reportage

De strijd tegen de zwarte handel in Griekenland: geen bonnetje, dan 250 euro boete

Belastinginspecteurs Vasia (rood shirt) en collega Thanasis controleren bij een fruitkraam in Athene. Beeld Thijs Kettenis

Griekenland staat weer op eigen benen maar moest daarvoor wel beloven een aantal problemen aan te pakken, zoals de wijdverbreide belastingontduiking. Op pad met twee undercover-inspecteurs, in toeristenoutfit.

Uitgebreid bestudeert Vasia de collectie koelkastmagneten van een souvenirwinkel in de toeristische wijk Plaka, aan de voet van de Acropolis in Athene. Met haar lichtblauwe zonnebril en luchtige rode bloesje ziet ze eruit als de doorsnee vakantieganger die in deze tijd van het jaar de straten van Plaka afstruint, op zoek naar een leuk aandenken.

Maar Vasia doet ook iets wat een échte toerist niet zo snel zal doen. Vanuit haar ooghoek houdt ze scherp in de gaten wat er bij de kassa in de zaak gebeurt. Naast de balie staat haar collega Thanasis, voor de gelegenheid gekleed in een felroze poloshirt, zogenaamd geïnteresseerd in een reisgidsje over Athene.

Als drie Franse toeristen hun ansichtkaarten hebben afgerekend, geeft hij een knikje. Vasia vangt ze buiten op. "Ik ben van de belastingdienst. Hebben jullie een bonnetje gekregen?", vraagt ze de drie jonge vrouwen, terwijl ze een legitimatiepasje laat zien.

Verbouwereerd keert een van de meiden het papieren zakje om. Vier kaarten, vier postzegels, maar geen bonnetje. 4,80 euro hebben ze betaald. "Oké, hartelijk dank, en fijne vakantie nog", besluit Vasia, en ze loopt de zaak weer in. Daar heeft Thanasis de winkelier inmiddels verteld dat hij er gloeiend bij is. Hij krijgt een boete wegens belastingontduiking.

Sinds vorige week staat Griekenland weer financieel op eigen benen, nadat het laatste internationale leningenprogramma afliep. Maar Athene heeft moeten beloven de komende jaren een aantal problemen serieus aan te pakken. Eén daarvan is de wijdverbreide praktijk van belastingontduiking. Naar schatting loopt de Griekse schatkist elk jaar 10 tot 20 miljard euro mis door gesjoemel van burgers en bedrijven.

55.000 inspecties

De Griekse belastingdienst, sinds 2017 onafhankelijk van het ministerie van financiën om vriendjespolitiek te voorkomen, wil graag laten zien nu echt werk te maken van de bestrijding. Het aantal inspecties wordt sterk uitgebreid, meldt een woordvoerder. Waren het er vorige zomer 35.000, dit jaar moet het er minstens 55.000 zijn. Enkele daarvan doen Vasia en Thanasis vandaag in het centrum van Athene. Steekproefsgewijs controleren ze op btw-fraude.

De Griekse belastinginspecteurs controleren de bonnetjes.Beeld Thijs Kettenis

Dit is niet hun gebied; ze werken op een belastingkantoor in een voorstad. Maar inmiddels vindt 70 procent van de inspecties buiten het eigen territorium plaats, om te voorkomen dat bekenden een voorkeursbehandeling krijgen. Vasia en Thanasis mogen alleen met hun voornamen in de krant en slechts op de rug worden gefotografeerd, omdat ze hun werk in anonimiteit moeten doen.

En ook een beetje vanwege hun veiligheid - niet elke fraudeur kan zich beheersen als hij tegen de lamp loopt.

De twee inspecteurs zitten inmiddels op een krukje in de souvenirzaak en zijn begonnen met het uitschrijven van een boete van 250 euro. Dat is het standaardbedrag voor de eerste keer dat een kleine ondernemer gepakt wordt. Daarna loopt dat op tot 500 euro, en vervolgens 1000, en kan de zaak tijdelijk gesloten worden.

"Ik ben vergeten de bon te geven omdat ik goed moest opletten. Franse jongeren stelen altijd", probeert de winkelier met een zielig gezicht zijn onschuld aan te tonen. "Maar deze mensen betaalden! Geen excuus", zegt Vasia streng en afgemeten.

Thanasis checkt intussen de uitdraaien van de kassa en de pinautomaat waar hij de winkelier om heeft verzocht. "Kijk, de kassa geeft voor vanmorgen een omzet van 14 euro aan. Er is voor totaal 21 euro gepind. Dit is een heel domme manier van fraude." De eigenaresse van de winkel komt aangelopen en begint onmiddellijk te huilen. Maar Vasia en Thanasis zijn onverbiddelijk. Ze zetten een stempel op de boete en vertrekken.

"Het waren krokodilletranen", zegt Vasia als ze haar zonnebril weer heeft opgezet en zich opnieuw tussen de toeristen begeeft. "We horen zoveel excuses, sommigen voeren ware toneelstukjes op. Ik ben zo arm, zeggen ze dan. Ga achter de rijken aan in plaats van de kleine man te pakken."

Eilanden berucht

Anderen beginnen te schelden en te schreeuwen. Vooral de eilanden zijn berucht. Elk jaar verschijnt in de Griekse pers wel een verhaal over een eigenaar van een taverne die een belastinginspecteur van zijn terras heeft verjaagd, al dan niet met behulp van zijn gasten.

"De eilanden zijn sowieso lastig", vervolgt Thanasis, terwijl hij interesse veinst in een lederen tas een paar winkels verderop. Hij ziet dat een klant bij zijn aankoop een bonnetje krijgt, en loopt tevreden verder. "Soms zitten we pas net op de boot of de bewoners weten al dat we eraan komen. En anders horen ze het wel na onze eerste inspectie. Het nieuws wordt razendsnel via de telefoon rondgestuurd, inclusief onze foto's."

Kat-en-muisspelletje

Gevolg: iedereen geeft keurig bonnetjes uit, of ze sluiten de tent even en zijn plotseling zogenaamd met vakantie. "Het is een kat-en-muisspelletje. Meestal vertrekken we dan weer, naar een ander eiland. Om de volgende dag onverwacht terug te komen."

Of er wordt grof geschut ingezet. Eerder deze maand voerden 56 inspecteurs dagenlang tegelijk controles uit op jetset- en feesteiland Mykonos. Tijdens Operatie Drietand werd voor tonnen aan fraude en achterstallige belasting geconstateerd. Meerdere horecagelegenheden en winkels moesten de tent tijdelijk sluiten.

Vasia en Thanasis besluiten een centraal gelegen café te bezoeken. "Dit is een controle. Mag ik even uw bonnetje zien?", vragen ze lukraak aan verbaasde toeristen die in de koelte van de schaduw aan de koffie zitten. "Alleen als u hem ook betaalt", zegt een Italiaan die in een reisgids bladert lachend.

Hier klopt alles

Geroutineerd checken ze de bonnetjes die alle gasten in de metalen kokertjes krijgen met hun bestelling. Allemaal komen ze overeen met wat er aan drankjes op tafel staat. Ook het btw-tarief klopt. "Dat zegt nog niet alles", zegt Thanasis. "Soms geven ze alleen bij het eerste drankje een bon. Bestelt een klant nog een keer hetzelfde, dan blijft dat in dat geval buiten de boekhouding." Vasia heeft de kassa- en pinrollen al opgevraagd. Ze controleert of datum en tijd kloppen, en of er geen gekke patronen in de transacties zitten. Soms typen ondernemers nog snel even wat in. Dat is hier niet het geval, stelt Vasia tevreden vast.

Belastinginspecteurs Vasia en Thanasis lopen door de toeristische wijk Plaka, aan de voet van de Acropolis in Athene.Beeld Thijs Kettenis

De bedrijfsleidster komt zelfs in een drafje met een stapel ordners aanlopen. Het blijkt haar boekhouding. Ze lijkt bijna blij dat ze kan laten zien dat ze alles op orde heeft. "Dit is keurig allemaal, hier is zelfs een accountantsverklaring", zegt Thanasis terwijl hij door de papieren bladert. De bedrijfsleidster biedt koffie aan. De inspecteurs weigeren beleefd.

Al keuvelend in het Engels - om maar zo toeristisch mogelijk over te komen - bezoeken ze vervolgens nog twee souvenirwinkels. Alles blijkt in orde. "Ik denk dat het tijd is om naar een ander gebied te gaan", oppert Thanasis.

Signalementen

"Meestal doen we niet meer dan twee tot drie winkels per wijk. Tegen de tijd dat we daarmee klaar zijn, zijn de waarschuwingen en onze signalementen allang rondgestuurd." Het maakt hem niet zoveel uit. Als iedereen weet dat er belastinginspecties plaatsvinden, schrikt dat vanzelf af. "Daarmee bereiken we denk ik meer dan met alleen het uitschrijven van boetes."

Vasia bevestigt op het centrale plein Monastiraki wat inwoners en regelmatige bezoekers al een tijdje merken: het gaat stukje bij beetje beter met de belastingmoraal in Athene. Met name in de horeca, maar bijvoorbeeld ook taxichauffeurs en marktkoopmannen geven meestal uit zichzelf bonnetjes uit.

Het landelijk gebied blijft nog wel sterk achter. "Daarom..." Ze maakt haar zin niet af omdat Thanasis ineens wegschiet, naar de verkoper van een fruitstalletje. Ze ziet wat er aan de hand is, en zet een sprintje in naar een Amerikaanse toeriste die van de kraam wegloopt met een papieren zak. Er blijkt een kilo kersen in te zitten, gekocht voor 1,5 euro. "Did you get a receipt?", vraagt Vasia. De toeriste kijkt in de zak en in haar portemonnee. Nee dus.

"Waarom doet u mij dit aan?", jammert de koopman even later als de inspecteurs op twee stoeltjes achter hem zitten en de boete uitschrijven. "Voor 1,5 euro!" Hij haalt een stapeltje bonnetjes tevoorschijn om te bewijzen dat hij zich wel degelijk aan de regels houdt. Maar als Vasia de elektronische kassa inspecteert, blijkt die niet eens aan te staan. "Meneer, u moet bonnetjes uitgeven aan klanten als ze iets kopen. En niet in uw zak hebben zitten."

De achternamen van Vasia en Thanasis zijn bekend bij de redactie.

Lees ook: Het heeft even geduurd, maar de Grieken gaan hun schuld aan Nederland aflossen

Maandag eindigt de noodsteun en staat Griekenland financieel weer op eigen benen. En vanaf 2020 gaat Athene de schuld aan Nederland daadwerkelijk terugbetalen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden