De tabak gaat naar het oosten

Sigarettenindustrie verlaat West-Europa, waar steeds minder wordt gerookt en de arbeid duur is

Als de fabriek van Philip Morris in Bergen op Zoom dit najaar sluit, is Nederland een land zonder grote sigarettenproductie. Binnen twee jaar geldt voor Engeland hetzelfde, nu Imperial Tobacco heeft aankondigd zijn vestiging in Nottingham te sluiten. En datzelfde concern stopt ook met de productie van Gauloises in het Franse Nantes. Vanaf 2016 komen de pakjes van het oer-Franse merk uit een Poolse fabriek. De West-Europese sigarettenindustrie wordt kleiner en kleiner.

De sluiting van de fabrieken - en een researchafdeling in het Franse Bergerac - kost 900 mensen hun baan. Volgens Imperial Tobacco is de teruglopende vraag naar sigaretten in West-Europa de reden voor het besluit. Door de crisis, de hoge accijnzen en de anti-rookmaatregelen van overheden grijpen steeds minder mensen naar een sigaret. Bovendien neemt de handel in nagemaakte sigaretten toe, zo stelt het concern.

Door al die factoren draaien de fabrieken in Nottingham en Nantes ver onder hun maximale capaciteit. Volgens Imperial Tobacco rollen er in Nottingham jaarlijks 17 miljard sigaretten van de band terwijl er 36 miljard kunnen worden gemaakt. Ook in Nantes ligt de productie (9 miljard stuks) ver onder de capaciteit van de fabriek (21 miljard sigaretten).

Dat de afzet in West-Europa (én in Australië en de Verenigde Staten) terugloopt, is zonneklaar. Even helder is dat het financiële heil van de fabrikanten niet in het westen ligt, maar elders, vooral in Azië.

Meer dan dertig procent van alle rokers in de wereld woont in China. Voeg daar India, Indonesië en Rusland bij en je hebt de vier landen die samen meer dan de helft van de rokende bevolking herbergen. In Azië groeit de bevolking en stijgt de welvaart. Overheden doen er minder moeilijk over roken dan in het westen. De accijnzen op tabakswaren zijn er veel lager.

Toch verklaart dat alles nog niet waarom er juist in West-Europa fabrieken dichtgaan. De sigarenttenindustrie wordt gedomineerd door een paar grote concerns. In de VS is dat Altria en in China is dat China National Tobacco.

Daarbuiten zijn Philip Morris International, British American Tobacco (BAT), Japan Tobacco en Imperial Tobacco de dominante partijen. Ze zijn groot geworden door een serie fusies en overnames en zijn over de hele wereld actief. Er zijn maar weinig andere industrietakken die door zo'n kleine groep bedrijven wordt beheerst als de sigarettenindustrie.

Europa is nog altijd belangrijk voor die industrie. Vijftien van de 25 fabrieken van Japan Tobacco staan in dit werelddeel. Maar de meeste staan niet meer in West-, maar in Oost-Europa. De grootste is te vinden in Sint-Petersburg. Philip Morris heeft, als de vestiging in Bergen op Zoom dichtgaat, vijf fabrieken in West- en Zuidwest-Europa en acht in Oost- en Zuidoost-Europa. En Imperial heeft meer productielocaties in het voormalige Oostblok dan in het westen als 'Nantes' en 'Nottingham' zijn gesloten. Ook bij BAT wint Oost-Europa het van West-Europa.

De fabrieken in het oosten zijn vrijwel allemaal in de jaren na de val van de Berlijnse Muur in handen gekomen van de grote vier, of hun voorgangers. De nieuwe eigenaren hebben de fabrieken een facelift gegeven, zijn er westerse merken gaan maken en hebben de productie flink uitgebreid.

De fabrieken in het westen zijn meestal ouder en het personeel dat er werkt is duurder dan in Oost-Europa. Als het management van een tabaksfirma dan van mening is dat er ergens een fabriek moet sluiten, dan ligt de keuze voor de hand.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden