Klein Verslag

De superieure westerse blik op Afrika is nog niet verdwenen

null Beeld Wim Boevin000
Beeld Wim Boevin000

De herbouw van het grote stadspaleis midden in Berlijn is nog in volle gang, maar in zijn contouren staat het volledig overeind, met koepel en al, en ik kijk met ongeloof tegen een stuk gevel aan, dat volkomen negentiende-eeuws neoclassicistisch is, met frontons die vensters bekronen, en toch helemaal nieuw.

Ergens in 2019 moet het paleis opengaan (in Berlijn moet je bij grote bouwprojecten een slag om de arm houden), niet onder de oude naam van het keizerlijke stadsslot maar onder de naam Humboldt Forum - naar de Pruisische natuurvorser en wereldreiziger, die een inspiratiebron was voor Charles Darwin.

In het Forum zullen collecties plaats krijgen uit het Berlijnse Etnologische Museum en uit het museum voor Aziatische kunst en juist hierom zijn felle debatten ontbrand. Wil het Forum graag de wereld in zijn volle diversiteit laten zien, zeggen critici dat de getoonde objecten eigenlijk onder de noemer 'roofkunst' vallen en dat Duitsland net als andere landen in Europa - als Engeland, Frankrijk en Nederland - verzuimt om zijn koloniale misdragingen onder ogen te zien. Teruggave van objecten zou daarvan de uiterste consequentie moeten zijn.

Vanwege de aanstaande verhuizing van de collectie (zo'n half miljoen voorwerpen!) is het Etnologische Museum in Berlijn-Dahlem al gesloten, maar stukken uit zijn bezit zijn momenteel te zien in het Bodemuseum, en daar ga ik kijken.

Lees verder na onderstaande afbeelding.

null Beeld Wim Boevin000
Beeld Wim Boevin000

Het Bodemuseum herbergt vooral beelden, Byzantijnse en religieuze kunst en een muntenverzameling en daartussen heeft men nu zo'n tachtig beelden en maskers uit Afrika opgesteld, in een poging tot dialoog.

'Kunst uit West- en Centraal Afrika ontmoet meesterwerken uit Italië en Midden-Europa' jubelt de brochure en met die formulering begint de ellende al. Bij mijn rondgang door het tamelijk stille en monumentale gebouw passeer ik een museumgids met een groepje bezoekers die gezeten op meegebrachte krukjes zijn uitweidingen aanhoren.

Een vrouw met grijs haar onderbreekt hem en vraagt scherp waarom het museum in de brochure Afrikaanse 'kunst' tegenover Europese 'meesterwerken' zet en als de gids zwakjes antwoordt dat men gewoon de aanduidingen wilde variëren, stijgt uit de groep hoongelach op.

Veel dialoog merk ik ook niet tussen de voorwerpen: een magische houtfiguur uit Kameroen tussen de middeleeuwse retabelen, een masker uit Congo naast een crucifix, een messing vrouwenhoofd uit Benin naast een Romeins hoofd van marmer, een zestiende-eeuwse leeuw uit Nedersaksen naast een achttiende-eeuws luipaard, alweer uit Benin - de meesterwerken uit Afrika glanzen in hun eigen souvereiniteit.

Natuurlijk rijzen er vragen naar aard en wezen van kunst, en in de museumwinkel vind ik een klein geel Reclamgeschrift met de titel Negerplastik. Het stamt uit 1915 en bevat een hele reeks zwartwit foto's van Afrikaanse beelden, zonder duiding van herkomst of betekenis, maar vooraf gegaan door een essay van Carl Einstein (1885-1940), een kunsthistoricus die zich op de vlucht voor de nazi's in Frankrijk het leven benam. In zijn essay, baanbrekend, rekende hij af met de westerse superieure blik op Afrika, maar ruim honderd jaar later lijken we nog niet veel verder.

Met het oog van een antropoloog en de pen van een dichter doet Wim Boevink dagelijks verslag over de grote en kleine wereld om hem heen. U vindt zijn bevindingen hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden