tanden Vert. P. Menard. Karaat; 205 blz. euro 19,50

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden