De Taliban worden eindelijk verjaagd - door IS

Een boer in Bamiyan, zo'n 200 kilometer ten noorden van Kabul.Beeld afp

Jarenlang leefden de inwoners van de Afghaanse provincie Nangarhar onder het juk van de Taliban. Tot een paar weken geleden. Toen werden de Talibanstrijders ineens uit een aantal dorpen verjaagd. Een bevrijding was het niet, want de veroveraars zijn van terreurgroep Islamitische Staat.

"Ze kwamen in talloze grote witte pickup trucs met machinegeweren erop", vertelt stam-oudste Haji Abdul Jan van één van de veroverde dorpen aan persbureau Reuters. "En ze begonnen te vechten tegen de Taliban. Die konden de strijd niet aan en sloegen op de vlucht." Exit Taliban: voorlopig hadden in het dorp van Abdul Jan de nieuwkomers het voor het zeggen.

Hoeveel gebied die nieuwkomers in Afghanistan precies in handen hebben, weet niemand. Maar dat ze de afgelopen maanden her en der kleine en grotere overwinningen hebben geboekt, dat is duidelijk. In Nangarhar zouden ze nu zo'n 6 van de 21 districten in handen hebben. Op een aantal plaatsen sloegen inwoners op de vlucht toen ze de strijders zagen komen.

De groep noemt zich IS, maar de strijders komen duidelijk niet uit Syrië en Irak. Een deel is Afghaans en Pakistaans, anderen komen van elders uit de regio. Weer een ander deel bestaat uit voormalige Talibanstrijders, die teleurgesteld zijn geraakt in de Taliban. In de regio komt zulke overloperij vaker voor. Er hangen talloze jihadisten uit allerlei landen rond, die zich regelmatig bij een nieuwe groep aansluiten.

Vazal van de kalief
Toch zijn de IS-strijders meer dan een samengeraapt zooitje dat zich heeft vernoemd naar een andere terreurgroep. Ze hebben wel degelijk banden met het 'echte' IS in Syrië en Irak. IS-leider en zelfbenoemd kalief Abu Bakr Al-Baghdadi beschouwt hen als een soort vazalstaat.

Een vazal zullen ze waarschijnlijk altijd blijven, want tussen hun grondgebied in Afghanistan en dat van IS in Syrië en Irak ligt het vijandelijke Iran. Het moet wel heel gek lopen wil dat in handen van IS vallen.

Op de gedeserteerde Talibanstrijders lijkt Al-Baghdadi een grote aantrekkingskracht te hebben. Terwijl de Taliban er de afgelopen tijd niet in slaagden om meer grondgebied te veroveren en politieke macht te verwerven, boekte IS overwinning na overwinning.

Ook IS' einddoel lijkt aantrekkelijk: niet alleen nationale heerschappij, maar ook een verenigde, internationale heilstaat. Vorig jaar gingen er voor het eerst verhalen rond over de Afghaanse IS'ers, begin dit jaar zwoer de groep officieel trouw aan Al-Baghdadi. En nu verovert ze dus voor het eerst wat grondgebied.

Geen sigaretten en papaver meer
De IS'ers doen in repressie niet onder voor de Taliban. Maar pakken de zaken wel anders aan, ontdekte Reuters. Het persbureau sprak in en nabij de veroverde gebieden talloze ooggetuigen.

"In tegenstelling tot de Taliban dwingen ze dorpelingen niet om hen in huis te nemen en eten te geven", vertelt de eerdergenoemde dorpsoudste aan Reuters. "In tegendeel: ze komen met heel veel contant geld, geven dat uit aan eten en proberen jongeren voor zich te winnen."

Op een aantal plaatsen is de IS-vlag gehesen en worden de preken in de moskee gegeven door buitenlandse strijders die IS heeft laten invliegen. "De papavervelden in het dorpje Shadal hebben ze platgebrand", vertelt een andere dorpsoudste, Malek Jan. "En de sigarettenverkoop is verboden." Dat zijn strategische keuzes, want opiumproductie en tabakshandel zijn voor de Taliban de belangrijkste inkomstenbronnen.

Taliban blijft dominant
Of de IS-aanhangers zich kunnen opwerken tot een machtsfactor van belang blijft de vraag. Een aantal kleine overwinningen boeken is iets anders dan een groot grondgebied vasthouden. En de Taliban blijven voorlopig dominant.

Het lijkt er bovendien niet op dat de Afghanen veel financiële of strategische steun krijgen vanuit Syrië en Irak. Maar als die steun er wel komt, kan dat de Afghaanse machtsverhoudingen ingrijpend veranderen.

De Taliban lijken zich daarvan bewust. Twee weken geleden stuurde de groep een brief naar Al-Baghdadi, waarin ze wees op een onderlinge 'religieuze broederschap'. 'Bemoeienis' met de 'zaken' van de Taliban is ongewenst, stelde ze, en dus kan IS beter maar stoppen met het ronselen van strijders. Er zou in Afghanistan maar ruimte zijn 'voor één vlag, voor één gezag'.

Fragment uit een video van begin dit jaar. De man in het midden zou Hafiz Said Khan zijn, de leider van IS in Pakistan en Afghanistan.Beeld epa
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden