De strijd om Nimmerdor

Een kettingzaag giert door Nimmerdor. In het parkbos aan de zuidflank van Amersfoort gaat de ene boom na de andere tegen de vlakte. Het nieuwe beheerplan van de gemeente roept heftige emoties op bij gebruikers van het bos.

Vanaf de parkeerplaats aan de Keesomstraat in Amersfoort-Zuid, bij een ingang van het populaire parkbos Nimmerdor, is de snerpende houtvesterszaag al te horen. Lonneke Cloo, die er recht tegenover woont, komt het bos uitgewandeld met haar 'monster' - een schattig wit, krulharig hondje. Ze herkent Rob Molenkamp, gemeenteraadslid van de SP, die net het bos in wil gaan. "Jij bent toch van de actie 'Red Nimmerdor'?"

Ja, dat is hij. Molenkamp is een van de drijvende krachten achter de actie, die de gemeente wil laten stoppen met de 'kaalslag' in Nimmerdor en pleit voor een minder rigoureuze aanpak van het bosbeheer: doe niets ingrijpends, zorg voor noodzakelijk onderhoud en veiligheid maar laat het bos verder met rust. Ruim 1400 Amersfoortse burgers hebben zich inmiddels achter deze actie geschaard. Ze schreven hun namen op Amerikaanse eiken, die op de nominatie staan gekapt te worden - met milieuvriendelijk schoolpleinkrijt. Zonder het gewenste succes. Ook de petitie, inclusief een gouden 'eikelhoed', die zij 1 december op het gemeentehuis aanboden aan Menno Tigelaar, heeft de wethouder voor stedelijk beheer en milieu niet op andere gedachten gebracht.

"De gemeente wil alle Amerikaanse eiken, Amerikaanse vogelkers en meer dan de helft van de lanen omzagen. Ook de beukenlanen en de lanen met zomereiken worden gekapt", zegt Molenkamp, die dagelijks het bos bezoekt om de werkzaamheden op de voet te volgen.

Roundup

Op zijn wandelingen ziet hij ook hoe de stobben van de omgezaagde Amerikaanse eiken en vogelkers worden bespoten met het omstreden onkruidverdelgingsmiddel Roundup, om te voorkomen dat de stronken weer uitlopen. Gemeenten mogen met ingang van 2016 geen Roundup meer gebruiken in de gebouwde omgeving; in openbaar groen mag het nog tot november 2017. Op de website van 'Red Nimmerdor' worden de gebruikers van het bos gewaarschuwd voor het gebruik van dit giftige spul, dat kankerverwekkend glyfosaat als werkzame stof bevat.

"Dat glyfosaat kankerverwekkend is, oké", zegt Lonneke Cloo. "Maar er staat niet bij op jullie site in welke dosis het kankerverwekkend is. Is het gevaarlijk voor mijn kinderen en voor mijn hond? Als de gemeente dat middel gebruikt, dan mag ik er als burger toch van uitgaan dat ze de juiste dosering hanteren en dat niemand er kanker van krijgt?" Molenkamp kan haar niet geruststellen, want op zijn vragen naar de gebruikte dosering heeft het raadslid tot op heden geen antwoord gekregen.

Ze is hier vlakbij geboren, heeft wel '86 miljoen' voetstappen liggen in het bos en haar initialen stonden nog in de bast gekerfd van een van de bomen uit de honderd jaar oude beukenlaan die onlangs in haar geheel is geveld. Toch begrijpt Cloo het wel dat er bomen om moeten. "Als ze rot of ziek zijn, moet de gemeente ze wel weghalen, voor de veiligheid van de mensen die het bos bezoeken. Bovendien vind ik het wel veel mooier als het bos meer open wordt. Ze hebben het bos te lang met rust gelaten. Dat was het beleid in de jaren zestig en zeventig. Net als met schaamhaar, dat moest je lekker laten groeien. En nu gaan ze er in één keer met de brazilian wax overheen."

Die stevige wax-behandeling is een aanslag op de ecologische waarde van het bos, waarschuwt Molenkamp. "Door zo rigoureus te kappen, krijgt de natuurwaarde van het bos voor tientallen jaren een enorme klap."

Complete lanen kappen

Van de gekapte beukenlaan was volgens Arjan Willemsen, de boomdeskundige van WBG-boomadvies die de bomen in Nimmerdor voor de gemeente op veiligheid heeft beoordeeld, 40 procent aan vervanging toe. Molenkamp, die onder meer zijn licht heeft opgestoken bij de landelijke Bomenstichting, heeft er ook deskundigen naar laten kijken. Hun conclusie: slechts 20 procent had weg gehoeven, 80 procent was nog goed. Dat de gemeente niet alleen de zieke exemplaren heeft geveld maar de complete laan, vloeit voort uit de keuze voor het behoud van de historische lanenstructuur van het parkbos.

Volgens Willemsen, die daarmee tegen andere adviezen aan de gemeente ingaat, is boom voor boom verjongen geen optie, maar moet je in één keer alle bomen kappen, als je de laan wilt behouden. "Jonge aanplant tussen volwassen bomen gaat door gebrek aan voldoende voedsel en licht of dood of groeit scheef naar het licht toe," zegt hij. Het zal zeker tientallen jaren duren voordat er weer iets van het ooit vertrouwde laanbeeld is terug te zien.

Dat de gemeente de Amerikaanse vogelkers 'ertussenuit hengelt' begrijpt Cloo ook nog wel. "Maar ik houd mijn hart vast voor al die grote jongens die hier staan. Het zal toch niet zo zijn dat die monumentale Amerikaanse eiken ook allemaal sneuvelen?" Ze heeft twee rondes meegelopen met de boswachters en de voorlichters van de gemeente. "Die vertelden dat het plan zal worden uitgesmeerd over twaalf jaar, dat in die tijd stap voor stap het half overwoekerde historische sterrenbos zal worden aangepakt en dat lang niet alle Amerikaanse eiken worden weggehaald."

Transparantie

Toch is ze niet er niet gerust op. "Ik ben bang dat al die mooie inspraakrondes en burgerinitiatieven allemaal voor niks zijn. Waarom is de gemeente niet meer transparant? Ga hier gewoon lopen met een stel mensen en leg open en eerlijk uit wat er precies allemaal gaat gebeuren en wanneer. Ook die onduidelijkheid over het gebruik van Roundup maakt bij mij deel uit van dat machteloze angstverhaal. Het allerergste vind ik dat we straks misschien de honden niet meer mogen loslaten." Die angst is ongegrond, verzekert wethouder Tigelaar desgevraagd. "Nimmerdor blijft losloopgebied voor honden, in Oud-Leusden moeten ze aan de lijn."

Gemeente: Wij niet transparant? En het participatieproces dan?

Dat het ingrijpend is wat er in Nimmerdor gebeurt, wil milieuwethouder Tigelaar niet ontkennen. "Zeker als je daar al twintig jaar rondloopt, zie je de komende jaren wel een ander bos." Het vellen van grote, imposante bomen maakt op mensen altijd een enorme indruk. "Zelfs nog op mij, dus laat staan op burgers", zegt Arjan Willemsen, de door de gemeente ingehuurde boomdeskundige die jaarlijks dit soort grote projecten begeleidt. Als hij door het bos loopt, spreken mensen hem ook aan met de vraag of dat nu allemaal nodig is. "Als ik ze dan wijs op de gebreken van de bomen, snappen ze het vaak ook wel, maar emotioneel blijft het natuurlijk wel keihard."

Toch vindt de gemeente een rigoureuze aanpak nu nodig. In 2004 waren er al vraagtekens bij de vitaliteit van de lanen, zegt Tigelaar. "Toen er in 2014 een nieuw beheerplan moest worden opgesteld, is besloten in de komende twintig jaar het slechtste deel aan te pakken, wat neerkomt op ongeveer 25 procent van de lanen." Volgens SP-raadslid Rob Molenkamp is dit wel erg ver bezijden de waarheid: "In het Lanenherstelplan is eenvoudig na te gaan dat het om zeker 80 provent van de lanen gaat."

De kritiek van actiegroep 'Red Nimmerdor', dat de gemeente Amersfoort kiest voor cultuurhistorie en esthetiek en niet voor de ecologische waarde van een verouderend bos voor de flora en fauna, wijst Tigelaar van de hand. "Het cultuurhistorische karakter van het bos, waarvoor de Stichting Behoud Nimmerdor - dat zijn óók bewoners uit de buurt - zich sterk maakt, is inderdaad een van de elementen in ons plan. Maar we kijken ook naar de recreatieve waarde van het bos, de veiligheid voor gebruikers en de natuurwaarde."

Bovendien, zegt hij, is Nimmerdor onderdeel van de Ecologische Hoofdstructuur, het aaneengesloten netwerk van robuuste natuurgebieden. "Ook om die reden moeten wij aan bepaalde eisen voldoen op het gebied van biodiversiteit, en is het belangrijk het bos toekomstbestendig te maken, zodat ook volgende generaties er nog van kunnen genieten."

De omstreden onkruidverdelger Roundup wordt inderdaad gebruikt op de stobben van Amerikaanse eik en vogelkers, maar Willemsen ontkent dat er 'gespoten' wordt. "De houtvester maakt een zaagsnede en daarin wordt met een lage-drukspuit Roundup gedruppeld. Van verneveling op de grond is geen sprake en de gezondheid van mens en dier loopt geen gevaar."

Dat mensen zich niet gekend voelen en de gemeente gebrek aan transparantie verwijten, vindt wethouder Tigelaar 'jammer'. "Er is wel degelijk een participatieproces geweest. Met Stichting Behoud Nimmerdor hebben we gekeken naar herstel van de lanenstructuur, zoals Everard Meyster, de stichter van landgoed Nimmerdor, die in de 17de eeuw heeft ontworpen. En ook naar herstel van het 18de-eeuwse sterrenbos dat nog maar voor de helft bestaat en eveneens een kenmerkend onderdeel is van het bos. Verder hebben we een enquête gehouden onder de gebruikers van het bos, naar wat zij belangrijk vinden. Ook daar zag je tegenstellingen: de een gebruikt het bos om te mountainbiken, de ander om te wandelen, de een wil honden los, de ander aangelijnd."

Iedereen tevreden stellen lukt nooit. Maar, frist Molenkamp het geheugen van de wethouder op, over wat er met het bos moet gebeuren waren de deelnemers aan de enquête wel degelijk eensgezind: verreweg de meeste gebruikers zijn tégen ingrijpende aanpassingen in het bos en willen liefst dat het blijft zoals het nu is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden