De supermarkt is amoreel

Beeld thinkstock

Deze zomer kan je geen krant openslaan of de protesterende en klagende boeren komen je tegemoet: het is crisis in de landbouw. In Engeland haalden boze melkveehouders de schappen van de supermarkt leeg, dreven zelfs koeien tussen de schappen door om het punt te maken: voor deze lage melkprijs kunnen wij niet produceren. In Frankijk startte een campagne tegen 'vlees zonder herkomst', onder het motto: eigen vlees eerst. Boerenprotesten op de Franse wegen zorgden voor enorme files en raakten de Europese burger daar waar het meest pijn doet: in haar vrije tijd.

In Nederland hielden boeren en boerenorganisaties zich nog relatief koest, maar ook hier stijgt de melkveehouders en met name de varkenshouders het water inmiddels tot de lippen. Begon het jaar voor veel melkveehouders hoopgevend - voor het eerst sinds jaren mogen boeren zoveel melk produceren als ze willen omdat het melkquotum is opgeheven -, inmiddels is de feeststemming inmiddels opgeslagen in sjagrijn. Veel melkveehouders anticipeerden op het verdwijnen van de melkquotum, en investeerden fors in grotere stallen en meer dieren. Dromend over de Chinese exportmarkt lieten men collectief de melkmarkt 'overstromen', met historisch lage melkprijzen als gevolg.

Varkenshouderij failliet
's Neerlands varkenshouders verkeren eigenlijk al jaren in zwaar weer. Het verdienmodel van varkenshouders, gericht op lage kostprijs en hoge productie staat al jaren zwaar onder druk. Dat het grootste deel van de varkens moeten worden verkocht in het buitenland, helpt ook al niet. De situatie wordt steeds nijpender: boeren zitten met hoge kosten en doen hun product voor een grijpstuiver de deur uit, en soms zelfs onder de kostprijs. 'De Nederlandse varkenshouderij is failliet,' zegt Johnny Hogenkamp op Foodlog.

Logisch dat boeren op zoek gaan naar een zondebok, en de zondebok is gauw gevonden: de supermarkt. Supermarkten hebben veel macht in de keten: zij bepalen wat de consument koopt. De supermarkt wordt regelmatig verweten de boer willens en wetens uit te knijpen. Dit is te simpel gesteld. Europa's supermarktketens zijn verzonken in een hevige concurrentiestrijd, waar ook de enige weg, de weg van kiloknallers en bodemprijzen lijkt te zijn. Een 'eerlijke prijs' voor de boer: het klinkt leuk, maar de supermarkt doet niet aan liefdadigheid. De juiste prijs is de marktprijs. Die is veel te laag, dus funest voor de boer. De wetten van de supermarkt zijn niet immoreel, maar amoreel.

Twee mogelijkheden
Ahold topman Dick Boer kaatste deze week de bal terug: als boeren 'betere en originele' producten weten te maken, wil de supermarkt deze graag voor een meerprijs in de schappen leggen. Makkelijker gezegd dan gedaan - kort gezegd zijn er voor de boer maar twee mogelijkheden: ofwel mee in de ratrace van meer en goedkoper, of je richten op nichemarkten: streekproducten, biologisch, 'specialty'. Die tweede weg is niet voor iedere ondernemer weggelegd.

Voedselzekerheid in gevaar
Zo zijn boeren, supermarkten en overheden in een doodsdans verwikkeld. Met als voorlopige winnaar de consument: eten is nog steeds goedkoop. Op lange termijn zijn er echter alleen verliezers. Het is onvoorstelbaar dat zoiets belangrijks als ons dagelijks brood, door de falende markt en falend (Europees) beleid, in gevaar wordt gebracht. De enige oplossingsrichting ligt bij de boer: als boeren zich beter gezamenlijk zouden organiseren, konden ze meer invloed op de marktprijs afdwingen. Maar krijg al die eigenwijze ondernemers maar eens op één lijn. Dan zijn de zaken binnen de Raad van Bestuur van een grote supermarkt toch makkelijker af te stemmen.

Joris Lohman (@jorislohman) van Slow Food geeft met regelmaat een overzicht van wat er speelt in de wereld van voedsel en landbouw. Slow Food is een wereldwijde beweging van boeren, consumenten en food professionals met als doelstelling lekker, puur en eerlijk voedsel voor iedereen toegankelijk te maken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden